liveblog
NOS NieuwsAangepast

Zelensky wil einde blokkade van havens • 'EU-toetreding Oekraïne duurt mogelijk decennia'

  • Dit is het liveblog van maandag 9 mei over de oorlog in Oekraïne.
  • In Polen werd een Russische ambassadeur tijdens een kranslegging met rode verf besmeurd.
  • In Oekraïne is een Nederlandse strijder omgekomen, meldt De Telegraaf. Buitenlandse Zaken kan dit niet bevestigen.
  • Rusland viert vandaag de overwinning op nazi-Duitsland. Poetin noemde in zijn toespraak een clash met Oekraïne "onvermijdelijk".
liveblog gesloten

Eervolle vermelding voor Oekraïense journalisten bij Pulitzerprijzen

De Oekraïense journalisten die verslag doen van de oorlog in hun land krijgen een speciale vermelding bij de uitreiking van de Pulitzerprijzen, de belangrijkste journalistieke prijzen in de Verenigde Staten. "Ondanks de bombardementen, ontvoeringen, bezettingen en zelfs doden zijn deze journalisten vasthoudend doorgegaan met het schetsen van een nauwkeurig beeld van hun verschrikkelijke realiteit. Ze bewijzen eer aan Oekraïne en journalisten over de hele wereld", vindt de jury.

Een speciale vermelding bij de Amerikaanse prijzen voor literatuur, nieuws, kunst en letteren is zeer eervol. In tegenstelling tot de Pulitzerprijzen worden de speciale vermeldingen niet ieder jaar toegekend. Eerdere vermeldingen gingen naar onder anderen de burgerrechtenactivst Ida B. Wells, Maus-illustrator Art Spiegelman, Aretha Franklin en Bob Dylan. Een van de kenmerken van de Pulitzerprijzen is dat ze doorgaans alleen gaan naar Amerikaanse publicaties, theaterstukken en boeken, wat de vermelding voor de Oekraïense journalisten extra opvallend maakt.

Biden tekent wet die wapenleveranties aan Oekraïne versnelt

De Amerikaanse president Biden heeft de Ukraine Democracy Defense Lend-Lease Act of 2022 ondertekend. Die wet neemt enkele juridische hindernissen weg waardoor er sneller wapens aan Oekraïne geleverd kunnen worden.

Er zijn overeenkomsten met de historische Lend-Lease Act uit de Tweede Wereldoorlog. Die stelde de Verenigde Staten in 1941 in staat wapens te leveren aan landen die vochten tegen nazi-Duitsland op een moment dat de VS officieel nog neutraal was. Onder de Lend-Lease Act ontving ook de Sovjet-Unie Amerikaanse wapens.

Inmiddels heeft de VS Oekraïne gesteund met zo'n 4 miljard dollar aan wapentuig. Als het aan Biden ligt, wordt die steun nog sterk uitgebreid. Hij heeft het Amerikaanse Congres gevraagd om een investering van 33 miljard dollar.

Opvallend genoeg is de wet ondertekend op de dag dat Rusland juist de overwinning op nazi-Duitsland vierde. Witte Huis-woordvoerder Jen Psaki verwees daarnaar in een persconferentie: "Het zou vandaag moeten gaan om het vieren van vrede en eenheid in Europa en het verslaan van de nazi's in de Tweede Wereldoorlog. In plaats daarvan verdraait Poetin de geschiedenis en probeert hem te veranderen om zijn onrechtvaardigde en niet-uitgelokte oorlog goed te praten."

Poetin gaf vandaag in zijn toespraak de NAVO de schuld van de oorlog in Oekraïne. Hij zou geen andere keuze hebben gehad dan Oekraïne binnenvallen omdat de NAVO Rusland zou bedreigen.

Op Overwinningsdag zijn deze Moskovieten trots op hun land

Moskovieten vertellen tegen NOS-correspondent Geert Groot Koerkamp wat de overwinning op nazi-Duitsland voor hen betekent, ook in het licht van de huidige oorlog met Oekraïne. Maar die laatste vraag werd niet altijd beantwoord.

Op de Dag van de Overwinning zijn Russen vooral trots op hun land

Hoekstra: meer militaire slagkracht nodig in de EU

Europa moet meer militaire slagkracht krijgen en in staat zijn om zichzelf te kunnen verdedigen, wat nu niet het geval is. Dat zei buitenlandminister Hoekstra in een toespraak in Maastricht ter gelegenheid van Europadag. Volgens Hoekstra moet de snelle interventiemacht van de Europese Unie die in de maak is, worden versterkt.

