liveblog
NOS NieuwsAangepast

Verkiezingsblog: Update van Ipsos: VVD en D66 -1 • Rutte: ligt voor hand om naar D66 te kijken

  • In dit liveblog praten we je bij over het laatste verkiezingsnieuws
  • Bekijk hier alle uitslagen wanneer ze binnenkomen
  • Exitpoll Ipsos, met foutmarge van twee zetels: VVD grootste partij, gevolgd door D66
  • Geschatte opkomst Tweede Kamerverkiezingen 82,6 procent
  • Lees hier wat de NOS tot nu toe over de verkiezingen heeft gemeld.
liveblog gesloten

De vier grote steden komen komende uren nog niet met volledige uitslag

We hebben het al eerder gemeld: het tellen van de stemmen gaat langzamer dan bij de vorige Kamerverkiezingen, in 2017. Er komen nog steeds uitslagen binnen en die zijn op deze kaart te zien, maar Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht melden dat ze de komende uren niet met een volledige uitslag komen.

Nieuwe update van onderzoeksbureau Ipsos

Op basis van daadwerkelijk getelde stemmen bij stembureaus waar Ipsos gemeten heeft:

  • D66 en VVD krijgen 1 zetel minder in vergelijking met onze eerdere exitpoll
  • PVV en JA21 krijgen 1 zetel meer in vergelijking met onze eerdere exitpoll
  • Er zijn een aantal partijen die op de grens van een restzetel zitten, waardoor een klein verschil in percentages (0.1%) al snel een zetel verschil kan maken

Ipsos, dat onderzoek doet in opdracht van de NOS, benadrukt dat het om een steekproef gaat en dat er nog steeds marges zijn waarmee rekening moet worden gehouden.

Lees hier meer over de update:

Wilders niet meer de grootste in zijn geboortestad

De PVV is niet langer de grootste partij in Venlo, de geboortestad van partijleider Geert Wilders. De VVD kreeg er de meeste stemmen. Ook D66 won flink.

De VVD kreeg dit jaar 21,5 procent van de stemmen in Venlo. Vier jaar geleden had de partij van premier Mark Rutte 19,3 procent gekregen in de tweede stad van Limburg. De PVV zakte juist van 20,2 procent naar 18,3 procent.

D66 steeg van 10 procent naar 13 procent, Forum voor Democratie ging omhoog van 2,1 procent naar 5,7 procent.

Het tellen van de stemmen duurt langer dan vier jaar geleden

Het wachten nu is op de voorlopige prognose van persbureau ANP. In dit liveblog houden we de hele nacht het laatste nieuws bij en de NOS-uitzendingen op radio en televisie gaan ook nog even door.

De uitslagen in Hilversum en Alkmaar

De VVD is in de gemeente Hilversum de grootste partij geworden met 21,8 procent van de stemmen. In 2017 kreeg de partij van Mark Rutte nog 23,4 procent van de stemmen. D66 staat op plek twee met 20,9 procent, een stijging van 4 procent. De PVV is derde; de partij van Wilders krijgt 8,6 procent van de stemmen, Vier jaar geleden was dat 23,4 procent.

GroenLinks is in Hilversum de grootste verliezer en komt uit op 6,9 procent, een daling van 4,5 procent.

Alkmaar

Net als vier jaar geleden is de VVD bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer de grootste partij in de gemeente Alkmaar geworden met 20,7 procent van de stemmen, al moet de partij wel 1,5 procent inleveren in vergelijking met 2017. D66 is tweede met 17,9 procent, een winst van 4 procent.

GroenLinks is ook in de gemeente Alkmaar de grote verliezer. De partij van Jesse Klaver is er bijna gehalveerd en haalt een score van 6,8 procent tegen 12,8 procent vier jaar geleden.

Sylvana Simons: Niet langer weglopen voor racisme en discriminatie

Lijsttrekker Sylvana Simons van Bij1 wil haar zetel in de Tweede Kamer gebruiken om stevig oppositie te voeren.

'Nederland kan niet langer weglopen voor racisme en discriminatie'

Volgens de exitpoll van Ipsos komen er vier nieuwe partijen in de Kamer

JA21 (3), Volt (3), Bij1 (1) en de BoerBurgerBeweging (1) kunnen rekenen op een plekje in de Tweede Kamer, volgens de exitpoll van onderzoeksbureau Ipsos in opdracht van de NOS. Daarmee zouden in totaal zeventien partijen vertegenwoordigd worden, het hoogste aantal sinds 1918.

