liveblog
NOS NieuwsAangepast

Ruim 200 Oekraïners vrijgelaten bij gevangenenruil • EU: meer sancties, meer wapens

  • In dit liveblog houden we je op de hoogte van het laatste nieuws en de reacties op de Russische mobilisatie.
  • De gedeeltelijke mobilisatie gaat vandaag in.
  • Doel is om de Donbas te "bevrijden", zegt president Poetin.
  • Zelensky denkt niet dat wereldleiders inzet nucleaire wapens toe zullen staan.
liveblog gesloten

EU-ministers: er komen nieuwe sancties aan

De landen van de Europese Unie overwegen nieuwe sancties tegen Rusland in te stellen. Dat heeft EU-buitenlandchef Borrell gezegd in New York, waar de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties is. Het gaat volgens hem om zowel individuele maatregelen als sancties die hele sectoren treffen.

Om wat voor sancties het precies gaat is niet duidelijk, maar volgens Borrell zullen ze gericht zijn op belangrijkere sectoren in Rusland. De sancties zouden vanaf volgende maand in kunnen gaan.

Borrell zegt ook dat de EU-landen zullen blijven doorgaan met het leveren van wapens aan Oekraïne.

De ministers van Buitenlandse Zaken van de EU-landen kwamen gisteravond in een extra ingelaste vergadering bijeen om te praten over de situatie in Rusland en Oekraïne.

Ruim 200 Oekraïense strijders vrijgelaten bij gevangenenruil

Rusland heeft meerdere gevangengenomen Oekraïense strijders van het Azov-bataljon vrijgelaten bij een gevangenenruil. Dat meldt een hoge adviseur van president Zelensky. Het gaat om onder meer de commandant en zijn plaatsvervanger en nog eens ruim honderd mensen van het bataljon. Ook tientallen andere mensen zijn vrijgelaten. Bij elkaar gaat het om 215 Oekraïeners. Onder hen zijn agenten, grenswachten, soldaten en zwangere strijders.

Volgens de adviseur is de vrijlating het resultaat van gesprekken tussen president Zelensky en de Turkse president Erdogan. Het gaat om de grootste gevangenenruil sinds het begin van de oorlog.

Om hen vrij te krijgen heeft Oekraïne Viktor Medvedtsjoek aan Rusland overgedragen. Hij is een Oekraïense zakenman die goed bevriend is met president Poetin. Medvedtsjoek werd aan het begin van de oorlog door Oekraïne vastgezet. Hij was in afwachting van zijn proces ondergedoken en werd beschuldigd van verraad. Ook 54 andere mensen zijn door Oekraïne naar Rusland gestuurd. Het gaat volgens The New York Times om piloten en hoge Russische militaire officieren.

Het Azov-bataljon begon in 2014 als nationalistische burgermilitie die streed tegen pro-Russische separatisten in het oosten van Oekraïne, maar werd daarna opgenomen in de officiële strijdkrachten van Oekraïne. Veel vroege leden droegen extreemrechtse of nazistische sympathieën uit, een gegeven dat door Rusland gebruikt wordt om de oorlog in Oekraïne neer te zetten als strijd tegen 'nazi's'. In de huidige oorlog was het bataljon vooral betrokken bij de verdediging van de havenstad Marioepol, die na drie maanden in handen kwam van Rusland.

AFP
Oekraïense militairen die zijn vrijgelaten

Biden en Truss: uitspraken Poetin bevestigen dat hulp Oekraïne nodig blijft

De Amerikaanse president Biden en de Britse premier Truss blijven Oekraïne militair en financieel steunen. Dat zeiden ze tijdens hun eerste ontmoeting sinds Truss premier is op de Algemene Vergadering van de VN in New York. De uitspraken van de Russische president bevestigen dat de steun hard nodig is, stellen de leiders.

Eigenlijk zouden de twee elkaar afgelopen weekend al ontmoeten in Londen, maar dat werd uitgesteld vanwege de begrafenis van koningin Elizabeth.

Buitenlandmininsters EU beleggen extra vergadering over Rusland

De ministers van Buitenlandse Zaken van de Europese Unie spreken later vandaag in een extra ingelaste vergadering over de situatie in Rusland en Oekraïne.

De ministers zijn in New York voor de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties.

