Hoe de spanning tussen Iran en de VS zo hoog kon oplopen

tijd van publicatie
AFP

De torenhoge spanningen tussen de Verenigde Staten en Iran kwamen afgelopen nacht bijna tot een climax. Volgens Amerikaanse media blies Trump op het laatste moment een aanval af. Waar gaat deze ruzie over en hoe heeft die zo hoog kunnen opgelopen?

Liever de korte samenvatting? Kijk dan deze video:

Deze browser wordt niet ondersteund voor het spelen van video. Update uw browser naar Internet Explorer 10 of hoger om video af te kunnen spelen.

Hoe de spanning tussen Iran en de VS in één jaar opliep.

Het is voornamelijk een strijd tussen hardliners en haviken aan beide kanten. Strijdlustige politici en militaire leiders die zeggen: we willen geen oorlog, maar we zijn niet bang om keihard terug te slaan.

De afgelaste luchtaanval zou een reactie zijn geweest op het neerhalen van een Amerikaanse drone door Iran, gisteren. Daar ging een lange reeks van gebeurtenissen aan vooraf. Een beknopt overzicht:

  • Mei 2018 - Trump stapt uit het internationale atoomakkoord met Iran. De maanden erop legt Amerika Iran economische sancties op.
  • April 2019 - De Revolutionaire Garde, het elitekorps van Iran, wordt door Washington bestempeld als terroristische organisatie. En landen die zakendoen met Iran kunnen voortaan ook Amerikaanse sancties verwachten.
  • Mei 2019 - De VS stuurt een vliegdekschip met bommenwerpers en extra militairen naar het Midden-Oosten. In reactie daarop maakt Iran bekend dat het zijn productie van licht verrijkt uranium wil opschroeven.
  • Juni 2019 - Twee olietankers in de Straat van Hormuz worden aangevallen. Washington zegt dat Iran erachter zit, Teheran ontkent dat. De VS stuurt weer extra militairen en Iran schiet een Amerikaanse drone neer.

In dit gebied liepen de spanningen op NOS

Washington beschouwt het regime in Teheran als de grote boosdoener in het Midden-Oosten. De Iraanse steun aan de Syrische president Assad, de Houthi-rebellen in Jemen en Hezbollah in Libanon zijn Amerika een doorn in het oog. Evenals het Iraanse raket- en atoomprogramma.

Sinds het aantreden van Trump zet de VS Iran steeds verder onder druk. Samen met onder andere Saudi-Arabië en Israël probeert het Witte Huis Iran steeds verder te isoleren.

De Amerikaanse president wil een nieuwe atoomdeal sluiten met de Iraanse regering. De door Obama gesloten afspraak is volgens Trump desastreus. Europa, Rusland en China blijven overigens achter die deal staan, omdat Iran zich volgens het Internationaal Atoomenergie Agentschap aan de afspraken houdt.

Ondertussen voelt Iran zich in een hoek gedreven door de VS. Ook door de Amerikaanse sancties tegen het land én tegen de landen die nog wel zaken met Iran willen doen. Volgens Iran-deskundige Peyman Jafari krijgen daardoor de conservatieve machten steeds meer de overhand.

'We kunnen niet meer wachten'

"De gematigden, zoals president Rohani, hadden als strategie: we moeten geduld opbrengen, we hebben de Europese steun nodig en moeten wachten tot Trump weg is. Maar de conservatieven zeggen: we kunnen niet meer wachten en moeten de EU onder druk zetten zodat we weer handel kunnen drijven. We laten onze spierballen zien."

Daarom stapt Iran deels uit het atoomakkoord. En maakt het land bekend dat het op 27 juni de in het atoomakkoord afgesproken limiet van licht verrijkt uranium zal overschrijven. Daarmee wil het land de EU aan de onderhandelingstafel dwingen. Iran snakt naar betere economische relaties.

Ook militair laat het land zijn spierballen zien. Vooral de Revolutionaire Garde, de elitemacht die onder direct toezicht staat van ayatollah Khamenei.

Militairen van deze strijdkracht schieten afgelopen donderdag de Amerikaanse drone uit de lucht:

Deze browser wordt niet ondersteund voor het spelen van video. Update uw browser naar Internet Explorer 10 of hoger om video af te kunnen spelen.

'Amerikaanse drone neergeschoten boven Iran'

"Ze moesten het wel doen", zegt Walter Posch, Iran-specialist aan de Nationale Defensie Academie in Wenen. "Ze hadden hun geloofwaardigheid verloren als ze die drone hadden laten gaan."

Tegenover de Iraanse haviken staan weer de Amerikaanse hardliners. Zoals minister van Buitenlandse Zaken Pompeo en de Nationale Veiligheidsadviseur Bolton, twee uitgesproken voorstanders van machtswisseling in Iran. Maar Trump heeft altijd gezegd dat hij koste wat het kost geen nieuwe oorlog wil beginnen.

Daardoor staan er nu twee landen tegenover elkaar die hard tegen hard gaan, maar eigenlijk geen oorlog met elkaar willen.

Volgens defensiespecialist Dick Zandee van Clingendael zou de afgeblazen luchtaanval door de Amerikanen "een enorme escalatie" zijn geweest. "Het belangrijkste is toch wel dat men dat heeft willen voorkomen", zegt hij in het NOS Radio 1 Journaal. Maar de grote vraag is of dat ook zo blijft.

STER Reclame