Onderzoeker over boeddhist: Sogyal Rinpoche misbruikte leerlingen ernstig

Sogyal Lakar in 2016 EPA
Geschreven door
Anna Mees en Bas de Vries

Slachtoffers van seksueel misbruik door boeddhistische leraren ontmoeten morgen de dalai lama en geven hem een boekje met hun getuigenissen. Daarin staan meerdere verhalen van ex-volgelingen van de Tibetaanse boeddhist Sogyal Lakar, met de koosnaam Sogyal Rinpoche ("de kostbare"). Hij wordt sinds 1992 beschuldigd van allerlei vormen van misbruik van zijn leerlingen.

De Franse justitie onderzoekt de zaak en heeft een rechtshulpverzoek aan Nederland gedaan om hier slachtoffers te horen. Na zes jaar onderzoek door de Franse gendarmerie ligt het dossier sinds begin dit jaar op het bureau van de officier van justitie van Montpellier. Volgens Franse media doet de aanklager een justitieel vooronderzoek. Aan de NOS heeft hij laten weten dat hij "momenteel niet over deze zaak communiceert".

Los van het Franse onderzoek heeft Sogyals internationale organisatie Rigpa een Brits advocatenkantoor ingehuurd om beschuldigingen te onderzoeken. Dit gebeurde nadat acht (ex-)volgelingen vorig jaar in een brief hadden geschreven dat ze schoon genoeg hadden van Sogyals misdragingen. De lama heeft sommige van zijn leerlingen "ernstig fysiek, seksueel en emotioneel" misbruikt, constateerde de ingehuurde firma Lewis Silkin vorige week.

In een verklaring schrijven verschillende internationale Rigpa-besturen dat ze "diepe spijt hebben en hun excuses aanbieden voor de ervaren pijn door vroegere en huidige leden".

Sogyal heeft de bestseller Het Tibetaanse boek van leven en sterven op zijn naam staan en is na de dalai lama de bekendste boeddhist ter wereld. Zijn hoofdkwartier Lérab Ling in Zuid-Frankrijk werd in 2008 door de dalai lama geopend. Rigpa heeft zo'n 130 centra in 40 landen. Vanaf begin jaren 80 tot vorig jaar reisde Sogyal met zijn gevolg de wereld over om retraites te geven. In Nederland heeft de organisatie 350 leden en centra in Groningen en Amsterdam. Sogyal gaf hier voor het laatst een retraite in 2017.

Sogyal is zeker niet de enige beschuldigde leraar. Volgens onderzoeker Rob Hogendoorn zijn 20 van de 45 aangesloten organisaties van de Boeddhistische Unie Nederland (BUN) in opspraak geraakt wegens beschuldigingen van seksueel misbruik door de geestelijk leider(s).

Oane Bijlsma, initiatiefnemer van het verzoek de dalai lama te ontmoeten, is in opdracht van de Franse autoriteiten door de Amsterdamse zedenpolitie gehoord. "Ze wilden van alles weten. Het verhoor heeft 5,5 uur geduurd", zegt ze. Vanaf halverwege 2011 was Bijlsma een klein jaar vrijwilliger bij Rigpa. Ze zegt dat Sogyal allerlei seksuele toespelingen maakte. Zo kwam hij op een avond naar haar toe met in zijn hand een afbeelding van een godheid met een enorme erectie.

"Hij pakte mijn achterhoofd vast, drukte de afbeelding in mijn gezicht en zei: kijk, kijk! Daarna begon hij smakelijk te lachen." Vanwege onder meer deze ervaring vertrok Bijlsma bij Rigpa. Anderen kwamen er veel slechter vanaf, vertellen ex-leerlingen.

Sogyal en een paar van de vrouwen uit zijn 'inner circle' zo'n 10 jaar geleden Eigen foto

Overtuigend bewijs dat hij meerdere volgelingen gebruikte als stootzak om zijn eigen frustraties en woede te ventileren.

