NOS Nieuws Politiek Aangepast

Verkiezingsblog: Klaver bezorgd over grote donaties • Opkomst na eerste stemdag 6 procent

Liveblog gesloten
  • Partij voor de Dieren zal SGP 'nooit vinden' bij standpunt over voltooid leven

    Bij talkshow Op1 kregen lijsttrekkers van zes partijen de kans elkaar te bevragen in minidebatjes. Aan tafel zaten Segers (ChristenUnie), Ouwehand (Partij voor de Dieren), Van der Staaij (SGP), Marijnissen (SP) en nieuwkomers Dassen (Volt) en Eerdmans (JA21).

    Met name tussen Ouwehand en Van der Staaij schuurde het even, toen de SGP-lijsttrekker Ouwehand bevroeg over haar standpunt over voltooid leven. Ouwehand zei dat daar zeker een "fundamenteel debat" over gevoerd moet worden, maar dat haar partij uiteindelijk waarde hecht aan het zelfbeschikkingsrecht. "En op dat punt zullen de Partij voor de Dieren en de SGP elkaar nooit gaan vinden, denk ik."

    'Mooi als Nederlander straks op Portugees kan stemmen'

    ChristenUnie-lijsttrekker Segers vroeg aan Volt-lijsttrekker Dassen of het niet een risico is om meer besluitvorming en bestuur naar Brussel over te hevelen, zoals de pan-Europese partij wil. Nee, zei Dassen, die van mening was dat Europa door politici te vaak wordt geportretteerd als een ver-van-mijn-bed-show. Dassen: "Wij zeggen: Europees denken, lokaal handelen". SP-lijsttrekker Marijnissen zei ook voor Europese samenwerking te zijn, maar vond dat daar niet in doorgeslagen moest worden. "Want jullie willen toch ook dat een Nederlander straks op een Hongaar of Portugees kan stemmen, toch? Schiet dat dan niet zijn doel voorbij?", vroeg ze aan Dassen. De Volt-lijsttrekker zei het juist "mooi" te vinden "als iemand vindt dat diegene jou vertegenwoordigt".

    JA21-lijsttrekker Eerdmans stelde tot slot de vraag aan Van der Staaij van de SGP of hij niet liever met JA21 in een kabinet zou zitten dan met de ChristenUnie. Volgens Eerdmans wordt de ChristenUnie steeds "linkser". Segers was het daar niet mee eens. "Socialer", wierp hij tegen, waarna Van der Staaij zei: "Dus de SGP is het goede van JA21 en de ChristenUnie bij elkaar gevoegd".

  • Klaver uit zorgen over grote donaties aan politieke partijen

    GroenLinks-lijsttrekker Klaver zegt zich zorgen te maken over grote donaties in de Nederlandse politiek. Hij doelt daarmee op de bedragen die techmiljardair Steven Schuurman onlangs schonk aan D66 (een miljoen euro) en Partij voor de Dieren (350.000 euro). Schuurman wil daarmee de klimaatplannen van die partijen ondersteunen.

    Het aanpakken van de klimaatcrisis is voor GroenLinks het belangrijkste verkiezingsthema. Toch zegt Klaver niet te balen dat hij een dergelijke donatie is misgelopen. "Wij zijn niet op zoek naar zulke bedragen", zei hij bij Jinek & RTL Nieuws: De Strijd om de Kiezer. "We zijn er erg terughoudend mee. Als het van een bedrijf of stichting komt, accepteren we het sowieso niet."

    Hij voegde daaraan toe dat hij vreest voor "Amerikaanse toestanden" in de Nederlandse politiek. In de Verenigde Staten hebben vermogende donateurs een flinke vinger in de pap bij de twee grote partijen.

  • Aboutaleb enthousiast over huidige opzet verkiezingen

    De Rotterdamse burgemeester Aboutaleb ziet veel voordelen in hoe de Tweede Kamerverkiezingen dit jaar vanwege de coronapandemie zijn georganiseerd. Sterker: als het aan hem ligt, kan iedereen bij volgende verkiezingen per post stemmen en hij ziet ook wel wat in het handhaven van het uitsmeren van de verkiezingen over meerdere dagen.