Hoekstra wil onder meer "de capaciteit vergroten", wat ervoor moet zorgen dat Europa onder meer zelf evacuaties uit vijandig gebied kan regelen.

Ook wil Hoekstra zo nodig meer geld uittrekken voor het fonds waaruit de EU militaire hulp aan Oekraïne en andere buitenlanden betaalt. Hoekstra is van mening dat Oekraïne militair zo sterk mogelijk gemaakt moet worden, want "wie wil dat Oekraïne sterk staat aan de onderhandelingstafel, zal ervoor moeten zorgen dat het sterk staat op het slagveld."

Vormen van protest op Overwinningsdag in Rusland

Op de dag dat Rusland de overwinning op nazi-Duitsland viert, vinden er nieuwe protesten plaats van Russen die tegen de oorlog in Oekraïne zijn.

Twee Russische journalisten werkten tot vandaag voor de regeringsgezinde nieuwssite Lenta.ru. Vanochtend verschenen op die site zo'n twintig artikelen die Poetin en de oorlog in Oekraïne sterk veroordelen. Teksten zoals "Vladimir Poetin is een sneue, paranoïde dictator geworden" waren te lezen. Kort na publicatie verdwenen de artikelen, maar de teksten zijn wel gearchiveerd.

Ook verscheen vandaag in menu's van Russische smart-tv's een bericht tegen de oorlog: "Het bloed van duizenden Oekraïners en honderden vermoorde kinderen kleeft aan jullie handen. De televisie en de autoriteiten liegen. Zeg nee tegen oorlog."

Zelensky wil einde aan Russische blokkade van Oekraïense havens

President Zelensky wil dat er een einde komt aan de blokkades van havens in Oekraïne, om zo tarwe te kunnen exporteren naar het buitenland. Volgens de Oekraïense president kan dit helpen om een internationale voedselcrisis af te wenden. Rusland en Oekraïne zijn samen verantwoordelijk voor ongeveer 30 procent van de wereldwijde export van tarwe.

De Oekraïense premier Shmyhal zegt dat Oekraïne dagelijks 170 miljoen dollar misloopt doordat het land is afgesneden van toegang tot hun havens. "Negentig miljoen ton aan landbouwproducten die geëxporteerd zouden worden naar landen in Azië, Afrika en Europa is nu geblokkeerd." Slechts een deel van die producten kan via land geëxporteerd worden.

Voorzitter Michel van de Europese Raad waarschuwde tijdens een bezoek aan havenstad Odessa dat er nu niks gebeurt met de silo's vol met graan, tarwe en mais. "Dit heeft dramatische gevolgen voor kwetsbare landen en vraagt om een wereldwijde reactie."

Herdenkingsmars in straten Moskou met portretten van oorlogsslachtoffers

In Moskou liepen honderdduizenden mensen mee in een herdenkingsmars. Ze droegen foto's van familieleden die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen. Ook zwaaiden ze met Russische vlaggen.

Ook president Poetin liep mee in de herdenkingsmars met een foto van zijn grootvader. Elk jaar wordt deze mars gehouden op 9 mei.

Straten van Moskou gekleurd met vlaggen en portretten van oorlogsslachtoffers

Macron: toetreding Oekraïne tot EU duurt mogelijk decennia

Het zal mogelijk tientallen jaren duren voordat Oekraïne kan toetreden tot de Europese Unie. De Franse president Macron heeft dat gezegd in een toespraak in het Europees Parlement.

Een paar dagen nadat Rusland het land was binnengevallen, begon Oekraïne met de start van de toetredingsprocedure. "We weten allemaal dat het proces om lid te worden meerdere jaren duurt, mogelijk decennia", zei Macron. Dit kan alleen veranderd worden als de EU besluit om de eisen voor toetreding te versoepelen, zei hij. Landen moeten bijvoorbeeld een stabiele rechtsstaat hebben en wetten en regels van de EU invoeren. Voorzitter van de Europese Commissie Ursula van der Leyen wil dat Oekraïne versneld kan toetreden.

Wel kan Oekraïne zich bij een Europese 'politieke gemeenschap' voegen tot die tijd, stelde de Franse president voor. Op deze manier kunnen landen als Oekraïne, Moldavië en Georgië meer betrokken raken bij Europa.

Rusland: 'Polen moet veiligheid van ambassadeur waarborgen'

Rusland heeft gereageerd op het incident waarbij de Russische ambassadeur in Polen met verf werd besmeurd. Dit gebeurde toen hij bloemen neer wilde leggen bij een monument ter nagedachtenis aan tijdens de Tweede Wereldoorlog gesneuvelde Sovjetsoldaten.