Onderzoeker Karen Baxter

Uit het rapport van het Britse advocatenkantoor blijkt dat meerdere mensen uit de groep die het dichtst bij Sogyal stonden - zijn 'inner circle' - dagelijks werden geslagen, sommigen tot bloedens toe. "Ik heb overtuigend bewijs gehoord dat hij meerdere volgelingen gebruikte als stootzak om zijn eigen frustraties en woede te ventileren", schrijft onderzoeker Karen Baxter. Daarnaast vond ze bewijs dat Sogyal iemand bewusteloos heeft geslagen en iemand een hersenschudding opliep.

Sogyal gebruikte zijn positie om jonge vrouwen te "dwingen, intimideren en manipuleren om hem seksuele gunsten te verlenen". Ook werden ze aan andere lama's die langskwamen, aangeboden voor seksuele diensten, constateert Baxter.

Dit waren allemaal lessen op hun pad naar verlichting, hield hun goeroe hun voor. Verlichting is het ultieme doel van boeddhisten. Volledig toegewijde leerlingen zouden verlichting zelfs binnen één mensenleven kunnen bereiken. Het ruilmiddel was volledige gehoorzaamheid. Toonden leerlingen die niet, dan werd gedreigd dat de leraar-leerlingband ("samaya") zou worden verbroken en bijvoorbeeld hun familie allerlei slechts zou overkomen.

Depressie en hallucinaties

Getuigen vertellen in het Britse rapport dat Sogyals gedragingen bij hen leidden tot posttraumatische stress, angst, depressie, chronische slapeloosheid, hallucinaties en suïcidale gedachten. Baxter concludeert dat Sogyal zijn studenten zo ver liet gaan, dat ze "aan de rand van een emotionele inzinking" zaten.

Leerlingen die intern misstanden meldden, kregen 'Rigpa Therapy', genoemd naar zijn organisatie. Volgens getuigen vertelde een 'behandelaar'ze dat de oorzaak van hun problemen familierelaties waren, en niet datgene wat Sogyal deed. Op Rigpa kwamen veel kwetsbare vrouwen af, soms getraumatiseerd vanwege eerder seksueel geweld.

Hooggeplaatsten binnen Rigpa zijn er niet in geslaagd de kwesties aan te kaarten, waardoor ze anderen risico lieten lopen.

Onderzoeker Karen Baxter

Niet alleen Sogyal zelf valt iets te verwijten, schrijft advocaat Baxter. Andere hooggeplaatsten binnen de organisatie wisten van in ieder geval een paar van deze zaken af. "Ze zijn er niet in geslaagd die aan te kaarten, waardoor ze anderen risico lieten lopen."

Drie van de internationale bestuurders, die al tientallen jaren tot Sogyals trouwste volgelingen behoren, stappen naar aanleiding van het rapport op. In Nederland wordt sinds vorig jaar "toegewerkt naar een nieuw bestuur", laat voorzitter Wim Marseille weten. De secretaris, de Groningse advocaat Daan Meerburg, treedt na 23 jaar "binnen afzienbare tijd" terug. De organisatie is vorig jaar begonnen een "transformatieproces op gang te brengen dat herhaling helpt voorkomen". Zo trok Sogyal zich terug als "spiritueel directeur". Hij is op retraite in Azië en in behandeling voor darmkanker, schrijft Marseille.

Aan autoriteiten melden

In hun verklaring schrijven de Rigpa-besturen dat ze "volledige verantwoordelijkheid nemen om te garanderen dat Rigpa een veilige omgeving voor iedereen biedt". De besturen zeggen niet of ze concreet iets met de aanbevelingen in het rapport gaan doen. Op vragen van de NOS hierover kwam geen antwoord.

Twee van die aanbevelingen aan Rigpa zijn om "stappen te nemen zich zo volledig van Sogyal te distantiëren" en hem geen contact meer te laten hebben met leerlingen. Ook moeten de bestuurders van Rigpa in verschillende landen overwegen in hoeverre ze verplicht zijn "alle in het rapport genoemde zaken te melden aan rechtshandhavingsinstanties of relevante regelgevers". Over dit laatste wordt in de verklaring van Rigpa met geen woord gerept.

Heeft u informatie over misbruik (in boeddhistische kring)? Stuur een e-mail naar anna.mees@nos.nl en/of bas.de.vries@nos.nl. Wij gaan uiterst vertrouwelijk met uw bericht om.

STER Reclame