    Briefstemmen noemt Aboutaleb bij Rijnmond bijvoorbeeld "een fantastische uitvinding". En het stemmen spreiden over meerdere dagen zou volgens hem een uitkomst zijn voor mensen die niet fysiek kunnen stemmen op de verkiezingsdag, maar dit wel graag zouden willen en liever geen volmacht willen afgeven. "We moeten denk ik het proberen het goede te behouden", zei hij. Aboutaleb erkende overigens wel de problemen met het briefstemmen. Hij wil kijken hoe dit in de toekomst "beter georganiseerd" kan worden.

  • Opkomst na eerste stemdag 6 procent

    De ongeveer 1600 stemlokalen op de eerste dag voor de Tweede Kamerverkiezingen zijn sinds 21.00 uur gesloten. Onderzoeksbureau Ipsos meldt dat de opkomst na één stemdag op 6 procent staat. Rond 17.00 uur was dat nog 5 procent. In het percentage zijn briefstemmers niet meegenomen.

    Morgen gaan de stembureaus om 07.30 uur weer open, net zoals vandaag in principe enkel voor kwetsbaren en mensen uit een risicogroep. Woensdag zijn alle 9200 stembureaus open van 07.30 uur tot 21.00 uur en dan is iedereen er welkom.

  • Waarom gaat het zo weinig over Europa in de campagnetijd?

    Een "sterke" of "zelfbewuste" Europese Unie. Een "heel ander Europa", in "afgeslankte vorm". Of: helemaal geen EU meer. Vrijwel alle verkiezingsprogramma's van politieke partijen besteden aandacht aan Europese samenwerking, maar in de campagne keert het onderwerp nauwelijks terug. Op Twitter is een hashtag in het leven geroepen om daar aandacht voor te vragen: #EUolifant.

    Rem Korteweg van Instituut Clingendael vindt het "verbazingwekkend" dat het in de verkiezingsdebatten vooralsnog zo weinig over Europa gaat.

  • Segers: voorkom dat stemmen niet meetellen door 'kleine vormfouten'

    ChristenUnie-lijsttrekker Segers vindt dat demissionair minister Ollongren (Binnenlandse Zaken) er alles aan moet doen om te voorkomen dat "kleine vormfouten" ertoe leiden dat briefstemmen niet meetellen.

    Ook SP-Kamerlid Van Raak heeft Kamervragen ingediend over de voorlopig afgekeurde briefstemmen en pleit ervoor stemmen waarbij zowel de stempas als het stembiljet in een envelop zijn verstuurd alsnog mee te tellen. Het stembiljet hoort eigenlijk in een aparte stemenvelop te zitten, omdat anders het stemgeheim wordt geschonden. Gemeenten melden dat dit niet in alle gevallen goed is gegaan.

    Anneke Sipkens, directeur bij ouderenbond ANBO, zegt dat haar organisatie er vooraf al voor had gewaarschuwd dat een deel van de stemmen ongeldig verklaard zou worden. Ze vindt dat er "opnieuw" gekeken moet worden naar stemmen die in dezelfde envelop zitten als de stempas. Sipkens: "Gezien het feit dat zoveel mensen het onbewust fout hebben gedaan, moeten we er heel goed naar kijken of we die niet geldig moeten gaan verklaren."

    50Plus-lijsttrekker Liane den Haan wil ook dat de nu ongeldig verklaarde stemmen alsnog meetellen. Ze stelt op Twitter voor stembureaumedewerkers een 'speciale geheimhoudingsverklaring' te laten ondertekenen, zodat het stemgeheim gewaarborgd blijft.