Lees er hier alles over:

BBB op 1 zetel in exitpoll: 'We hebben het gewoon gefixt'

"We hebben er vanaf dag één in geloofd", reageert lijsttrekker Van der Plas op de ene zetel die de BoerBurgerBeweging krijgt in de exitpoll van Ipsos, in opdracht van de NOS, die een foutmarge heeft van twee zetels. "We hopen natuurlijk dat het nog ietsje omhoog gaat, maar we hebben het gewoon gefixt."

BBB op 1 zetel in exitpoll: 'We hebben het gewoon gefixt'

#waaristhierry

Forum voor Democratie-voorman Baudet heeft als enige lijsttrekker van de grote partijen nog niet gereageerd op de exitpolls. Ook is onduidelijk waar Baudet op dit moment is. Eerder op de avond was de NOS aanwezig bij het partijkantoor in Amsterdam, maar kreeg daar geen gehoor. Op Twitter vragen mensen zich onder de hashtag #waaristhierry ondertussen af waar de lijsttrekker zich bevindt.

ANP
Het partijkantoor van Forum voor Democratie, eerder vanavond

Ploumen (PvdA): 'Had op meer gehoopt, zeg ik heel eerlijk'

Lilianne Ploumen (PvdA) had op meer gehoopt. Met 9 zetels blijft de partij op hetzelfde niveau als na het enorme verlies van vier jaar geleden. "De kiezer heeft gesproken", zegt ze in een reactie. "Maar ik ga de komende jaren voor de mensen knokken die het vertrouwen in ons gesteld hebben."

Hoe dan ook toont de PvdA-lijsttrekker zich strijdlustig. "We gaan er alles aan doen om Nederland eerlijker en fatsoenlijk te maken", aldus Ploumen.

Ploumen feliciteert VVD met de goede cijfers en D66 met "Kaags knappe campagne", maar ook nieuwkomers, zoals Volt en de BoerBurgerBeweging.

Ploumen: 'We hadden zeker op meer gehoopt'

Den Haan van 50Plus: 'onnodige verwarring gecreëerd over het verkiezingsprogramma'

Den Haan van 50PLUS: 'onnodige verwarring gecreëerd over het verkiezingsprogramma'

Klaver (GroenLinks): hoort erbij dat je soms verliest

"Het is pijnlijk", reageert GroenLinks-leider Klaver op de exitpoll van Ipsos in opdracht van de NOS. Die zet hem op 8 zetels, vergeleken de 14 van vorige keer. "GroenLinks heeft veel verkiezingen gewonnen, dus het is even wennen dat we nu verliezen. We verliezen, maar we zijn niet verloren. Bij het politieke leven hoort dat je soms wint en dat je soms verliest", aldus Klaver, die het nog te vroeg vindt voor "allerlei analyses" over de uitslagen.

De lijsttrekker van GroenLinks stond erbij stil dat hij de afgelopen jaren met 14 "fijne collega's" heeft samengewerkt in het Kamergebouw. "En deze uitslag betekent ook dat collega's niet terugkomen en dat doet pijn."

Wat Klaver betreft ligt het initiatief voor de formatie nu bij de VVD en D66, die hij allebei feliciteert met hun uitslag. "Zij zijn de grote winnaars van deze verkiezingen. Het is nu echt aan D66 en de VVD om daar het voortouw in te nemen."

Klaver: 'Dat doet pijn, als je verliest'

Rutte (VVD): ligt voor hand om naar D66 te kijken

"Landgenoten, ik ben supertrots", reageert VVD-lijsttrekker Rutte op de exitpoll van Ipsos in opdracht van de NOS. Die geeft hem 36 zetels. Hij zegt erg blij te zijn dat de VVD voor de vierde keer op rij de grootste is geworden. Na afloop van zijn toespraak zei Rutte dat het voor de hand ligt om naar D66 te kijken in de formatie. Verder herhaalde hij zijn eerder uitgesproken wens voor een korte formatie.

"De agenda die voor ons ligt, is enorm. We zullen de komen de weken en maanden Nederland verder moeten leiden door de coronacrisis", ging Rutte verder. Hij verwees daarbij onder meer naar steun voor het midden- en kleinbedrijf, het aanpakken van de problemen op de woningmarkt en naar de klimaatcrisis.

"En ik wil natuurlijk Sigrid Kaag van harte feliciteren met de enorme overwinning van D66." Hij zegt ook alle nieuwkomers van harte te feliciteren. "Iedereen nogmaals van harte gefeliciteerd. En nu hard aan het werk", besloot Rutte. "Dit was een mooie avond, maar er staat ons heel, heel, heel veel te doen."

