NOS Nieuws Binnenland Politiek Aangepast

Verkiezingsblog: Felle aanvaringen in laatste lijsttrekkersdebat • Opkomst na tweede dag 12 procent

  • Tweede verkiezingsdag voorbij, opkomst 12 procent.
  • Aanvaringen tussen Wilders en Kaag, Ploumen en Segers in NOS Nederland Kiest: Het Debat.
  • Kaag: accepteer niet dat iemand mij verrader noemt.
  • 60 tot 70 procent van de terzijde geschoven briefstemmen telt alsnog mee.
  • Lees hier wat de NOS tot nu toe heeft gemaakt/geschreven over de verkiezingen.
Liveblog gesloten
  • Liveblog gesloten

    Dit liveblog is gesloten. Morgen kan er vanaf 07.30 uur gestemd worden en zijn we weer terug met een nieuw blog over de verkiezingen.

  • Debat gemist?

    De lijsttrekkers van de acht grootste partijen hebben in het NOS-slotdebat geprobeerd om nog zoveel mogelijk zwevende kiezers aan hun kant te krijgen. In de hal van de Tweede Kamer zochten ze de confrontatie voor de laatste keer.

    Lees hier waar het vanavond over ging:

    Het debat is ook terug te kijken via NPO Start.

  • DNB corrigeert Marijnissen

    De Nederlandsche Bank maakt in een bericht op Twitter duidelijk dat directeur Klaas Knot niet een van de economen is die denkt dat de euro in de huidige vorm niet houdbaar is. SP-lijsttrekker Marijnissen zei in het debat met Sigrid Kaag van D66 dat "het niet alleen de analyse van de SP is, maar ook van steeds meer economen dat de euro op lange termijn niet meer houdbaar is in deze vorm".

    Marijnissen verwees waarschijnlijk naar Knot. Hij waarschuwde in de jaarlijkse HJ Schoo-lezing van weekblad Elsevier afgelopen september wel degelijk over de houdbaarheid van de euro. Hij zei dat echter in relatie tot weerstand tegen verdere Europese integratie. Een gebrek aan risicodeling tussen lidstaten kan volgens Knot zorgen voor groeiende economische ongelijkheid en meer noodsteun. Dat zou weer kunnen leiden tot minder draagvlak voor de euro.

  • Kaag: accepteer niet dat iemand mij verrader noemt

    "Ik leef nog", reageerde Kaag aan tafel bij Jinek op het slotdebat van de NOS. Het ging er onder meer over haar aanvaring met Wilders, die haar verweet dat ze bij een bezoek aan Iran een hoofddoek droeg. "U bent afgelopen jaren naar Iran gegaan, vrouwen werden in elkaar geslagen door de politie en u boog met een hoofddoek voor de dictator die daar aan de macht was. U koos de kant van de ayatollah en koos ervoor te buigen. U heeft ze laten vallen als een baksteen", zei Wilders in het debat, die verder zei dat Kaag deze vrouwen had verraden.

    Kaag is daar niet van gediend, zegt ze na afloop van het debat. "Het is nogal wat om iemand een verrader te noemen", reageert ze. Ze legt uit dat ze daar was als minister van Buitenlandse Zaken. "Je moet inderdaad een sluier om en je doet het omdat er een hoger belang op het spel staat. Politiek is hard en soms heb je een rotopdracht, maar het is een belangrijke."

    De lijsttrekker van D66 zegt dat Wilders niet in die uitleg geïnteresseerd is, maar dat ze het nooit zal accepteren dat iemand haar een verrader noemt.

  • Meerderheid briefstemmen telt alsnog mee

    Ongeveer 60 tot 70 procent van de gisteren terzijde geschoven briefstemmen, kan alsnog worden meegenomen in de telling morgen. Dat blijkt volgens Pieter Verhoeve, burgemeester van Gouda en portefeuillehouder verkiezingen namens de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), uit een eerste inventarisatie onder gemeenten.