Volgens EU-buitenlandchef Borrell wordt de vergadering door de ministers georganiseerd "om te herhalen dat Oekraïne wordt gesteund en om de internationale gemeenschap te waarschuwen in wat voor een onacceptabele situatie Poetin ons allen brengt."

'Ruim duizend demonstranten opgepakt', ook protest in Moskou

In Rusland zijn vandaag tot nu toe meer ruim duizend demonstranten opgepakt, meldt de Russische mensenrechtenorganisatie OVD-info. Eerder maakte de organisatie melding van iets meer dan honderd arrestaties, maar dat is flink opgelopen.

De demonstranten gingen de straat op na het besluit van president Poetin om 300.000 reservisten te mobiliseren voor de strijd in Oekraïne.

Volgens de organisatie zijn alleen al in Moskou meer dan 300 demonstranten vastgezet. Ook in tientallen anderen steden werden demonstranten gearresteerd.

Anti-oorlogsprotest in Moskou: 'Ben voor niets meer bang'

Hoekstra over speech Poetin: 'Dit gaat over iets groters dan Oekraïne'

De Russische president Poetin kiest er met zijn speech van vanochtend voor om de oorlog met Oekraïne verder te laten escaleren. Dat heeft minister Hoekstra van Buitenlandse Zaken gezegd in New York. Hij is daar voor de opening van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties.

Hoekstra sprak van "een volstrekt ongerechtvaardigde oorlog, waarin Poetin verder escaleert met die fake-referenda en een gedeeltelijke mobilisatie".

Rusland laat tien niet-Oekraïense krijgsgevangenen vrij

Rusland heeft tien krijgsgevangenen vrijgelaten die in Oekraïne werden gevangengenomen, meldt het Saoedische ministerie van Buitenlandse Zaken.

De vrijlating is volgens het ministerie een resultaat van bemiddeling van kroonprins Mohammed bin Salman.

De vrijgelaten krijgsgevangenen zijn op Saoedisch grondgebied geland. De tien krijgsgevangenen zijn volgens het ministerie vijf Britten, twee Amerikanen, een Kroaat, een Marokkaan en een Zweed.

Buitenlanders deden onder meer mee aan strijd in Marioepol

In de oorlog in Oekraïne vechten vooral aan Oekraïense zijde ook buitenlanders mee die zich vrijwillig hebben aangesloten bij het leger. Onder meer bij de strijd in Marioepol deden buitenlanders mee.

Mogelijk is de Marokkaanse krijgsgevangene die is vrijgelaten de 21-jarige student Brahim Saadoun, die in Marioepol gevangen werd genomen en eerder ter dood werd veroordeeld.

Een Arabische nieuwszender toont op Twitter beelden van de aankomst van de vrijgelaten krijgsgevangenen:

Navalny over mobiliseren reservisten: 'Misdadig gedrag blijft toenemen'

De Russische oppositieleider Aleksej Navalny is geschokt door het besluit van president Poetin om 300.000 reservisten te mobiliseren. Dat zegt hij in een video die door zijn advocaten werd opgenomen in zijn cel.

De Rus zit een straf uit van ruim negen jaar. Zijn opsluiting weerhoudt hem echter niet van om regelmatig kritiek op Moskou te uiten.

"Het is duidelijk dat deze misdadige oorlog verergert", zegt Navalny. "En Poetin probeert er zo veel mogelijk mensen bij te betrekken."

Volgens hem "teistert Poetin een buurland en doodt daar mensen. Nu gooit hij een groot aantal Russische burgers die eigenlijk een normaal leven zouden moeten leven in deze gehaktmolen. Het was daarom al een misdaad, maar nu is het een nog grotere misdaad geworden."

AFP
Navalny tijdens een rechtszaak in mei

Biden: Nucleair dreigement Rusland is 'roekeloze minachting' van zijn verantwoordelijkheden

De Amerikaanse president Biden oordeelt hard over de speech van president Poetin waarin hij dreigde dat Rusland op "nucleaire chantage" van het Westen zal reageren met "zijn enorme arsenaal".

Rusland handelt met de dreiging volgens hem in strijd met de verantwoordelijkheden die het land heeft volgens het non-Proliferatieverdrag. Daarin spraken onder meer de VS en de Sovjet-Unie ruim vijftig jaar geleden af de verspreiding van kernwapens tegen te gaan.