  • Kaag (D66) verduidelijkt na debat: tegen verbreding A27 bij Amelisweerd

    D66-lijsttrekker Kaag schrijft op Twitter tegen de verbreding te zijn van de A27 bij Amelisweerd. In het EenVandaag-debat eerder vanavond wilde ze zich nog niet zo duidelijk uitspreken, maar zei ze wel dat ze het liefst zou zien dat Amelisweerd niet aangetast wordt. "Het is een lastige kwestie, je weet niet waar de dobbelsteen valt", zei ze toen.

    In haar bericht op Twitter zegt ze nu onomwonden tegen de verbreding van deze snelweg te zijn. "Als leider van D66 klopt mijn hart voor de natuur. Als kind van Zeist klopt mijn hart voor de regio", zo haalde ze haar jeugd in de Utrechtse plaats aan. "Daarom ben ik ook tegen de verbreding van de A27 bij Amelisweerd. Voor wie daar vragen over heeft, zeg ik het hier graag nog duidelijker dan in het EenVandaag-debat", schrijft ze.

    Kaag werd in haar debat met GroenLinks-lijsttrekker Klaver ook bevraagd over de mogelijke opening van Lelystad Airport. Ze vond dat een "kunstmatige vraag", omdat ze denkt dat het vliegveld bij een nieuw kabinet "helemaal niet aan de orde komt", refererend aan de huidige stand van zaken in de luchtvaart; de sector is hard getroffen door de coronacrisis. Voor SP-lijsttrekker Marijnissen was dat antwoord onvoldoende. Op Twitter vroeg ze om "nog even zo'n tweetje" van Kaag:

  • Peilingwijzer: geleidelijke daling VVD zet door

    In de nieuwste Peilingwijzer, twee dagen voor de officiële verkiezingsdag, verliest de VVD opnieuw zetels ten opzichte van een week geleden. De partij van demissionair premier Rutte heeft in de loop van de campagne gestaag zo'n vijf Kamerzetels verloren. Met 34 tot 38 zetels heeft de VVD nog wel een straatlengte voorsprong op de belangrijkste achtervolgers PVV (17-21 zetels) en CDA (16-18).

    Volgens onderzoeksbureau I&O Research trekken VVD-kiezers vooral naar D66, dat nu op 14 tot 18 zetels staat, en in minder mate naar PVV en CDA. De overstappers naar D66 zeggen onder meer overtuigd te zijn door lijsttrekker Kaag. Ze vinden dat de VVD het klimaatprobleem minder serieus neemt.

    De Peilingwijzer biedt een gewogen gemiddelde van de peilingen van Kantar, Ipsos/Eenvandaag en I&O Research. Meer cijfers en ook informatie over de methode zijn te vinden op de website van politicoloog Tom Louwerse, maker van de Peilingwijzer. Maurice de Hond wil met zijn Peil.nl niet meewerken aan de Peilingwijzer. Morgen houden de drie bureaus een slotpeiling, die verwerkt zal worden in de laatste Peilingwijzer voor de Tweede Kamerverkiezingen.

  • Stemmen vanuit de auto

    Door het hele land zijn zogenoemde drive-through-stembureaus, waar kiezers vanuit hun auto kunnen stemmen. Vanwege het stemgeheim mogen automobilisten alleen stemmen als ze geen passagiers bij zich hebben.

    'Het kost iets meer tijd, maar is goed te doen':

    Deze browser wordt niet ondersteund voor het spelen van video. Update uw browser naar Internet Explorer 10 of hoger om video af te kunnen spelen.

    Stemmen vanuit je auto: 'Het kost iets meer tijd, maar is goed te doen'
  • Ollongren: overleg met Kiesraad over fouten bij briefstemmen

    Demissionair minister van Binnenlandse Zaken Ollongren zegt dat de eerste verkiezingsdag "goed verlopen is". De opkomst lag tot 18.00 uur tussen 5 en 8 procent, zegt ze.

    Ze beaamt dat het ministerie uit verschillende gemeenten "signalen" heeft gekregen over procedurele fouten bij het briefstemmen. "Met gemeenten hebben we hierover afgesproken dat zij die briefstemmen terzijde leggen, zoals ook in de instructie staat aangegeven."