    Dat kan door de gewijzigde regels rond het stemmen per post, die vanmorgen werden aangekondigd door demissionair minister Ollongren. 30 tot 40 procent van de gevallen kan ondanks de gewijzigde regels alsnog niet worden meegenomen. "Er zijn mensen die bijvoorbeeld een stempas hebben ingeleverd zonder stembiljet", zegt Verhoeve. Anderen hebben vergeten de stempas bij te voegen. Het gaat dan naar schatting om enkele tienduizenden stemmen.

    Ouderen die nog in bezit zijn van een stempas kunnen woensdag alsnog naar het stembureau. In het stembureau wordt dan de normale procedure gevolgd en krijgen ze een stembiljet. Ook kunnen ze nog iemand machtigen om voor hen te stemmen als ze hun stempas nog hebben.

  • Azarkan rapt na Lubach-video: geen tijd voor Nieuwsuur

    Denk-lijsttrekker Azarkan heeft met een eigen rap gereageerd op de parodievideo van Zondag met Lubach, over zijn afzegging bij Nieuwsuur. In de video nam presentator Lubach, op de melodie van het liedje Empire State of Mind, PVV-leider Wilders en Azarkan van Denk op de hak omdat zij volgens hem hadden afgezegd uit angst voor een lang en kritisch interview.

    In een eigen rap reageert Azarkan. "Tuurlijk was ik niet echt bang, ik was een beetje ziekjes man. Dus belden ze Tunahan, die mocht niet van Erdogan", rapt Azarkan.

    De volledige parodie over het wegblijven van de lijsttrekkers bij Nieuwsuur van Zondag met Lubach is hier te zien.

  • FNV niet blij met argumentatie Hoekstra

    Vakbond FNV haalt op Twitter uit naar CDA-leider Wopke Hoekstra. Hij haalde in het debat met GroenLinks-lijsttrekker Jesse Klaver een brief van de vakbond aan, waarin FNV een pleidooi doet om banen voor Nederland te behouden in de energietransitie.

    Vicevoorzitter Kitty Jong lijkt daar niet van gediend te zijn. "Zijn we nu als vakbond ineens in beeld op dit terrein bij het CDA?! Na al jaren onze visie op klimaat, arbeid en eerlijke verdeling te hebben genegeerd?! Bah, wat een opportunisme", schrijft ze.

  • Tweede verkiezingsdag voorbij, opkomst 12 procent

    Vandaag konden mensen voor de tweede achtereenvolgende dag hun stem uitbrengen voor de Tweede Kamerverkiezingen. Vanwege het coronavirus waren maandag en dinsdag ongeveer 1600 stemlokalen open. Die sloten om 21.00 uur de deuren. Volgens onderzoeksbureau Ipsos staat het opkomstpercentage nu op 12 procent. Vanmiddag om 17.00 uur was dat nog 10 procent.

  • Flexcontracten centraal in debat tussen Rutte en Hoekstra

    In het debat tussen Rutte en Hoekstra, over de door Rutte ingebrachte stelling "Voor herstel na corona moeten de sterkste schouders meer belasting gaan betalen", ging het uitgebreid over de arbeidsmarkt. Rutte zei in zijn introductie dat Hoekstra "voorstel na voorstel" over de arbeidsmarkt op tafel heeft gelegd in de campagne. Hij vindt dat er niet moet worden vergeten dat er ook draagvlak voor die voorstellen moet zijn en dat Hoekstra niet moet redeneren vanuit "een spreadsheet".

    Hoekstra beet hem daarop toe dat hij wel het hele verhaal moet vertellen. Hij hekelde vooral de rol van de VVD in het tegenhouden van aanpassingen die het aantal flexbanen kunnen terugbrengen. "We zijn inmiddels zover dat één op de drie werkenden een flexibele baan heeft", zei Hoekstra, die meer wil inzetten op vaste contracten voor mensen. Ook merkte hij op, zoals hij al vaker deed deze campagne na kritiek op zijn WW-standpunt, dat het CDA de WW niet alleen wil verkorten, maar ook wil verhogen in het eerste jaar.