Het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken beschuldigt de Poolse regering van "toegeeflijkheid aan neonazistische misdadigers". Het ministerie zegt dat Polen de veiligheid van een kranslegger moet kunnen waarborgen. De Poolse binnenlandminister zegt over het incident dat de Poolse regering de ambassadeur had aanbevolen de bloemen niet te leggen vandaag.

Tijdens de kranslegging stonden ook demonstranten met Oekraïense vlaggen. De ambassadeur kon vervolgens het terrein wel veilig verlaten.

Hier is te zien hoe de ambassadeur besmeurd wordt:

Russische ambassadeur Polen besmeurd met rode vloeistof

De militaire verliezen waar Poetin het niet over heeft

Rusland viert vandaag de zogenoemde Dag van de Overwinning, waarop de Sovjet-Unie 77 jaar geleden samen met de geallieerden nazi-Duitsland versloegen. En ook een dag waarop de militaire slagkracht en successen van het Russische leger tijdens een grote militaire parade in Moskou werden getoond en geclaimd.

Waar het niet over ging zijn de grote verliezen die het Russische leger momenteel lijdt in Oekraïne. En die verliezen zijn aanzienlijk, vertelt kolonel Han Bouwmeester in podcast De Dag. Hij maakt de balans op aan Russische zijde: wat hebben de Russen verloren aan manschappen, aan materieel en welke strategische doelen moeten ze laten varen?

Deze aflevering van De Dag kun je hier beluisteren.

Vraag naar slaapplekken Oekraïners voor het eerst gedaald

Voor het eerst sinds de uitbraak van de oorlog in Oekraïne is het aantal vluchtelingen dat gebruikmaakt van opvangplekken gedaald. Ruim 200 Oekraïense vluchtelingen verlieten afgelopen weekend een gemeentelijke opvanglocatie. Dat blijkt uit cijfers van het ministerie van Justitie en Veiligheid.

Voor het weekend maakten nog 35.450 vluchtelingen gebruik van de gemeentelijke opvang, na het weekend waren dat er 234 minder.

Het aantal Oekraïners dat is geregistreerd bij gemeenten is toegenomen van 52.930 naar 53.400. Ruim 18.000 vluchtelingen hebben dus onderdak gevonden buiten de officiële opvangplekken, zoals bij een gastgezin.

Oekraïne meldt nieuwe bestorming Azovstal-fabriek

Het Oekraïense ministerie van Defensie meldt dat Russische troepen opnieuw proberen om de Azovstal-fabriek in Marioepol in te nemen. De Russen zouden bezig zijn met een 'bestormingsoperatie' met tanks en artillerievuur.

Het complex in de zwaargetroffen stad ligt al weken onder vuur. Afgelopen weekend werden de laatste burgers uit de staalfabriek geëvacueerd. In de bunkers van de fabriek zouden zich nog honderden Oekraïense soldaten schuilhouden. Zij zeggen zich niet over te geven. Rusland heeft eerdere beweringen dat het de fabriek bestormt steeds ontkend.

Rutte spreekt donderdag Oekraïens parlement toe

Premier Rutte spreekt donderdag het Oekraïense parlement, de Verkhovna Rada, toe via een videoverbinding. Hij doet dat op verzoek van president Zelensky, schrijft Rutte in een tweet.

In maart richtte Rutte zich al in een videoverbinding tot de Oekraïense bevolking. Zelensky sprak later die maand de Tweede Kamer toe.

Europese Commissie komt met advies over toetreding Oekraïne tot EU

De Europese Commissie wil volgende maand met een antwoord komen op het Oekraïense verzoek om toe te treden tot de Europese Unie. Dat zei voorzitter van de commissie, Ursula von der Leyen, in het Europees Parlement. Via een videoverbinding heeft ze hier contact over gehad met president Zelensky.

Vorige maand heeft Von der Leyen persoonlijk aan Zelensky een snellere start van de toetredingsprocedure beloofd. Het zou volgens haar niet, zoals gewoonlijk, gaan om een kwestie van jaren, maar om weken. Uiteindelijk is het aan de EU-lidstaten om zich te buigen over het toetredingsverzoek.

Ook zei Von der Leyen in het parlement dat de toekomst van Europa ook de toekomst van Oekraïne is. "De toekomst van onze democratie is de toekomst van jullie democratie."

