23 plekken in het nieuwe kabinet, wie staan er op de lijstjes?

Veel interesse in het vastleggen van de bordesfoto van het nieuwe kabinet ANP

Het nieuwe kabinet gaat naast premier Rutte vijftien ministers en acht staatssecretarissen tellen. Dat heeft formateur Rutte bekendgemaakt. Omdat de VVD de premier levert, zullen CDA, D66 en ChristenUnie ieder een vice-premier leveren.

"Voor de uitvoering komt het echt aan op die mensen", zegt Rutte. "Het is spannend om met zo'n nieuw team aan de slag te gaan." De vier partijen gaan nu op zoek naar kandidaten.

Het samenstellen van een kabinet met bekwame bewindslieden zal niet eenvoudig zijn. De goede mensen moeten worden gevonden, die moeten ook nog willen, en dan moeten zij verdeeld worden over de ministeries.

Rutte zegt dat VVD, CDA D66 en ChristenUnie het eens zijn over de verdeling, maar die kan nog veranderen als de juiste mensen er niet bij gevonden worden.

'Vierhoek'

Alle partijen willen een belangrijk ministerie in de zogenoemde 'vierhoek'. De VVD heeft met premier Rutte al het ministerie van Algemene Zaken. Dan krijgt het CDA als tweede partij waarschijnlijk het ministerie van Financiën. D66 wil het ministerie van Economische Zaken omdat daar Klimaat bij komt. Dan gaat Sociale Zaken naar de ChristenUnie.

De partijen willen zich met hun ministeries ook kunnen profileren naar de achterban, dus wil het CDA de minister voor Landbouw. En D66 wil als zelfbenoemde onderwijspartij het bijbehorende ministerie van Onderwijs. Maar dat is ook in trek bij de ChristenUnie.

Puzzel

Formateur Rutte moet vervolgens kijken of de vier partijen goed over de ministeries zijn verdeeld. Dus niet twee VVD-ministers bij Buitenlandse Zaken of alleen CDA'ers bij Veiligheid en Justitie.

Een van de kenmerken van Rutte II was de goede verstandhouding tussen VVD- en PvdA-ministers, maar daarvan blijft bijna niemand over. De PvdA'ers vertrekken uiteraard, en de VVD'ers Schippers, Schultz en Blok stoppen. Hennis komt waarschijnlijk niet terug, en Dijkhoff wordt fractievoorzitter. Rutte zoekt dus nieuwe vertrouwelingen.

Op het VVD-lijstje staan onder anderen:

Jan Anthonie Bruijn. Hoogleraar, senator, schrijver verkiezingsprogramma. Hij wordt genoemd voor Volksgezondheid.

Halbe Zijlstra. Nu VVD-fractievoorzitter in de Tweede Kamer. Hij wil zelf graag naar Sociale Zaken, maar tegen Buitenlandse Zaken heeft hij geen bezwaar. Maar de 'ambassadeurs-ministeries' allebei in VVD-handen is misschien een probleem.

Ook de namen van Cora van Nieuwenhuizen (Europarlementariër en ex-Kamerlid), Tamara van Ark (vice-fractievoorzitter) en Ineke Dezentjé Hamming (voorzitter van de werkgeversorganisatie FME-CWM) worden genoemd. De huidige staatssecretarissen Dekker (Onderwijs) en Wiebes (Financiën) willen graag opnieuw in het kabinet maar daar is nog niets over bekend.

De kans is klein dat de onlangs afgetreden Jeanine Hennis (ex-minister van Defensie) terugkomt. Zij is een van de vertrouwelingen van Rutte, vaak genoemd voor Buitenlandse Zaken, maar de drie andere coalitiepartijen zien weinig in haar snelle terugkomst.

De VVD krijgt zes ministers, inclusief de premier, en drie staatssecretarissen.

De formateur neemt een paar dagen de tijd om de kandidaten te laten onderzoeken ANP

Op het lijstje van het CDA staan onder anderen:

Hugo de Jonge. Wethouder in Rotterdam, basisschoolleraar, politiek assistent. Hij wordt genoemd voor Volksgezondheid.

Raymond Knops. Kamerlid, defensiewoordvoerder. Hij wordt genoemd als minister of staatssecretaris van Defensie.