    "Omdat het gaat om een behoorlijk percentage van de stemmen zijn we hierover in overleg met de Kiesraad", aldus de minister.

  • Arib: formatie is nieuw voor meeste lijsttrekkers

    Kamervoorzitter Arib stond er bij het tv-programma De Vooravond bij stil dat veel lijsttrekkers nog geen ervaring hebben met formatiegesprekken. "Donderdag begint de formatie. Ik realiseer me dat heel veel lijsttrekkers nieuw zijn en dat die het voor het eerst meemaken."

    "Rutte heeft het eerder meegemaakt en Klaver, Segers en Van der Staaij. De rest is nieuw", aldus Arib. "Ze krijgen veel informatie, maar of ze het allemaal bevatten, weet ik niet." De Kamervoorzitter heeft alle lijsttrekkers op het hart gedrukt dat ze haar bij vragen kunnen bellen.

    Verder vertelde ze dat bedreigingen aan het adres van Kamerleden haar aangrijpen. "Terwijl het eigenlijk een van de mooiste functies is. Kamerleden doen het met plezier en het is een van de mooiste functies om te doen."

    Arib wilde niet zeggen of ze vindt dat ze door kan gaan als Kamervoorzitter. In reactie op een vraag daarover legde ze uit dat er 31 maart een nieuwe Tweede Kamer wordt geïnstalleerd en dat die een week later de voorzitter kiest. "Het is aan de Kamer", zei ze.

  • Rutte zegt dat Wilders uitsluiten 'zelf kan oplossen'

    Rutte (VVD) en Wilders (PVV) gingen in het laatste één-op-ééndebat bij EenVandaag in op de thema's immigratie en de economie na de coronacrisis. Volgens Wilders staan bij Rutte Nederlanders niet op één. Er waren "miljarden" uitgegeven aan massa-immigratie die volgens hem ook in eigen land geïnvesteerd konden worden. "Dus kent u dat woord nog, meneer Rutte? Nederlanders?", vroeg Wilders.

    Rutte wierp tegen dat Wilders "deze riedel al zo lang houdt, dat het inmiddels vaker is verlengd dan Soldaat van Oranje". De demissionair premier vond dat Wilders vooral aan het schreeuwen was, "terwijl ik aan het besturen ben". Hij benadrukte het aantal migranten te willen terugdringen, maar dat zoiets "stap voor stap" moet. Wilders zei vervolgens dat Rutte zich niet wil uitspreken tegen migratie, omdat hij met linkse partijen een volgende coalitie wil vormen. "Dus een stem op de VVD betekent dat nog meer Nederlanders zich vreemden in hun eigen wijk of stad gaan voelen."

    Toen het ging over de economie na de coronacrisis, zei Rutte tegen Wilders dat hij een "politiek van de illusie" bedreef met zijn plan om onder meer de terrassen zo snel mogelijk te heropenen. Volgens Rutte neemt het aantal besmettingen dan snel toe, wat uiteindelijk juist schadelijker zal zijn voor de economie. Wilders benadrukte dat hij "geen ontkenner" van het coronavirus is, maar volgens hem hebben horecaondernemers inmiddels voldoende veilige plannen ontwikkeld voor heropening. "U maakt de economie kapot", zei hij tegen Rutte.

    Verder kreeg Rutte nog de vraag of hij nog steeds Wilders uitsluit als hij de formatie van een nieuw kabinet mag leiden. Rutte antwoordde bevestigend. "Maar hij kan het vanavond ook oplossen", zei hij. Wilders zou dan eerst excuses moeten aanbieden voor de 'minder-minder'-uitspraken en daarnaast "al die belachelijke passages" uit het verkiezingsprogramma moeten schrappen. "Zoals het sluiten van de moskeeën". Wilders peinsde er niet over. Hij haalde het voorbeeld met de dood bedreigde schrijfster Lale Gül aan. Dat was volgens hem het bewijs dat de islam "niet integreert".

