'Na deze twee wezen zullen er zeker meer IS-kinderen worden teruggehaald'

time icon
Nieuwsuur

Vandaag bevestigde het ministerie van Buitenlandse Zaken dat twee Nederlandse weeskinderen van uitgereisde jihadisten zijn overgedragen aan hun Nederlandse voogd. De kinderen verbleven na de val van het kalifaat "onder erbarmelijke omstandigheden" in een kamp in het Koerdische noordoosten van Syrië.

Het is voor het eerst dat Nederlandse kinderen van IS'ers worden teruggebracht. Minister Ferdinand Grapperhaus van Justitie en Veiligheid zei tot nu steeds dat Nederland vanwege de veiligheidssituatie geen kinderen kon terughalen.

Dit standpunt kan de minister niet lang volhouden, denkt criminoloog en onderzoeker Marion van San. "Want de Koerden gaan de kinderen op een gegeven moment vrijlaten of naar ambassades brengen. Ze kunnen die kampen namelijk niet in stand houden. Alleen al de watervoorziening is een groot probleem. Laat staan voedsel en medische verzorging. Dus ik weet zeker dat er meer kinderen worden gehaald."

Marion van San heeft veel contact met vrouwen in de kampen in Syrië en Irak. Ook heeft ze contact met familie van de twee overgedragen weeskinderen. "De moeder is van Nederlands-Antilliaanse afkomst. Ze is een paar jaar geleden naar Syrië vertrokken, haar man achterna. De vader kwam uit België en was bevriend met een van de aanslagplegers van Parijs." De ouders zijn overleden.

De situatie van het kamp waarin de twee weeskinderen verbleven was veel slechter dan in andere kampen, zegt Van San. "Er waren geen medische voorzieningen en nauwelijks eten. Het is een wonder dat die kinderen het overleefd hebben." De overige familie van de kinderen is volgens Van San al lang klaar voor hun terugkomst. "De zus van de vader zei 'het maakt me niet uit waar ze terechtkomen als we maar samen goed voor ze kunnen zorgen'."

Er kleeft wel een risico aan het terughalen van kinderen die deels in het kalifaat zijn opgegroeid, zegt deradicaliseringsdeskundige Omar Ramadan. Vaak hebben de kinderen, zeker de jongens, vanaf een jaar of 9 al gevechtstraining gekregen van IS. Veel van hen hebben trauma's opgelopen. "Maar dan nog kun je je afvragen of je jongens van die leeftijd aan hun lot moet overlaten in de woestijn."

Net als Van San denkt Ramadan dat Nederland uiteindelijk geen andere keuze heeft dan de Nederlandse IS-kinderen terug te halen. "Zelfs als je niet de morele of juridische verantwoordelijkheid voelt om ze terug te halen en je je alleen maar over de veiligheid in Nederland ontfermt, dan moet je realiseren dat als je ze daar laat ze meer tikkende tijdbommen zijn dan als je ze in Nederland re-integreert."

Mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch zei recent tegen Nieuwsuur ook dat het niet terughalen van de kinderen uit Irak en Syrië een veel groter risico is. "Daar zullen ze alleen maar verder achtergesteld raken en wellicht radicaliseren", aldus Jo Becker.

"Bovendien", zegt Ramadan, "zijn daar nauwelijks 15-, 16-jarige Nederlandse kinderen. Veruit de meesten zijn jonger dan 4 en een flink aantal is jonger dan 8. Vaak zijn ze daar geboren."

Onveilig gebied

Maar minister Grapperhaus zegt niet actief kinderen terug te willen halen omdat ze in 'onveilig gebied' zitten "waar we dus geen vertegenwoordigers van de Nederlandse regering heen sturen". Het is dan ook opvallend dat Nederland betrokken was bij de Franse operatie om de twee weeskinderen (samen met twaalf Franse kinderen) terug te halen. In een filmpje van de overdracht is een hoge ambtenaar van het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken te zien.

"Het lijkt dus wél mogelijk te zijn", zei de advocaat van de familie van de twee teruggehaalde wezen, André Seebregts, tegen de NOS. "Als de goede wil er maar is, en dit lijkt blijk te geven van die goede wil - zowel aan de kant van de Koerden als aan de kant van de Nederlandse autoriteiten. Het zou het begin kunnen zijn van veel meer, ik hoop het."

"Al die jonge onschuldige kinderen moeten terugkomen en het kan wel", zegt Seebregts. Ramadan beaamt dat: "De veiligheidssituatie kan verbeteren", zegt Ramadan. "En de kinderen kunnen ook naar andere, veiligere plekken worden gebracht. Er zijn wel opties."

Het is vaak geen officieel beleid, maar veel landen halen kinderen en Syriëgangers terug. De Duitse regering hielp bij het terugbrengen van twee wezen na een rechtszaak die was aangespannen door de grootouders. Frankrijk heeft in totaal zeventien weeskinderen teruggehaald uit Syrië.

Noorwegen haalde vijf wezen op uit kamp Al-Hol. Zweden bemiddelde bij het terughalen van zeven wezen, maar benadrukt dat dat een uitzondering was. Rusland zegt zo'n 200 kinderen te hebben weggehaald uit het gebied.

Turkije heeft in mei 188 mensen teruggehaald, Kazachstan in mei 156 kinderen en 75 volwassenen, Tadzjikistan in april 84 kinderen en de VS de afgelopen week twee vrouwen en zes kinderen. Trinidad haalde drie mensen terug.

Het terughalen en re-integreren van IS-kinderen "moet te doen zijn", zegt Ramadan. "Nederland heeft als een van de weinige landen in de EU plannen gemaakt voor de re-integratie van alle ruim 85 Nederlandse kinderen daar. Voor alle kinderen is in kaart gebracht of ze bij grootouders, ooms of tantes kunnen blijven. Heel veel van die families zijn helemaal niet radicaal en die vinden het verschrikkelijk dat kun kinderen daar heen zijn gegaan en kleinkinderen hebben gekregen."

Niet elk kind zal te deradicaliseren zijn, zegt Ramadan. "Een aantal zal trauma's blijven houden en zal een vijandige houding ten opzichte van het westen blijven houden."

"In potentie zijn er dan ook gevaren voor de samenleving. Maar ik denk dat als je ze daar laat, en ze blijven horen dat Nederland ze niet terug wil en ze komen op een gegeven moment op eigen gelegenheid terug, je een veel groter probleem hebt dan als je ze nu op jonge leeftijd terughaalt."

Deze browser wordt niet ondersteund voor het spelen van video. Update uw browser naar Internet Explorer 10 of hoger om video af te kunnen spelen.

'Ook niet-wezen moeten hiernaartoe worden gehaald'

Meer verhalen van Nieuwsuur? Lees hier onze nieuwsbrief van deze week.

Nieuwsuur

Nieuwsuur is een programma van

STER Reclame