    Rutte reageerde dat hij alles wat wordt gedaan, wil doen met draagvlak en dat hij niet de lasten wil verzwaren. "Als we het slim doen, kunnen we de lasten voor de middenklasse een beetje verlichten."

    De CDA-lijsttrekker zei het met Rutte eens te zijn dat er niets gedaan hoeft te worden aan mensen met een flexcontract die drie keer modaal verdienen. Maar hij wees erop dat er onder mensen met een flexibel contract ook veel onzekerheid is. "Dat waren de eerste mensen die op de stoep stonden toen ze door de coronacrisis hun baan verloren."

  • Ploumen en Segers bespreken acceptatie homoseksualiteit op scholen

    Het debat tussen Ploumen en Segers ging over acceptatie, met de stelling "Iedereen moet in Nederland kunnen zichzelf kunnen zijn", die Ploumen had ingebracht. Ze zei dat Nederland lang "een gidsland, een koploper" was op dit gebied, maar dat het nu lijkt alsof Nederland stilstaat of achteruit gaat.

    Ploumen zei Segers op een aantal punten te vinden, bijvoorbeeld als het gaat om de antiracismedemonstraties van de Black Lives Matter-beweging. Waar ze hem minder zegt te vinden, is op het gebied van de acceptatie van homoseksualiteit op scholen. Afwijzende opvattingen worden volgens Ploumen beschermd door de vrijheid van onderwijs, maar dat vindt ze een verkeerde interpretatie.

    Segers zei blij te zijn met deze stelling, want hij zit naar eigen zeggen in de politiek om kwetsbare minderheden te beschermen. Daarbij denkt hij aan joodse jongeren, maar ook jonge homoseksuelen die omwille van hun geaardheid zijn mishandeld.

    Segers: bitter

    De CU-leider is kritisch over het standpunt van Ploumen hierin. "Als ik u dan hoor, dat ik zeg: ik sta naast mevrouw Kaag en we strijden tegen een christelijke wind, dan klinkt daar een toon in door. Dan denk ik: hoe wederkerig is die tolerantie?" Hij vindt dat Ploumen hierin "bitter" klinkt over mensen die een religieuze opvatting hebben.

    "De school moet vertellen hoe de wet in elkaar zit", zegt Segers. Dat wil volgens hem zeggen dat er wordt verteld dat er een homohuwelijk bestaat. "Een school mag ook zeggen dat de opvatting is dat het huwelijk iets is tussen man en vrouw. U werd pas boos toen Arie Slob het zei."

    Deze browser wordt niet ondersteund voor het spelen van video. Update uw browser naar Internet Explorer 10 of hoger om video af te kunnen spelen.

    Ploumen en Segers bespreken acceptatie homoseksualiteit op scholen
  • Kaag en Marijnissen botsen over de euro

    Volgens Sigrid Kaag van D66 zijn de Europese Unie en de euro essentiële onderdelen voor de stabiliteit en de verdiencapaciteit van Nederland. Ze heeft het verkiezingsprogramma van de SP erop nageslagen, dat graag een aparte euro wil voor de noordelijke lidstaten. Ze vraagt zich af wat Nederland daarmee zou winnen. SP-lijsttrekker Lilian Marijnissen zegt dat de euro in de huidige vorm op lange termijn niet houdbaar is, en dat Nederland een plan moet hebben klaarliggen zodat we niet overvallen worden door een eurocrisis.

    Kaag wijst op het feit dat Nederland flink verdient aan de export naar Zuid-Europese landen en dat een aparte munt voor die landen dat tegen zou werken. "We moeten daarnaast de solidariteitsgedachte blijven versterken. Griekenland zou helemaal kapotgaan als we nu de euro anders zouden aanpakken."

    'SP wil alles nationaal doen'

    Ook vindt Kaag dat Europese samenwerking niet betekent dat Nederland minder te zeggen heeft over de eigen koers. Een bindend referendum, waar de SP voorstander van is, vindt ze dan ook niet nodig. "We kunnen een groter aandeel in Europa krijgen door koploper te zijn en in samenwerking met anderen keuzes te maken over de economie." Kaag zegt dat het een "natuurlijke reflex" is van de SP om alles nationaal te willen doen.