'We zijn voor de vierde keer op rij de grootste partij van Nederland geworden'

Reactie Farid Azarkan (DENK): 'Dit valt tegen'

De Denk-lijsttrekker heeft wel goede hoop dat zijn partij er in de definitieve uitslag nog een zetel bij krijgt.

Reactie Farid Azarkan: 'Dit valt tegen'

Marijnissen (SP) teleurgesteld: 'Niet verwacht en niet gehoopt'

SP-lijsttrekker Lilian Marijnissen reageert teleurgesteld op de exitpoll van Ipsos in opdracht van de NOS. Haar partij verloor met zes zetels behoorlijk. "Dit is niet de uitslag waar we op hadden gehoopt en ook niet de uitslag die we hadden verwacht." Ze denkt op dit moment niet aan aftreden.

Marijnissen hoopt dat er nog wat stemmen bijkomen, nadat alle briefstemmen zijn geteld. Al zet dat weinig zoden aan de dijk, denkt ze. "Dat zal het verlies iets minder groot maken, maar de teleurstelling natuurlijk niet."

De SP-vrouw denkt dat het grote verlies te wijten valt aan de coronacrisis. "We hebben allemaal gevoeld hoe moeilijk het is om nu campagne te voeren", zegt ze. "Wij moeten het van de straat hebben, maar het is verdomd lastig om nu gesprekken te voeren met mensen over wat ze bezighoudt." Desalniettemin zegt Marijnissen trots te zijn op haar partij. "Die is er en die zal er blijven."

Marijnissen: 'Dit is een teleurstelling, we hadden op meer gehoopt'

Segers (CU): geen spijt van deelname aan Rutte III

Lijsttrekker Segers van de ChristenUnie zegt dat het wat hem betreft nog te vroeg is om na te denken over meeregeren in een volgend kabinet. Volgens de exitpoll van Ipsos in opdracht van de NOS, die een foutmarge heeft van 2 zetels, haalt zijn partij 4 zetels. Dat is 1 zetel verlies.

Segers zegt geen spijt te hebben van zijn deelname aan het kabinet-Rutte III. "We kijken dankbaar terug op wat we hebben kunnen doen. We hadden willen laten zien dat je niet afgestraft wordt voor verantwoordelijkheid nemen."

Segers over verlies in exitpoll: 'We wachten de echte uitslag af'

Volt-voorman Dassen 'ontzettend trots' op 3 zetels

Laurens Dassen van Volt is "ontzettend trots" dat zijn nieuwe partij zoveel stemmen heeft gekregen. Bij haar debuut komt de partij, afgaande op de exitpoll, met 3 zetels in de Tweede Kamer. "Laten we hopen dat we dit vast weten te houden", zegt hij in een reactie.

Met een "hyper-Europees, progressief programma" was het volgens Dassen spannend of het verhaal van de partij zou aanslaan bij kiezers. "Dan is het positief dat we zoveel mensen meekrijgen."

Volgens Dassen is er veel werk aan de winkel. "We moeten laten zien dat de Europese Unie niet alleen voor de grote bedrijven gaat werken, maar voor alle Europeanen. Dat is onze rol, om ervoor te zorgen dat dat ook echt gaat gebeuren."

Dassen: 'We mogen trots zijn op dit harde werk'

Hoekstra (CDA): het is nu aan VVD en D66

CDA-lijsttrekker Hoekstra vindt dat nu de eerste zet aan de VVD en D66 is. "Het is voor ons natuurlijk een teleurstellende uitslag", reageert hij op de exitpoll van Ipsos in opdracht van de NOS, die zijn partij 14 zetels geeft, een verlies van 5 zetels. "Ik ben twaalf weken geleden begonnen en het resultaat is natuurlijk heel teleurstellend, ik had het liever anders gezien."

Pas op een later moment wil hij zijn campagne evalueren. "Dat is misschien niet voor vanavond." Morgen gaat hij met zijn fractie in gesprek of hij in een nieuw kabinet beschikbaar zou zijn.

"Ik wil ook van de gelegenheid gebruikmaken om Kaag en Rutte te feliciteren met hun uitslag", zegt Hoekstra. De lijsttrekker van het CDA bedankt verder alle vrijwilligers en iedereen die hem het vertrouwen heeft gegeven.

Reactie Wopke Hoekstra: 'Het is nu aan VVD en D66'

Wilders (PVV): 'Op meer gehoopt, maar prachtig resultaat'

Geert Wilders van de PVV had op meer gehoopt, maar is desalniettemin tevreden over de 17 zetels die zijn partij krijgt volgens de exitpolls van Ipsos in opdracht van de NOS. "We hadden liever meer gehad, maar dit is nog steeds een prachtig resultaat."

