Nieuwsuur

Wat doet 99 dagen zonder zon met onderzoekers Zuidpool?

ESA
Geschreven door
Yvonne Roerdink
redacteur

Na 99 dagen in het donker zien de wetenschappers op de onderzoeksbasis Concordia op de Zuidpool morgen eindelijk weer de zon. Wat gebeurt er met een groep mensen die een jaar lang op elkaars lip zit, in een kleine ruimte, onder barre omstandigheden en met een gebrek aan daglicht?

De Europese Ruimtevaartorganisatie (ESA) wil dit heel graag weten met het oog op toekomstige ruimtereizen. Daarom stuurde de ESA november vorig jaar de Nederlandse huisarts Floris van den Berg naar de meest afgelegen plek op de Zuidpool. Daar is de situatie vergelijkbaar met die op Mars.

Een jaar lang onderzoekt hij een groep van twaalf wetenschappers. Hoe reageren zij op weinig daglicht? Op isolatie? Ontstaan er ruzies? Depressies? Wat gebeurt er met de sociale interactie? En welke mensen kunnen er wel en niet tegen?

Wat doet 99 dagen zonder zon met onderzoekers Zuidpool?

Na zo'n acht maanden in isolatie heeft niet iedereen meer zo’n positief humeur, vertelt Van den Berg. "Sommige mensen worden steeds negatiever. Ze voelen zich ongelukkig en gaan klagen over kleine dingen. Alles is een reden om negativiteit te uiten. Dat kost energie en heeft een grote invloed op de groep."

Hij maakt zich zorgen over in elk geval twee expeditieleden. "Een van hen kwam eerst een uur te laat op het werk, vervolgens twee uur en nu is hij er al een week helemaal niet meer geweest. Daaraan zie je dat de sociale conventies vervagen. Het is ook te zien aan het uiterlijk van sommige mensen, ze verwilderen een beetje.”

1/3Floris van den Berg op de Zuidpool Floris van den Berg
2/3Floris van den Berg voor het onderzoekscentrum ESA
3/3Het hele team bij aankomst op de Zuidpool ESA

De afgelopen 98 dagen hebben Van den Berg en de andere expeditieleden geen streepje zonlicht gezien. Morgen om 17.00 uur laat de zon zich voor het eerst weer een paar minuten zien. Vanaf dan wordt het elke dag weer een beetje langer licht. 

Van den Berg kijkt ernaar uit. "Waarschijnlijk gaan we het vieren op het dak met een borrel. Hoeveel expeditieleden met mij mee zullen proosten is nog de vraag. Sommigen zeggen nu al: waarom zouden we dat doen? Het is zo koud. Wat is het nut?” 

1/3Zon aan de horizon op de Zuidpool ESA
2/3Onderzoekstation Concordia in het donker ESA
3/3Sterrenpracht op de Zuidpool ESA

Onderzoeksbasis Concordia

De basis Concordia, een Frans-Italiaans onderzoekscentrum, ligt in een uitgestrekte witte sneeuwvlakte. Omdat de basis 3200 meter boven zeeniveau ligt, zit er zo'n dertig procent minder zuurstof in de lucht.

In het zomerseizoen (van midden november tot midden februari) is het er gemiddeld 30 graden onder nul. In het winterseizoen (van midden februari tot midden november) is het gemiddeld 50 graden onder nul, met uitschieters naar 80 graden onder nul.

In het winterseizoen is de onderzoeksbasis onbereikbaar. Alleen in het korte zomerseizoen kunnen onderzoekers aankomen of vertrekken.

Als Van den Berg moet kiezen wat hij het zwaarst vindt: drie maanden duisternis, acht maanden isolatie en intense kou of de groepsdynamiek, kiest hij zonder enige twijfel voor de groepsdynamiek. "Er zijn geen gevechten over de laatste appel, maar verbaal is er wel agressie. Sommigen flippen wat vaker door."

Niet iedereen is volgens hem geschikt voor dit soort expedities. "Sommige mensen zijn misschien wel inhoudelijk goed, maar qua persoonlijkheid niet geschikt om hier te zijn. Ik weet niet of ik de beste onderzoeker ben, maar ik ben iemand die het hier wel volhoudt." 

Voorlopig gaan Van den Berg en de andere expeditieleden nog niet naar huis. Pas in november landt het eerste vliegtuig om de wetenschappers op te halen. Van den Berg verwacht in december weer thuis in Nijmegen te zijn.