Biden sprak tijdens de algemene vergadering van de Verenigde Naties in New York over de oorlog in Oekraïne, die nog altijd steevast door Rusland 'een bijzondere militaire operatie' wordt genoemd. Rusland overtreedt volgens hem "op schaamteloze wijze" de kernwaarden van de VN met een "bloedige, nodeloze oorlog in Oekraïne".

De Amerikaanse president sprak ook over de gevolgen van de oorlog in Oekraïne op de voedselmarkt. Hij zegde 2,9 miljard dollar steun toe voor het bestrijden van voedseltekorten die ontstaan zijn door de oorlog en klimaatverandering.

Biden haalt uit naar Poetin: 'Mobilisatie en oorlog zijn brute keuze van één man'

Macron: Russisch besluit tot mobilisatie leidt tot verdere isolatie

De Franse president Macron vindt het besluit tot gedeeltelijke mobilisatie van troepen in Rusland "een vergissing". Dat zei hij tijdens de algemene vergadering van de Verenigde Naties in New York.

"Poetins besluit is slecht nieuws voor Russische jonge mensen en alle Russen en leidt tot verdere isolatie van het land", stelde hij.

AFP

'Meer dan honderd demonstranten opgepakt in Rusland'

Op verschillende plekken in Rusland zijn vandaag meer dan honderd demonstranten opgepakt, meldt de Russische mensenrechtenorganisatie OVD-info. Zij protesteerden tegen het besluit van president Poetin om 300.000 reservisten te mobiliseren voor de strijd in Oekraïne.

Volgens de organisatie werden in zeker vijftien verschillende steden mensen opgepakt. Het is in Rusland verboden om te demonstreren zonder toestemming van de autoriteiten.

Op verschillende socialemediakanalen wordt melding gemaakt van protesten in het land.

Deze ongeverifieerde beelden zouden een protest tonen in de Siberische stad Tomsk:

Veel boekingen van Rusland naar andere landen na aankondiging mobilisatie

De prijzen van vliegtickets in Moskou schieten omhoog. Een enkeltje van Moskou naar Istanbul kost al ruim 9000 euro. Op sociale media gaan geruchten dat er een kilometerslange rij staat bij de grens met Finland.

Ollongren: 'Mededeling Poetin toont dat hij situatie niet onder controle heeft'

De mobilisatie-oproep van president Poetin betekent dat de bondgenoten van Oekraïne juist moeten doorgaan met het steunen van Oekraïne, zegt minister Ollongren. Ze herhaalde dat Poetin een illegale oorlog is begonnen en dat Oekraïne het volste recht heeft zich te verdedigen en om andere landen te vragen om wapensteun. "Dat we doorgaan is een boodschap aan Oekraïne en ook aan Poetin", voegde de minister van Defensie eraan toe.

Dat Poetin reservisten oproept, laat volgens Ollongren zien dat de Russische president de situatie niet onder controle heeft en dat het voor hem niet goed gaat. Ze vindt de gedeeltelijke mobilisatie een zorgelijke ontwikkeling: "Hij zit in het nauw en toont zich hard en compromisloos, als altijd."

Door nu reservisten op te roepen, geeft Poetin een serieus teken dat hij de oorlog wil voortzetten, vindt de Nederlandse minister. De Russische president beschuldigde het Westen ook van nucleaire chantage en zei dat Rusland niet zal schuwen om alle beschikbare middelen in te zetten. Ollongren noemde dat heel ernstig. "Dat is zo gevaarlijk, dat je er niet eens mee moet willen dreigen. Die nucleaire retoriek hebben we hem wel eerder zien gebruiken, maar hij doet het nu in combinatie met het oproepen van de reservisten."

Ollongren over mobilisatie-oproep: 'Teken dat Poetin hard en compromisloos is'

NAVO-chef hekelt 'gevaarlijke nucleaire retoriek' van Poetin

NAVO-chef Jens Stoltenberg heeft de gedeeltelijke mobilisatie van Russische troepen afgekeurd, Hij hekelde de 'gevaarlijke nucleaire retoriek' die president Poetin in zijn tv-toespraak gebruikte.

NAVO: 'Poetin heeft een grote inschattingsfout gemaakt'

Terugkijken: generaal b.d. Mart de Kruif over gevolgen mobilisatie

Oud-commandant Landstrijdkrachten Mart de Kruif beantwoordde vragen van kijkers over de gevolgen van de mobilisatie. Hij verwacht onder meer dat de oorlog langer kan duren en na de winter heftiger kan worden door de inzet van extra Russische troepen.