Wilders gaat ervan uit dat hij wederom in de oppositiebanken zal plaatsnemen. "Ik denk dat er geen ruimte voor ons is in de coalitie. Maar ook vanuit de oppositie zullen wij het stevige en forse PVV-geluid laten horen. Ik heb daar veel energie voor en veel zin in."

Ook feliciteerde de PVV-leider Rutte (VVD) en Kaag (D66) met hun verkiezingsoverwinning. "Ze hebben het goed gedaan. Maar ook Forum en die een miljoen kiezers die op de PVV hebben gestemd verdienen een felicitatie", aldus Wilders.

Reactie Geert Wilders: "PVV gaat nu voor de oppositie'

'Van Mierlo zou hebben gezegd: het is een krankzinnig avontuur'

"Democraten, het is gelukt. We zijn erin geslaagd de kiezers te laten zien wie we zijn en waar we voor staan. En wat we te bieden hebben", begon Kaag haar toespraak. "Hans van Mierlo zou hebben gezegd: het is een krankzinnig avontuur."

Kaag had ook warme woorden over voor VVD-lijsttrekker Rutte. Die feliciteer ik met zijn vierde verkiezingsoverwinning. Ook van PVV-leider Wilders zei ze dat hij het goed heeft gedaan.

Volgens Kaag zijn Nederlanders klaar voor "het optimisme en de visie van D66". Ze zegt hierin de bevestiging te zien dat "Nederlanders niet extreem, maar juist gematigd zijn."

De lijsttrekker van D66 benadrukte verder dat Nederland wat haar betreft niet kan wachten met het aanpakken van "de klimaatramp", op een "progressievere, eerlijkere en groenere manier". Ze wil daarbij investeren in onderwijs en in "goed wonen voor iedereen".

"Om dat te bereiken willen we samenwerken. We zullen rekening houden met onze partners. Met het in ons gestelde vertrouwen, gaan we heel serieus om en op basis van de inhoud willen we aan de slag. We zijn er klaar voor", besloot Kaag.

'Hans van Mierlo zou hebben gezegd: het is een krankzinnig avontuur'

Van der Staaij (SGP): 'Behoud drie zetels grote zegen'

Dat de SGP waarschijnlijk drie zetels mag behouden, ziet lijsttrekker Kees van der Staaij als "een grote zegen", schrijft hij op Twitter. "Alle SGP-stemmers wil ik van harte bedanken voor het in ons gestelde vertrouwen."

'Dankbaar als we die drie zetels kunnen vasthouden'

Kaag (D66): 'Prachtige avond, mijn dank is groot'

Inmiddels is er ook beeld van Kaag die op de tafel staat te juichen na het horen van de exitpoll. "Wat een prachtige avond. Jullie steun aan onze idealen en ideeën is overweldigend. Mijn dank is groot", schrijft de lijsttrekker van D66 op Twitter.

Uitzinnige Kaag juicht op de tafel na eerste exitpoll

Kaag feliciteert ook de andere winnaars van de avond. "Nu aan de slag, de toekomst wacht niet."

Den Haan (50 Plus): 'Niet waar we op hadden gehoopt'

50 Plus-voorvrouw Liane den Haan reageert teleurgesteld op de 3 zetels die haar partij verliest volgens de tweede exitpoll van Ipsos in opdracht van de NOS. "1 zetel, daar hadden we niet op gehoopt", zegt Den Haan in in een video op Facebook. "Maar gisteren stonden we nog op nul zetels in de peilingen."

Den Haan noemt de onrust binnen de partij als reden voor het zetelverlies. Het jarenlange geruzie binnen 50 Plus kwam afgelopen voorjaar tot een hoogtepunt. Voormalig partijleider Henk Krol en partijvoorzitter Geert Dales stapten uiteindelijk op en de zetels in de peilingen verdampten.

Uiteindelijk werd Liane den Haan, tot voor kort directeur van ouderenorganisatie ANBO, verkozen tot de nieuwe lijsttrekker. "Mensen stemmen liever op een partij waar rust en vertrouwen is", denkt Den Haan. Ze hoopt op nog wat zetels erbij. "De briefstemmers zijn nog niet meegeteld, dus we blijven positief."

