ANP

Nieuwe namen en een datum voor een rechtszaak: het was weer een belangrijke dag voor het onderzoek naar de ramp met vlucht MH17. In dit artikel vertellen we je wat we vandaag wijzer zijn geworden over de stand van het onderzoek en hoe het nu verder gaat.

De hoofdpunten:

  • Het internationale onderzoeksteam heeft vier verdachten aangewezen: drie Russen en een Oekraïner
  • Zij worden door het Openbaar Ministerie aangeklaagd voor moord op de 298 inzittenden
  • Het viertal is op opsporingslijsten geplaatst en er zijn arrestatiebevelen uitgevaardigd
  • Op 9 maart begint de rechtszaak in de extra beveiligde rechtbank op Schiphol

Hoofdofficier van justitie Fred Westerbeke noemt de kans dat de mannen die door het JIT als verdachten zijn aangemerkt daadwerkelijk voor de rechter verschijnen "niet groot" - en dat lijkt nog een understatement.

Twee verdachten, de Russen Igor Girkin (ook bekend als Igor Strelkov) en Sergei Doebinski, hebben al gezegd niet naar Nederland te komen en ook niet te getuigen. Niemand houdt er rekening mee dat de andere twee zich wel melden.

Nabestaanden hebben ook weinig hoop, maar zijn toch positief over het besluit om vervolging in te stellen:

'MH17-proces is mij alles waard'

Voorzitter Piet Ploeg van de Stichting Vliegramp MH17 noemt vervolging eveneens "een hele goede zaak". Dat er waarschijnlijk niemand fysiek in het beklaagdenbankje zit, had hij al geaccepteerd. "Maar het is belangrijk dat een onafhankelijke Nederlandse rechtbank een uitspraak doet over de schuld."

Dit zijn de verdachten

Terug naar de mannen die het JIT als verdachten ziet. De Oekraïner Leonid Chartsjenko zou bij het vervoer van de Buk-installatie waarmee MH17 werd neergehaald, essentieel zijn geweest. Het JIT concludeerde eerder dat die installatie afkomstig was van een legereenheid uit Koersk, in Rusland. Volgens Westerbeke is over de levering van de Buk-installatie gesproken tussen een separatistenleider en een topadviseur van de Russische president Poetin, waarmee de contacten erover tot in het Kremlin lijken te reiken.

De drie andere verdachten hadden functies in het bestuur van de Volksrepubliek Donetsk, het gebied in Oost-Oekraïne dat sinds het voorjaar van 2014 onder controle staat van pro-Russische separatisten.

Dit is wat het JIT over het viertal naar buiten heeft gebracht:

De verdachten worden aangeklaagd voor moord op alle inzittenden van de MH17. Het JIT heeft niets gezegd over welke rol ze concreet hebben gespeeld bij de ramp; dat komt volgens hoofdofficier Westerbeke pas aan bod in de rechtszaal.

Bellingcat

Waar het JIT de kaarten dus nog tegen de borst houdt, wil onderzoekscollectief Bellingcat wel meer kwijt over de rol van het viertal. Bellingcat kwam vanochtend met eigen onderzoeksresultaten, mede gebaseerd op telefoongesprekken die rond het neerhalen van de MH17 zijn onderschept.

"Het is niet zo dat ze alle vier betrokken waren bij de besluitvorming om het vliegtuig uit de lucht te schieten", zegt Bellingcat-onderzoeker Pieter van Huis over de verdachten. "Maar ze waren wel betrokken bij het beschermen van het wapensysteem waarmee dat is gebeurd."

Geen bevoegdheid

Een van de vier, de Oekraïner Chartsjenko, is volgens Van Huis wel direct betrokken geweest. "Hij is degene die als eerste heeft bericht dat een gevechtsvliegtuig uit de lucht is geschoten, wat later de MH17 bleek te zijn."

Zijn precieze rol is onduidelijk: hij had officieel geen bevoegdheid om te schieten ("want de bemanning bestond uit leden van het Russische leger, en daar hoorde hij niet bij"), maar Van Huis wijst erop dat onduidelijk is wat de onderlinge afspraken waren tussen Russische militairen en pro-Russische-separatisten.

De Oekraïense verdachte Leonid Chartsjenko Nationale Politie

Bellingcat heeft de afgelopen jaren zijn bevindingen steeds gedeeld met het JIT, dat in het strafrechtelijk onderzoek herhaaldelijk tot dezelfde conclusies kwam. Het onderzoekscollectief kwam vandaag met nog een andere naam: Valeri Stelmach. Hij zou degene zijn die zijn commandant vlak voor de fatale aanval met een Buk-raket telefonisch meldde dat er een vliegtuig aankwam. Wie de opdracht gaf om het vliegtuig neer te schieten of wie op de lanceerknop van de Buk-raket heeft gedrukt, is nog altijd onduidelijk.

De kans dat de vier genoemde mannen achter de tralies belanden, is piepklein. Rusland en Oekraïne leveren nooit onderdanen uit. En het Oekraïense Openbaar Ministerie wil de Oekraïense verdachte Chartsjenko wel oppakken en via een video-verbinding laten getuigen, maar de autoriteiten hebben geen enkele controle over het separatistengebied in het oosten. Het JIT vermoedt dat Chartsjenko daar zit.

Het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken sprak vandaag opnieuw van "ongegronde beschuldigingen" en zegt dat de Russische inbreng voor het JIT-onderzoek niet serieus wordt genomen. Volgens Rusland komt de Buk-raket waarmee de MH17 is neergehaald uit Oekraïne.

Hoe dan ook begint op 9 maart om 10.00 uur het MH17-proces. Behalve door nabestaanden wordt ook door politiek Den Haag gehamerd op het belang van de rechtszaak. "Stap voor stap komen we dichter bij de volledige waarheid over het neerhalen van vlucht MH17", zegt minister Blok van Buitenlandse Zaken. Veel Kamerleden spreken in reacties eveneens van een nieuwe stap naar gerechtigheid.

STER reclame