Nieuwsuur

Staatscommissie Remkes pleit voor invoeren bindend referendum

Aangepast
ANP
Geschreven door
Marloes Lemsom
politiek redacteur

"Een bindend correctief referendum als uiterst middel zou de representatieve democratie kunnen versterken." Dat schrijft de staatscommissie onder leiding van oud-minister Johan Remkes in haar tussenrapportage. Remkes ziet het bindende referendum als een "ventiel of veiligheidsklep".

En dat is volgens hem nodig om het vertrouwen in de parlementaire democratie weer te laten groeien. De commissie neemt in opdracht van de Eerste en Tweede Kamer het gehele parlementaire stelsel onder de loep: gaat die wel genoeg mee met de tijd? In deze tussenrapportage laat de commissie weten hoe over een aantal belangrijke punten wordt gedacht.

De Eerste en Tweede Kamer zijn volgens de commissie op dit moment geen ideale afspiegeling van de bevolking. De commissie spreekt van "tekortschietende representatie" op het gebied van "demografie, opleidingsniveau, welstand, beroepsmatige achtergrond en wellicht ook regio".

Juist bij opvallende onderwerpen als Europese integratie en migratiebeleid komt de besluitvorming volgens de commissie niet altijd voldoende overeen met de mening van aanzienlijke groepen kiezers. "De invoering van het bindend correctief referendum kan bijdragen aan het oplossen van dit probleem", zo schrijft Remkes.

In deze veranderende tijden is volgens de Eerste en Tweede Kamer een bezinning op het functioneren van het parlementaire stelsel en de parlementaire democratie gewenst. Daarom werd vorig jaar de Staatscommissie Parlementair Stelsel ingesteld. Die commissie moet een antwoord geven op de vraag of het parlementaire stelsel voldoende toekomstbestendig is.

Als het gaat om het referendum, geeft de commissie de voorkeur aan een uitkomstdrempel in plaats van een opkomstdrempel. Als er qua opkomst een bepaald percentage moet worden gehaald, kan dat volgens de commissie ertoe leiden dat mensen strategisch gaan stemmen.

Zo waren er bij de twee laatste raadgevende referenda mensen die niet gingen stemmen in de hoop dat de opkomstdrempel niet gehaald werd. Bij een uitkomstdrempel wordt gekeken naar de opkomst bij de Tweede Kamerverkiezingen, dus een bepaald percentage mensen dat bij die verkiezingen heeft gestemd.

De commissie gaat zich de komende tijd nog verder buigen over de uitwerking van een bindend referendum en zal later daar verslag over uitbrengen.

Grotere afstand tussen kiezers en politici

Dat de staatscommissie nu haar tussenrapportage naar buiten brengt en daarin uitspraken doet over het referendum, is geen toeval. Het kabinet staat op het punt om het raadgevend referendum af te schaffen en de commissie wilde graag nog voor die tijd van zich laten horen.

Remkes ziet - net als het kabinet - de nadelen van een raadgevend referendum. "Belangrijk risico hier is (grotere) onvrede bij de bevolking over wat er met de uitkomst van een niet-bindend referendum wordt gedaan." Het zou volgens de commissie de afstand tussen kiezers en politici zelfs kunnen vergroten.

Het invoeren van een bindend referendum is een grondwetswijziging en kan dus niet meteen in de plaats komen van het raadgevend referendum. De kans dat er deze kabinetsperiode nog een voorstel komt over het bindend referendum is klein, omdat op dit moment van de coalitiepartijen alleen D66 een voorstander is.

"D66 heeft altijd gezegd: wij zijn voor een correctief bindend referendum. We hebben de afgelopen jaren een ander type referendum gehad, maar zijn altijd voor dat bindende referendum gebleven. En ik zie dat de staatscommissie ook op die lijn zit", zegt D66-Kamerlid Rob Jetten in een reactie op de tussenrapportage.

Een direct gekozen formateur

Remkes wil uiteindelijk dat mensen minder gaan denken aan politici "als die mensen daar in Den Haag". Daarom komt de staatscommissie in de tussenrapportage met nog meer punten. Bijvoorbeeld: een direct gekozen formateur om kiezers meer invloed op de formatie te geven.

Wat raadt de staatscommissie nog meer aan?

- Het verlagen van de voorkeursdrempel zodat kandidaat-Kamerleden een grotere kans hebben op een voorkeurszetel.
- Het kiesstelsel veranderen door bijvoorbeeld kandidaatstellingsdistricten in te stellen waardoor de Tweede Kamer alle regio's van Nederland evenrediger vertegenwoordigt.
- Een constitutioneel hof instellen zodat de wet getoetst kan worden aan de grondwet.
- Terugzendrecht voor de Eerste Kamer. De Tweede Kamer zou dan het laatste woord kunnen krijgen als de Eerste Kamer het ergens niet mee eens is.
- Early voting: de stembussen openen voordat de verkiezingsdag aangebroken is om de opkomst bij verkiezingen te verhogen.
- Meer regels en toezicht op digitale politieke campagnes.
- Een maximumbedrag aan giften voor politieke partijen uit binnen- en buitenland.

Deze browser wordt niet ondersteund voor het spelen van video. Update uw browser naar Internet Explorer 10 of hoger om video af te kunnen spelen.

Reportage: Staatscommissie neemt parlementaire stelsel onder de loep
Nieuwsuur

Nieuwsuur is een programma van

STER Reclame