In gesprek met Mart de Kruif over Russische mobilisatie

'Tv-toespraak Poetin is escalatie van in het nauw gedreven president'

De tactische overwinning van Oekraïne bij Charkov leidt tot strategische paniek in het Kremlin, denken experts. De gedeeltelijke mobilisatie die president Poetin heeft afgekondigd is hier een gevolg van, zeggen zij.

Ook in Rusland zelf zal de gedeeltelijke mobilisatie tot onrust leiden, verwacht Ruslanddeskundige Laura Starink.

'Opruimen mijnen in heroverd gebied Charkov kan nog jaren duren'

Het opruimen van alle mijnen in door Oekraïne heroverd gebied in de regio Charkov kan nog jaren duren. Daarvoor waarschuwt Roman Prymoesj, onderdirecteur van de organisatie die verantwoordelijk is voor het opruimen van explosieven.

In de regio is 12.000 vierkante kilometer terugveroverd, stelt hij. Onder anderen de Verenigde Staten, Groot-Brittannië en Canada gaan helpen met het verwijderen van de mijnen, zegt hij.

Zelensky denkt niet dat wereldleiders inzet nucleaire wapens toe zullen staan

President Zelensky vindt het onwaarschijnlijk dat wereldleiders zullen toestaan dat Rusland nucleaire wapens gaat inzetten.

In de toespraak van Poetin die vandaag op tv werd uitgezonden sprak hij onder meer van "nucleaire chantage" door het Westen. Hij dreigde dat Rusland zijn "enorme arsenaal" zal inzetten als het Westen daarmee doorgaat.

Zelensky zegt in een interview met het Duitse Bild TV dat deze dreigementen een aanzet voor de Russische troepen zijn om meer Oekraïens grondgebied te veroveren, maar dat hij niet gelooft dat Poetin nucleaire wapens zal gebruiken.

Russen op straat reageren op aangekondigde gedeeltelijke mobilisatie

'Ik zou mijn vrouw en kind niet willen achterlaten'

Rusland: pijpleiding bij kerncentrale Zaporizja geraakt

Terwijl in Rusland de gedeeltelijke mobilisatie het nieuws beheerst, gaan de gevechten in Oekraïne door. Volgens het Russische ministerie van Defensie is een waterleiding beschadigd geraakt bij de kerncentrale Zaporizja. De pijpleiding in een technische ruimte is geraakt door een raketgranaat, meldt het Russische staatspersbureau Ria Novosti.

Oekraïners in Kiev: 'Het gevaar zou groter zijn als het om een algehele mobilisatie ging'

Oekraïners in de straten van Kiev zijn niet erg onder de indruk van de afkondiging van de gedeeltelijke mobilisatie door Rusland:

Oekraïners op straat: 'Dit is angst, veroorzaakt door incompetentie'

VS, EU: 'Poetins besluiten zullen consequenties hebben'

Een woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken heeft gewaarschuwd dat Rusland "verdergaande gevolgen" kan verwachten als Rusland meer gebieden in Oekraïne gaat annexeren. "We hebben een aantal opties", aldus de woordvoerder, zonder die te specificeren.

Ook de Europese Unie waarschuwt Moskou voor "gevolgen van onze kant". Volgens de EU speelt president Poetin een "heel gevaarlijk nucleair gokspel" en moet de internationale gemeenschap de Russische president onder druk zetten "om het roekeloze gedrag te stoppen".

De EU-lidstaten hebben vergaderd over een gezamenlijk antwoord op de ontwikkelingen. "Dan gaat het om alle aspecten van de agressie, de misdaden die zijn gepleegd, de referenda, de ontdekking van massagraven", aldus een woordvoerder. Volgens hem zijn er nog geen besluiten genomen over verdere sancties tegen Rusland.

Litouwen: snelle reactiemacht op scherp

Het Litouwse ministerie van Defensie zegt dat de eigen snelle reactiemacht in staat van paraatheid is gebracht na de aankondiging van de gedeeltelijke mobilisatie in buurland Rusland. Het ministerie wijst erop dat de mobilisatie ook vlakbij de grens met Litouwen plaatsvindt. "We kunnen niet alleen maar toekijken", schrijft het ministerie in een tweet. De reactiemacht is staat van paraatheid gebracht om "elke mogelijke provocatie van Rusland te voorkomen".

