Jaap Uijlenbroek, oud-directeur-generaal Belastingdienst ANP

De affaire met de kinderopvangtoeslag is een door mensen veroorzaakte ramp. "Dit is een ontspoorde trein", zei Jaap Uijlenbroek, oud-directeur-generaal van de Belastingdienst, in zijn verhoor door de parlementaire onderzoekscommissie. Hij constateert dat alle schakelingen en zekeringen hebben gefaald en dat veel te laat is geconstateerd dat er sprake was van een basisfout in het systeem.

Er zijn fouten gemaakt "van het hoogste niveau tot het allerlaagste niveau", aldus Uijlenbroek, die de fiscus van begin 2017 tot begin 2020 leidde. "Zo ontsporen treinen. Volgens hem zijn er geen individuele schuldigen aan te wijzen, maar is het hele overheidsapparaat verantwoordelijk: "De Tweede Kamer, de regering en het ambtelijk functioneren".

Ex-topman Belastingdienst: ontspoorde trein

Uijlenbroek kreeg bij zijn aantreden in 2017 een overdrachtsdossier, waarin met geen woord over toeslagen werd gerept. "De problemen zaten op andere vlakken", zei hij. En dat waren problemen die "door lange veronachtzaming" werden veroorzaakt. "Dat is nog niet opgelost en zal de komende jaren ook nog niet worden opgelost." Hij spreekt van doorgeslagen efficiency-denken bij de Belastingdienst.

De problemen met de kinderopvangtoeslagen werden te lang gezien als een individueel probleem van ouders bij een bepaald gastouderbureau dat administratieve fouten had gemaakt. Pas in juni 2019, toen RTL en Trouw er over berichtten, werd de volle omvang van deze "ramp in slow motion" hem duidelijk. Tot dan toe had "niemand tegen mij gezegd dat hier een heel groot probleem zat, dat al jaren speelde. Het ging pas heel laat bij mij leven."

De berichtgeving van RTL en Trouw veroorzaakte een omslag in het denken. Toen pas constateerde ook Uijlenbroek als hoogste baas dat duizenden mensen de dupe waren. "Maar ook toen deden we nog niet de constatering: dit hadden we twee jaar geleden al kunnen herstellen."

Uylenbroek stond aan het begin van zijn verhoor stil bij de pijn van de ouders. Hij wees erop dat de overheid burgers hoort te beschermen en dat het bij de Belastingdienst "helemaal fout is gegaan". Hij constateert dat de effecten voor veel mensen enorm groot zijn en dat de zaak tot echtscheidingen en huisuitzettingen heeft geleid. Hij benadrukte dat er tot op de dag van vandaag ouders zijn die wachten op compensatie.

Na Uylenbroek werd Manon Leijten verhoord. Zij was tussen 2013 en 2019 secretaris-generaal bij het ministerie van Financiën en adviseerde de minister en staatssecretaris. In die functie heeft ze veel overleggen bijgewoond en belangrijke stukken gezien. Het dossier over de kinderopvangtoeslag raakt haar erg, zei ze. "Ik voel me vanuit deze verantwoordelijkheid verschrikkelijk over wat er met deze mensen is gebeurd." Maar op veel vragen van de onderzoekscommissie moest ze het antwoord schuldig blijven. "Ik heb niet zo'n goed geheugen als anderen die hier hebben gezeten."

Dat bleek toen commissielid Leijten (SP) wilde weten waarom het memo uit 2017 over een compensatieregeling voor de ouders ineens was verdwenen:

'Waar is het advies om ouders compensatie te geven gebleven?'

De Kamer onderzoekt in twee weken hoe het heeft kunnen misgaan in de kinderopvangtoeslagenaffaire. Wat was bedoeld als financiële steun voor gezinnen met jonge kinderen, werd voor duizenden mensen een jarenlang slepende zaak. De ouders werden door de Belastingdienst onterecht aangemerkt als fraudeur en moesten soms tienduizenden euro's terugbetalen. Met financiële en sociale problemen als gevolg.

Volgende week zijn de verhoren van de (oud-)bewindspersonen Weekers, Wiebes, Asscher, Snel, Van Ark, Hoekstra en Rutte live te volgen op NPO Politiek en via NOS.nl en de NOS-app.

STER reclame