Buitenlandse Zaken kan overlijden Nederlandse strijder niet bevestigen

Het ministerie van Buitenlandse Zaken zegt de dood van de Nederlandse strijder in Oekraïne, die vanmiddag werd gemeld, niet te kunnen bevestigen. Een woordvoerder laat weten dat een formele verklaring van het overlijden nodig is, inclusief het tijdstip van overlijden. "In een oorlogssituatie is het moeilijk te zeggen of die er ooit komt."

De familie van de 55-jarige man wil desgevraagd geen reactie geven op het bericht.

'Nederlandse strijder omgekomen in Oekraïne'

In Oekraïne is een Nederlandse strijder omgekomen, meldt De Telegraaf op basis van een vertegenwoordiger van de familie van de man. Volgens de krant gaat het om een 55-jarige man die zich had aangesloten bij het Oekraïense vreemdelingenlegioen. Hij zou in de omgeving van Molodova, in het oosten van Oekraïne, zijn geraakt door artillerievuur.

"Hij heeft nooit zijn besluit betreurd", schrijft zijn dochter volgens De Telegraaf op sociale media. "Hij was gelukkig en hij voelde dat hij op de juiste plek was. Zijn commandant zei: 'Hij is gestorven als een held'."

EU-buitenlandchef: neem Russische reserves in beslag voor wederopbouw Oekraïne

De Europese Unie zou moeten overwegen om Russische reserves in het buitenland in beslag te nemen om zo de kosten van de wederopbouw van Oekraïne te dekken, zegt EU-buitenlandchef Josep Borrell in de Financial Times. Hij verwijst naar de Verenigde Staten die de controle namen over miljarden dollars van de Afghaanse centrale bank en daarmee humanitaire hulp boden aan het land toen de Taliban opnieuw de macht grepen. Borrell vindt het logisch om een soortgelijke stap te zetten met Russische reserves.

"Ik zou er een groot voorstander van zijn", zei Borrell in het interview met de Financial Times. "We hebben het geld in onze zakken en iemand moet me uitleggen waarom zo'n stap goed is met Afghaans geld en niet met Russisch geld."

De Russische viceminister van Buitenlandse Zaken zegt tegen staatspersbureau TASS dat hij het idee onwettig vindt en dat het het vertrouwen in Europa zal beschadigen.

Inwoners Lviv over toespraak Poetin: 'Hij gaat naar de hel'

Reactie inwoners Lviv op toespraak Poetin: 'Hij gaat naar de hel'

Russische ambassadeur Polen besmeurd met rode verf

De Russische ambassadeur in Polen is met rode verf besmeurd, schrijft het Russische staatspersbureau RIA Novosti. Hij zou de verf over zich heen hebben gekregen toen hij probeerde bloemen neer te leggen bij een monument ter nagedachtenis aan in WO2 gesneuvelde Sovjetsoldaten. Het persbureau deelde ook beelden van het incident, maar zonder audio. Op andere video's die online zijn geplaatst is te horen dat een menigte de ambassadeur uitscheldt als 'fascist'.

Na zijn toespraak legt Poetin een krans en bloemen

Na zijn toespraak op de belangrijkste dag voor de Russen, 9 mei, legde de Russische president traditiegetrouw een krans bij het monument voor de gesneuvelde militairen in de 'Grote Vaderlandse Oorlog'. Ook legde Poetin bloemen neer bij monumenten van steden die nazi-Duitsland versloegen in de Tweede Wereldoorlog, waaronder de Oekraïense steden Odessa en Kiev.

Na zijn toespraak legt Poetin een krans bij het graf van de onbekende soldaat

Programmapagina Russische tv-zenders gehackt

De online programmagids van Russische televisiezenders is vanochtend gehackt, meldt de BBC. Volgens de Britse omroep werd de naam van elk programma rond het tijdstip van de militaire parade in Moskou veranderd in een boodschap om Russen te wijzen op de situatie in Oekraïne.

"Aan jullie handen zit het bloed van duizenden Oekraïners en hun honderden vermoorde kinderen. De televisie en de autoriteiten liegen. Nee tegen oorlog", zou er op alle programmapagina's hebben gestaan. Wie er achter de tekstwijziging zit is niet bekend.

Terugkijken: de hele toespraak van Poetin

Kijk hier de volledige toespraak van president Poetin terug:

Terugkijken: de hele toespraak van president Poetin voor Overwinningsdag

Britse minister van Defensie: Poetin herhaalt fouten van vorige eeuw

De Russische president Poetin en zijn generaals zijn een afspiegeling van het fascisme en de tirannie van 77 jaar geleden, zei de Britse minister van Defensie Wallace naar aanleiding van de Russische viering van de Sovjet-zege op de Duitse nazi's.