Russen zoeken massaal op: 'Hoe verlaat ik Rusland?'

De aangekondigde mobilisatie leidt tot onrust in Rusland, stelt Ruslanddeskundige Laura Starink. Russen zullen volgens haar proberen om te ontkomen aan de mobilisatie, onder meer door het land te verlaten. "Veel Russen maken zich zorgen over een ban op visa", zegt ze. "Want als je het land niet meer uit kunt, ontkom je niet aan de mobilisatie."

Tienduizenden Russen hebben het land in de afgelopen maanden al verlaten, zegt Starink. "Dat zijn vooral critici. Vaak gaan ze naar Georgië en Turkije." Een paar weken geleden besloot de Europese Commissie dat het voor Russische toeristen moeilijker en duurder wordt om de EU binnen te komen, sommige landen laten Russen al helemaal niet meer toe.

De Russische website Holod heeft op een rijtje gezet waar Russen naartoe kunnen als ze het land willen verlaten. Directe vluchten naar Istanbul (Turkije) en Yerevan (Armenië), beide bestemmingen die voor Russen bereikbaar zijn zonder visum, waren volgens persbureau Reuters woensdag uitverkocht.

De zoekopdrachten "Hoe verlaat ik Rusland?" en "Hoe breek ik een arm?" zouden trending zijn op Google. En volgens een Russische advocaat is de telefoonlijn voor informatie over de rechten voor militair personeel vanochtend meer dan 1000 keer gebeld.

Overigens is het voor veel Russen überhaupt onmogelijk om het land te verlaten. Voor een buitenlandse reis hebben Russen een speciaal reisdocument nodig, dat zeker 75 procent van de bevolking niet heeft.

De volledige tekst van Poetins speech in het Engels

Het Kremlin heeft de volledige tekst van de toespraak van de Russische president online gezet. De tekst is hier te vinden.

Letland wil geen Russen toelaten die vluchten voor mobilisatie

Letland zal geen Russen opvangen die de mobilisatie in Rusland willen ontvluchten. Dat heeft minister van Buitenlandse Zaken Edgars Rinkevics gezegd. Hij noemde veiligheidsredenen als belangrijkste argument daarvoor.

Letland kondigde enkele dagen geleden al aan, net als de andere Baltische staten Estland en Litouwen, de grenzen te sluiten voor Russische burgers vanwege de steun van een deel van de Russische bevolking voor oorlog in Oekraïne. De gedeeltelijke mobilisatie die nu is afgekondigd brengt daar voor Letland dus geen verandering in.

Verslaggever Sander van Hoorn verwacht komende dagen een 'intensievere strijd'

Volgens verslaggever Sander van Hoorn, in Charkov, zag Oekraïne de gedeeltelijke mobilisatie al een tijd aankomen:

Verslaggever Sander van Hoorn: 'In Oekraïne hadden ze al een mobilisatie verwacht'

De situatie aan het front in Oekraïne

Oekraïense troepen blijven de Russische stellingen onder druk zetten. Na de successen in de regio Charkov heroverden Oekraïense militairen gisteren het dorp Bilohorivka in de regio Loegansk. Ook zo'n 40 kilometer noordelijker, in Krasnoritsjenske, zetten Oekraïense troepen het tegenoffensief voort.

NOS
De situatie aan het front op 21 september

• gedeelde update

Rutte noemt afgekondigde mobilisatie 'paniekreactie'

Premier Rutte noemt de mobilisatieoproep van Poetin "paniek". "Je ziet dat Oekraïne met westerse steun succesvol begint op te treden tegen Rusland", zei Rutte voorafgaand aan de Algemene Politieke Beschouwingen, het debat over de Prinsjesdagplannen. "Er is sprake van een soort paniekreactie."

De premier reageert ook laconiek op de Russische dreiging om nucleaire wapens in te zetten. "Dat laat ons redelijk Siberisch koud, om maar in Russische termen te blijven."

Hij benadrukt wel dat een stuk land "zo groot als Hongarije" nog steeds bezet is door de Russen. "Het is zeker niet voorbij. We moeten scherp blijven, we moeten Oekraïne blijven steunen."

Premier Rutte ziet in Poetin een man die in paniek is: 'Vooral bekende retoriek gehoord'