  • Wrijving tussen linkse en rechtse jongeren

    Polarisatie tussen rechts en links: het is niet erger onder jongeren, maar de strijd lijkt er bij hen wel heftiger aan toe te gaan. Dat blijkt zowel uit recent onderzoek naar polarisatie als uit een vragenlijst en gesprekken van NOS Stories. Meer dan 1000 van de 6000 ondervraagde jongeren tussen 13 en 19 jaar geeft aan negatieve ervaringen te hebben gehad vanwege hun politieke voorkeur. Dat varieert van uitgescholden worden op sociale media tot aangevallen worden door de hele klas en leraar, ruzie thuis en zelfs verbroken vriendschappen.

    De politieke discussies onder jongeren zijn vaak harder, omdat ze zich aangetrokken voelen tot partijen met een progressief profiel zoals GroenLinks of tot de rechts-populistische partijen als de PVV (en minder tot middenpartijen of wat traditionelere linkse partijen). Veel jongeren krijgen de discussies mee, omdat die vooral op sociale media worden gevoerd.

    Lees hier meer over het onderzoek van NOS Stories en de ervaringen van jongeren:

  • Opkomst tot 17.00 uur: 5 procent

    Onderzoeksbureau Ipsos meldt dat de opkomst voor de verkiezingen tot 17.00 uur vandaag 5 procent is. In dat percentage zijn briefstemmers niet meegenomen.

    Vanochtend ging een deel van de stembureaus (ongeveer 1600 van de 9200) voor het eerst open. Vandaag en morgen gebeurt dat met het oog op het coronavirus vooral voor ouderen en kwetsbaren. Woensdag zijn alle stembureaus open van 07.30 uur tot 21.00 uur en dan is iedereen er welkom.

  • Kaag en Klaver botsen op klimaat: 'het grotere plaatje' vs. 'symbolische bomenkamp'

    In het debat tussen Kaag (D66) en Klaver (GroenLinks) ging het zoals verwacht over het klimaat. Klaver benadrukte bij het introduceren van het onderwerp dat er minder dan 9 jaar is om klimaatverandering aan te pakken. Hij noemde het D66-programma ambitieus op dat gebied, maar, zei hij: "Met dit kabinet is het niet gelukt om de klimaatdoelen te halen". Kaag zei daarop trots te zijn op de kabinetsdeelname. "We hebben de verantwoordelijkheid genomen. Dit was het groenste kabinet, maar we willen veel meer. Onze ambitie is duidelijk."

    Door Klaver gevraagd over de opening van Lelystad Airport reageerde Kaag afwijzend. "Ik denk dat het helemaal niet aan de orde komt", aldus Kaag. Klaver nam daar geen genoegen mee en zei op de achtergrond VVD-lijsttrekker Rutte te zien "likkebaarden" bij het idee dat "prestigeproject Lelystad Airport" opengaat. Kaag zei niet mee te werken aan prestigeprojecten.

    Verder ging het over de kap van eeuwenoude bomen bij Amelisweerd om een snelweg te verbreden. Kaag zei door haar jeugd nostalgisch naar het gebied te kijken, omdat ze is opgegroeid in Zeist, maar drong erop aan dat Klaver "naar het grotere plaatje" moet kijken. "Natuurlijk", reageerde Klaver. "Maar eeuwenoude bomen kappen, dat staat symbool voor hoe de overheid omgaat met de natuur." Kaag wierp daarop tegen dat Klaver bij de vorige formatiegesprekken de onderhandelingen verliet. "U moet wel meedoen, dat heeft u eerder niet gedaan."

    In het kader van de kenniseconomie confronteerde Klaver Kaag op zijn beurt nog met het gebrek in het D66-programma aan compensatie voor studenten die onder het leenstelsel hebben gestudeerd. Kaag zei daarvoor 1,5 miljard euro uit te trekken, volgens haar komt dat neer op zo'n 4000 euro per student. Dat is volgens haar niet voldoende voor deze studenten om een huis te kopen, maar ze zei dat haar partij daar andere plannen voor heeft.