De invasie van Oekraïne onteert volgens Wallace het militaire verleden van Rusland. De minister zei dat de Russische generaals net zo medeplichtig waren aan oorlogsmisdaden als hun president en daarvoor berecht moeten worden door een krijgsraad. "Poetin moet zich realiseren dat hij heeft verloren. Rusland is niet meer wat het was."

Russische raketaanval op regio rond Odessa

Het Oekraïense leger meldt dat vier precisieraketten zijn ingeslagen in de regio rond Odessa, de havenstad in het zuidwesten van Oekraïne. De raketten zijn volgens het leger afgevuurd vanaf de Krim. Verdere details zijn niet bekendgemaakt. Rusland heeft nog niet op het bericht gereageerd.

Eerder vandaag waarschuwde het Oekraïense leger al dat er een verhoogde kans is op raketaanvallen in de regio.

Zelensky: 'We strijden voor een nieuwe overwinning'

De Oekraïense president Zelensky stond voorafgaand aan de speech van Poetin in een video ook stil bij de Dag van de Overwinning. Hij benadrukt daarin dat ook miljoenen Oekraïners tijdens de Tweede Wereldoorlog tegen de nazi's vochten en zo samen met andere landen de bezetter uit Oekraïne verdreven.

"We zullen nooit toestaan dat iemand deze overwinning kaapt, we zullen nooit toestaan dat die overwinning toegeëigend wordt", zegt Zelensky, verwijzend naar de viering van de overwinning op nazi-Duitsland in Rusland.

In de video verwijst Zelensky indirect naar Poetin, die volgens hem de 'horrordaden van Hitlers regime' aan het herhalen is. "Hij is verdoemd, omdat hij vervloekt werd door zijn voorouders toen hij hun moordenaar begon te imiteren. Daarom zal hij alles verliezen." Zelensky zegt dat Oekraïne binnenkort twee feestdagen zal hebben waarop een overwinning gevierd wordt.

"Op deze dag strijden we voor een nieuwe overwinning", zegt de president:

Zelensky over Dag van Overwinning: wij vechten voor een nieuwe overwinning

'Poetin moet land verenigen om invasie uit te leggen

Generaal buiten dienst Mart de Kruif zegt in het NOS Journaal dat de president Poetin met zijn toespraak het land probeert te verenigen, om zo uit te leggen wat Rusland in Oekraïne aan het doen is. "Dat doet hij door de Tweede Wereldoorlog erbij te halen. Rusland wordt aangevallen, zegt hij." Daarbij valt volgens De Kruif op dat Poetin nog steeds niet het woord 'oorlog' in de mond nam. "Dat had hij wel moeten noemen als hij wilde mobiliseren in Oekraïne, maar dat heeft hij dus niet gedaan."

Mart de Kruif over Poetins speech: 'De uitbreiding van de NAVO was de aanleiding om in te grijpen

Toespraak was 'vrij voorspelbaar verhaal'

De toespraak van de Russische president Poetin was een 'vrij voorspelbaar verhaal', zegt correspondent Geert Groot Koerkamp. "Het is het verhaal wat hij vaker heeft verteld, zijn rechtvaardiging voor de militaire operatie in Oekraïne. Hij viel ook terug op de beschuldigingen aan het Westen dat niet wilde luisteren naar de argumenten van Rusland en een in zijn ogen neonazistisch regime steunt."

De speech week niet heel erg af van afgelopen jaren, viel ook bijzonder hoogleraar oorlogsstudies Frans Osinga op. "Behalve de directe referentie aan de oorlog in de Donbas en de koppeling van die oorlog aan de NAVO. En dat het Westen wordt gezien als opvolger van Hitler, dus al de nieuwe nazi's."

Fly-over gaat niet door

Bij de parade in Moskou vliegen vandaag geen militaire vliegtuigen over. Daarvoor is het te bewolkt, meldt het Kremlin. Het was de bedoeling dat 77 vliegtuigen en helikopters aan de parade zouden meedoen.

President belooft familie van gesneuvelde militairen te helpen

Poetin zegt dat hij vandaag de opdracht heeft gegeven om de families van gesneuvelde en gewonde militairen te ondersteunen. Details gaf hij daarbij niet.

Poetin roemt ook helden van het heden

De Russische president sprak de militairen die op dit moment vechten in Oekraïne rechtstreeks toe. "Tegen de helden van vandaag zeg ik: jullie vechten voor het vaderland om de lessen van WO II niet te vergeten." Poetin zegt dat de militairen vechten voor waar hun voorouders voor hebben gevochten. "Zij zullen altijd ons voorbeeld zijn."