    "Mevrouw Kaag haalt dingen door elkaar", is de reactie van Marijnissen. Als dingen in Europa niet lukken, zoals grote techbedrijven eerlijk belasting laten betalen, dan moet dat juist nationaal geregeld kunnen worden, vindt zij. "Wat schetst de verbazing? D66 blokkeert dat."

    Deze browser wordt niet ondersteund voor het spelen van video. Update uw browser naar Internet Explorer 10 of hoger om video af te kunnen spelen.

    Marijnissen: 'D66 heeft het referendum om zeep geholpen'
  • Segers en Klaver oneens over het vinden van samenwerking

    Het debat tussen Klaver en Segers over de stelling "Nederland wordt alleen groener en socialer als je kunt samenwerken", ging al snel over de discussie over medisch-ethische kwesties, die de ChristenUnie binnen de formatiegesprekken wil bespreken. Klaver vroeg zich af of dat een vrije kwestie is voor partijen die deel gaan nemen aan een coalitie. Ieder Kamerlid moet volgens Klaver zijn "eigen geweten en eigen hart kunnen volgen". Klaver vreest dat dat niet kan met de eisen van de ChristenUnie.

    Segers bevestigde dat partijen dat moeten kunnen doen. "Iedereen mag in vrijheid kiezen, maar ik mag in vrijheid kiezen tegen welke prijs ik deel zou nemen aan het kabinet", aldus de CU-lijsttrekker. "Maar dwing mij dan niet om iets uit te voeren waarvan ik vind dat dat heilloos is."

    Klimaatwet

    Zelf wierp Segers Klaver voor de voeten dat hij de klimaatwet als voorbeeld van een prestatie van samenwerking noemde. "Toen u die wet schreef met Samsom kreeg u handtekeningen van onder andere ons", aldus Segers. Hij wees Klaver erop dat ook andere partijen aanhaakten. "Omdat we zijn gaan praten. Regeren is laveren."

    Segers zei dat Klaver draagvlak zal moeten vinden voor klimaat, zorg en kwetsbaar leven. "Waar ik me zorgen over maak dat u het soms lastig vindt om politiek en maatschappelijk draagvlak te vinden. U gaat niet naast boeren staan, toen u praatte over leenstelsel vergat u de studenten", aldus Segers. Klaver reageerde daarop dat Segers niet streng durft te zijn tegen de boeren. "De veestapel is slecht voor onze gezondheid en de woningbouw."

  • Wilders verwijt Rutte toeslagenaffaire, Rutte hekelt 'schone handen' Wilders

    VVD-lijsttrekker Rutte legde Wilders van de PVV de stelling "Alleen met realisme en optimisme komt Nederland uit de crisis" voor. "Je moet wel lef hebben als je Mark Rutte heet om met een stelling over optimisme te komen", riposteerde Wilders meteen. Hij zei dat tienduizenden mensen door de toeslagenaffaire zijn getroffen ook niet meer optimistisch kunnen zijn. Hij verweet Rutte dat die zich gedroeg als "de Emile Ratelband van de politiek".

    "U heeft dertien keer de wet overtreden. Iedereen zou achter de tralies zijn gegaan, maar niet Mark Rutte", aldus Wilders. "We zijn bezig om dit te repareren en op te lossen", antwoordde Rutte.

    'Langs de zijlijn'

    Maar, zei Rutte, Wilders "ontloopt zijn verantwoordelijkheid". Volgens de VVD-lijsttrekker zijn de analyses van Wilders "nog niet eens zo verkeerd", maar draagt hij nooit oplossingen aan en maakt hij problemen zo groter. "U laat uw kiezers in de steek", aldus Rutte.

    Wilders zei dat het Rutte alleen te doen is om het torentje, niet om "de Nederlander", die hij zelf "op één" zegt te zetten. Die verweet Wilders weer dat hij "met schone handen langs de zijlijn" blijft staan. Hij wees Wilders erop dat het oplossen van een crisis wat hem betreft stap voor stap gebeurt en zei ook dat daarbij fouten gemaakt kunnen worden.