Felicitaties uit België voor Rutte

Vanuit België wordt premier Rutte gefeliciteerd door zijn Vlaamse evenknie Jambon:

Ouwehand (PvdD): 'Eerste exitpoll hoopgevend'

Esther Ouwehand is trots dat haar partij in een onrustige politieke tijd, volgens de eerste exitpoll, een zetel is gegroeid. In de tweede exitpoll blijft de partij op vijf zetels staan.

'Partij van de Dieren haalt beste uitslag bij Tweede Kamerverkiezingen ooit'

Knops (CDA): cijfers zijn minder dan gehoopt

De cijfers in de eerste exitpoll zijn wat het CDA betreft "beduidend minder dan gehoopt", zegt campagneleider en staatssecretaris Knops in een eerste reactie.

Hij wil niet kwijt of de tegenvallende prognose te wijten valt aan de last-minute wissel van lijsttrekker. Drie maanden geleden maakte minister De Jonge plaats voor minister Hoekstra als lijsttrekker.

"Het is nog te vroeg om daar conclusies uit te trekken. Het is een exitpoll, de avond is nog lang, ik wil er niet op vooruitlopen", reageert Knops.

Simons (BIJ1) blij met een zetel: 'Broodnodig entree'

Sylvana Simons, lijsttrekker van BIJ1, is volgens het ANP blij met de "broodnodige entree" die haar partij volgens de eerste exitpoll van Ipsos in opdracht van de NOS maakt in de Tweede Kamer. Bij1 krijgt waarschijnlijk 1 zetel.

Ze noemt de rest van de exitpoll wel een "teleurstellende winst voor de huidige status-quo". Zo noemt ze de 2 nieuwe zetels voor de VVD "winst voor Ruttes afbraakbeleid".

Het verlies van GroenLinks laat volgens Simons wel zien dat er "in ieder geval op links animo is voor nieuwe politiek". GroenLinks verliest volgens de eerste exitpoll zes zetels ten opzichte van de vorige verkiezingen in 2017.

Schiermonnikoog 'wint strijd' om de eerste verkiezingsuitslag

De gemeente Schiermonnikoog heeft als eerste alle stemmen geteld. Op het Friese eiland werd D66 de grootste partij. Ook Vlieland heeft inmiddels alle stemmen geteld. Daar won de VVD.

Schiermonnikoog, Vlieland en Rozendaal zijn meestal de eerste gemeenten die de stemmen hebben geteld. Met ongeveer duizend kiezers en elk één stembureau zijn dit de kleinste gemeenten van het land.

Meeste stemmers willen Rutte als premier, Kaag op plek twee

Op de vraag wie kiezers het liefst als de volgende premier zien, antwoordt een derde van de stemmers opnieuw Mark Rutte (VVD). Zestien procent van kiezers wil dat Sigrid Kaag (D66) premier wordt.

Vooral hoogopgeleide kiezers zien Kaag graag in het torentje, een kwart van hen ziet haar het liefst als premier. Onder laagopgeleide kiezers is maar 8 procent voorstander van Kaag, blijkt uit een representatief online onderzoek door onderzoeksbureau Ipsos in opdracht van de NOS.

Ipsos / NOS
De top-5 lijsttrekkers

Update exitpoll Ipsos: VVD grootste partij, D66 na grote winst tweede partij

Volgens een geüpdatete exitpoll van onderzoeksbureau Ipsos, in opdracht van de NOS, blijft de VVD de grootste partij met 36 zetels, 2 meer dan bij de vorige Tweede Kamerverkiezingen. D66 wordt in de poll de tweede partij met 27 zetels, een winst van acht zetels. Dat is voor de partij het beste verkiezingsresultaat ooit; in 1994 haalde de partij 24 zetels.

De PVV, tot nu de grootste oppositiepartij, haalt volgens de exitpoll 17 zetels, een verlies van 3 ten opzichte van vier jaar geleden. Daarna volgt het CDA, dat een flink verlies zou moeten incasseren en 14 zetels overhoudt (-5). Alleen in 2012 haalde de partij minder zetels, met dertien.

Op grotere afstand volgt dan de PvdA, die met 9 zetels op hetzelfde niveau blijft als na het enorme verlies van vier jaar geleden. GroenLinks en de SP verliezen volgens de poll ook behoorlijk. GroenLinks zou op 8 zetels komen, een verlies van zes zetels. De SP komt eveneens op 8 zetels, een verlies van zes zetels. Forum voor Democratie wint volgens de exitpoll zes zetels en komt op 8. De Partij voor de Dieren staat in de poll op 6 zetels (+1).

Update exitpoll Ipsos: VVD grootste partij, D66 na grote winst tweede partij

Lees hier wat de geüpdatete exitpoll betekent voor de andere partijen: