Nieuwsuur

Teylers Museum verrast door unieke oervogel in eigen collectie

Teylers Museum, Haarlem

Paleontoloog Anne Schulp is in zijn nopjes. Een fossiel van het Teylers Museum blijkt nog ouder dan gedacht en wereldwijd uniek te zijn. Het gaat niet om de Archaeopteryx, zoals jarenlang gedacht, maar om een kleine gevederde roofdino die de wetenschappers nog niet kenden.

"De puzzelstukjes zijn op z'n plaats gevallen", zegt Schulp in het NOS Radio 1 Journaal. "We hadden al eerder gezien dat dit fossiel op details afweek van andere oervogels. Zo waren sommige botjes in de vleugel net wat langer. Maar als er geen vergelijkingsmateriaal is, wordt het lastig."

De afgelopen jaren zijn er in China een paar nieuwe vondsten gedaan, waarbij het Teylers-fossiel beter bleek te passen. "Toen was het wel mogelijk een vergelijking te maken. En daar zijn collega's uit Duitsland het afgelopen jaar flink mee aan de slag gegaan."

Ze kwamen tot de conclusie dat de oervogel beter past op een plek iets verder in de dinosaurus-vogelstamboom. "Het gaat om een iets oudere, gevederde dinosaurus die nog niet zo heel goed kon vliegen. Daarmee zijn we weer een klein stapje verder in de evolutie van vogels."

Deel van een fossiel van een Archaeopteryx Wikimedia Commons / H. Raab / CC BY-SA 3.0

De Archaeopteryx staat bekend als dé oervogel. Het dier valt met de gevederde vleugels, een lange dinosaurusstaart en een gebit met kleine scherpe tandjes, tussen de vleesetende dinosauriërs en de vogels in.

De oervogel van Teylers past beter op een plek iets verder terug in de dinosaurus-vogelstamboom, een tak tussen de bekende Archaeopteryx en de kleine roofdinosauriërs in. Het exemplaar blijkt nauw verwant aan de Chinese Anchiornis.

Bron: Teylers Museum

De fossiel die in het Teylers ligt, werd 150 jaar geleden gevonden. "Ze hadden toen geen idee wat het was. Het heeft jarenlang als een stukje van een vliegende sauriër in de collectie gelegen. Tot in 1970 de Amerikaanse paleontoloog John Ostrom naar Teylers kwam."

Ostrom zag als eerste dat de Haarlemse fossiel een oervogel moest zijn. Hij zag toen ook al dat er kleine verschillen waren met andere Archaeopteryx-fossielen. "Teylers heeft een gedeeltelijk fossiel: stukjes van de poot, vleugel, heup. Dat maakt de puzzel extra moeilijk."

Maar na al die jaren is de puzzel nu dus toch compleet. De Duitse wetenschappers hebben de nieuwe soort naar paleontoloog Ostrom vernoemd: Ostromia.

Anne Schulp was te gast bij Nieuwsuur. Hij bracht een afgietsel van het fossiel mee.

Unieke oervogel in Teylers Museum: studiogesprek met paleontoloog Anne Schulp