    Deze browser wordt niet ondersteund voor het spelen van video. Update uw browser naar Internet Explorer 10 of hoger om video af te kunnen spelen.

    Rutte tegen Wilders: 'Uw gedrag laat zien: ik wil aan de kant blijven staan'
  • Klaver en Hoekstra vinden elkaar niet over klimaatprobleem

    Jesse Klaver van GroenLinks vindt de klimaatcrisis een grotere crisis dan de coronacrisis - zeker op lange termijn. In debat met CDA-lijsttrekker Wopke Hoekstra zegt hij dat er "al heel lang een taboe zit op het belasten van grote bedrijven". Volgens Klaver zijn dertig bedrijven in Nederland goed voor 40 procent van de CO2-uitstoot. "In plaats van de bedrijven aan te pakken worden nu vaak burgers aangesproken, over dat ze hun huis snel moeten verduurzamen."

    Hoekstra zegt echt iets te willen doen aan het klimaatprobleem, maar wel op een verstandige manier. Hij wijst Klaver erop dat diens klimaatplannen, onder meer die voor de luchtvaart, bij doorrekening slechter uitpakken voor het milieu dan de plannen van het CDA. Volgens de lijsttrekker van GroenLinks is dat echter "niet waar".

    Deze browser wordt niet ondersteund voor het spelen van video. Update uw browser naar Internet Explorer 10 of hoger om video af te kunnen spelen.

    Klaver tegen Hoekstra over klimaat: 'U wilt in Europa niks doen, niets in Nederland, niets wereldwijd'

    Klaver zegt dat het CDA en andere rechtse partijen het klimaatprobleem Europees willen aanpakken. Daar is hij niet op tegen, maar in Europa bestaat volgens hem juist een patroon waarbij het CDA en andere rechtse partijen tegen bepaalde klimaatvoorstellen stemmen. In die analyse herkent Hoekstra zich niet. "We moeten dingen Europees afspreken, maar ga geen bedrijven belasten. Vakbond FNV doet een pleidooi aan de politiek: zorg dat er geen banen weglekken. Meneer Klaver, u zit gevangen in uw eigen gelijk."

    Klaver blijft erbij dat het probleem is in Europa dat grote bedrijven zoveel emissierechten krijgen. "U doet daar niets tegen, dat is veelzeggend", bijt hij Hoekstra toe. "U wil in Nederland, in Europa en wereldwijd niets doen."

  • Ploumen en Marijnissen in discussie over eigen risico en ouderenzorg

    De stelling van Marijnissen van de SP was een verwijt aan PvdA-lijsttrekker Ploumen: "De verzorgingshuizen sluiten was een historische fout", luidde die. Marijnissen vindt dat alle partijen, "van GroenLinks tot de VVD" hebben bijgedragen aan de sluiting van van de verzorgingshuizen.

    Ploumen zegt dat de PvdA het meeste in de zorg en het ook vooral in de ouderenzorg wil investeren. Ze zegt ook dat er onder de PvdA fors is geïnvesteerd in wijkverpleegkundigen. "Als je thuis wil blijven wonen, kun je dat vaak niet in je eentje rooien", aldus Ploumen. Ze wees erop dat mensen thuis vereenzamen, bovendien.

    'Boete op ziek zijn'

    Marijnissen noemde verder het eigen risico voor zorg een "boete op ziek zijn". "Het is heel oneerlijk dat ouderen en chronisch zieken dat ieder jaar kwijt zijn." De SP wil het eigen risico afschaffen, de PvdA is dat niet van plan. Ploumen: "Wij zouden het willen afschaffen, maar maken de keuze om het te halveren zodat we ook veel kunnen investeren in onderwijs."

    De lijsttrekker van de PvdA reageerde verder dat beide partijen veel willen investeren in de zorg, zodat medewerkers "eerlijk loon" kunnen krijgen. "En niet alleen applaus."