Wopke Hoekstra. Consultant adviesbureau, lid Eerste Kamer, schrijver verkiezingsprogramma. Het is niet zeker of hij zelf wel minister wil worden, maar hij wordt genoemd voor Financiën.

Ook de namen van Esther de Lange (Europarlementariër) voor het ministerschap van Landbouw en Ank Bijleveld (commissaris van de koning in Overijssel en oud-staatssecretaris) voor een post bij het ministerie van Veiligheid worden genoemd.

Het CDA krijgt vier ministers en twee staatssecretarissen.

Kandidaat-bewindspersoon onder het vergrootglas

Het zal een week duren voor de kandidaat-bewindslieden op het Binnenhof verschijnen voor hun eerste gesprek. De kandidaten die op de lijst staan worden eerst gescreend door justitie, de AIVD en de Belastingdienst.

Justitie kijkt of de kandidaat ergens in de bestanden staat. Heeft hij of zij een strafblad of een lijst van onbetaalde boetes en bekeuringen?

Vervolgens gaat de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) aan de slag en speurt alle eigen dossiers af of de naam ergens opduikt. Om misverstanden te voorkomen benadrukt de AIVD op zijn eigen website dat de dienst geen nieuw veiligheidsonderzoek doet. Ook kijkt de AIVD niet in computers van andere organisaties.

De Belastingdienst geeft nog een oordeel over het fiscale gedrag van de aanstaande bewindspersoon. Als de dienst iets raars ziet, krijgt Rutte dat te horen. Maar concrete cijfers krijgt hij niet aangeleverd.

Op het lijstje van D66 staat onder anderen:

Kajsa Ollongren. Locoburgemeester en wethouder Amsterdam, ex-topambtenaar ministerie van Algemene Zaken. Zij wordt genoemd voor Economische Zaken (klimaat).

Wouter Koolmees. Financieel woordvoerder, mede-onderhandelaar naast Pechtold. Hij wordt genoemd voor een verzameling ministeries.

Ingrid van Engelshoven. Kamerlid, ex-wethouder, ex-partijvoorzitter, rechterhand Pechtold. Zij wordt genoemd voor Onderwijs.

D66 krijgt vier ministers en twee staatssecretarissen.

Op de koffie

Premier Rutte moet volgende week 19 en 20 oktober naar Brussel voor een Europese top. Hij wil die vrijdagmiddag op tijd terug te zijn om met zijn eerste gesprekken te beginnen, allereerst met de vicepremiers. Tijdens een kop koffie of een ander drankje worden de belangrijkste zaken besproken: de nevenfuncties, de financiële en zakelijke belangen én de gezondheid.

Ministers en staatssecretarissen moeten hun betaalde en onbetaalde nevenfuncties neerleggen, zo is voorgeschreven. Dat gaat ook om bestuursfuncties, lidmaatschappen van comités of redactiewerk. Een bewindspersoon mag wel lid blijven van een vereniging, zoals bijvoorbeeld een sportclub.

Zakelijke belangen

Ook wil de formateur zeker weten dat zijn kandidaat geen zakelijke belangen heeft, zoals een lucratieve bv of een ingewikkelde belastingconstructie voor zijn of haar bedrijf of dat van de partner.

Vervolgens wordt gevraagd naar de behoefte aan een lichamelijk onderzoek. Het werk is zwaar: weinig slaap, veel uren werk en buitenlandse reizen. Dat moet iemand fysiek wel aankunnen.

Kerfstok

Een belangrijk deel van het gesprek gaat over hoe iemand minister wil zijn. Ook vraagt Rutte "of hij nog wat moet weten" met de bedoeling om zijn mogelijk collega nog de kans te bieden alles wat hij op zijn kerfstok heeft op te biechten.

Rutte verwacht zelf dat het kabinet-Rutte III op 26 oktober op het bordes staat en dat is 225 dagen na de Tweede Kamerverkiezingen.

Op het lijstje van de ChristenUnie staan onder anderen:

Carola Schouten. Kamerlid en mede-onderhandelaar van Segers. Zij wordt genoemd voor Sociale Zaken.

Arie Slob. Oud-partijleider, oud-fractievoorzitter. Genoemd voor Ontwikkelingssamenwerking of Onderwijs.

ChristenUnie krijgt twee ministers en een staatssecretaris.