NOS NieuwsAangepast

Kist in koninklijke crypte afgedaald • Publieke ceremonie ten einde

Honderdduizenden kwamen vandaag af op de uitvaart van koningin Elizabeth in Londen. Ze namen samen met de koninklijke familie en vele honderden hoogwaardigheidsbekleders afscheid van de overleden vorstin.

  • De uitvaartdienst bij Windsor Castle is ten einde gekomen.
  • Koningin Elizabeth wordt vanavond in enkel het bijzijn van haar familieleden begraven.
  • Tijdens de afscheidsdienst in St George's Chapel werden de kroon, rijksappel en scepter op een altaar geplaatst.
liveblog gesloten

Einde

Het publieke gedeelte van de uitvaart zit erop, we beëindigen daarom dit liveblog.

Nog een keer terugkijken hoe de dag zich voltrok? Bekijk dan onze samenvatting:

Gemist, of nog een keer zien? Dit was de uitvaart van Elizabeth II

Bijzondere dag voor Britten (en toeristen in Londen)

We spraken een aantal mensen langs de route van de rouwstoet in Londen. Waarom wilden ze er vandaag bij zijn?

'Ze belichaamde waar het Verenigd Koninkrijk voor staat'

Kist in koninklijke crypte afgedaald, Charles verlaat kapel

De kist is in de koninklijke crypte neergelaten, terwijl in de St George's Chapel nog eenmaal een doedelzak klonk. Daarna werd voor het laatst vandaag het volkslied gezongen. Buiten de kapel nam koning Charles, die ook tijdens deze sobere dienst leek aangedaan, kort afscheid van genodigden en sprekers.

Het publieke deel van de begrafenis is hiermee ten einde gekomen. Bij de laatste ceremonie zullen alleen de naaste nabestaanden van de vorstin aanwezig zijn.

In de marmeren plaat boven de kist zal 'ELIZABETH II 1926-2022' worden gegraveerd.

Kroonjuwelen afgenomen en staf gebroken

Kroonjuwelen afgenomen, hofmaarschalk gaat staf in tweeën breken

Zojuist zijn de kroonjuwelen van de kist afgenomen. Tegen het einde van de dienst in St George's Chapel zal hofmaarschalk Andrew Parker ook zijn staf in tweeën breken, waarmee hij het einde van zijn dienstbaarheid aan Elizabeth inluidt. Het symbolische gebaar gaat eeuwen terug.

"De hofmaarschalk heeft altijd te maken met ceremonies en historische momenten, al ver voor de Tudors", zegt correspondent Fleur Launspach. Parker is het meest senior lid van het koninklijk huishouden en het voormalige hoofd van de binnenlandse veiligheidsdienst MI5. "Hij en de Queen zullen wat staatsgeheimen hebben uitgewisseld", aldus Launspach.

Na het 'doorbreken' van de witte staf verdwijnt de kist de koninklijke crypte in, waarop een doedelzakspeler op verzoek van Elizabeth zelf een laatste lied zal laten horen. Daarop zal nog eenmaal God Save The King worden gezongen. De rest van de ceremonie wordt enkel in bijzijn van de koninklijke familie voltrokken.

Later vanavond, rond 20.30 uur Nederlandse tijd, zal zij worden begraven.

Kroonjuwelen markeren symbolisch einde van koningschap

Tijdens de laatste dienst in de kapel wordt Elizabeths koningschap symbolisch ten einde gebracht. Zo worden de kroon, rijksappel en scepter van haar kist afgehaald. De kroonjuwelen zullen op het altaar worden geplaatst door Mark Appleby, de man die gaat over de koninklijke juwelen.

De kroonjuwelen behoren niet tot de privé-eigendommen van de vorst en worden normaal gesproken beheerd in de Tower of Londen. De kroonjuwelen zullen aan de koning worden overhandigd bij zijn kroning in 2023.

Over de kroonjuwelen is sinds het overlijden van Elizabeth veel te doen. De koninklijke accessoires zijn namelijk versierd met diamanten afkomstig van de Cullinan. Deze grootste ongeslepen diamant ter wereld werd begin vorige eeuw gevonden in Zuid-Afrika, toen nog een Britse kolonie.

Velen menen dat de diamant uit Zuid-Afrika werd gestolen en duizenden mensen ondertekenden recent dan ook een petitie om de diamant terug te geven aan Zuid-Afrika.

Kist St George's Chapel binnengedragen

De vorstin heeft haar laatste rustplaats bereikt: haar kist werd zojuist St George's Chapel binnengebracht. Tijdens een sobere dienst zullen zo'n achthonderd genodigden afscheid van Elizabeth nemen. Anders dan de dienst in de statige Westminster Abbey is de ceremonie in Windsor volledig naar de wensen van Elizabeth vormgegeven.

Zo wordt de dienst geleid door bisschop David Conner, zal een kerkkoor zingen en brengt een doedelzakspeler een muzikaal eerbetoon aan de koningin. Daarna wordt het lichaam van Elizabeth in de Royal Vault - de koninklijke crypte - geplaatst.

AFP

Ook huisdieren van de koningin kijken toe

De processie in Windsor werd ook 'bijgewoond' door dieren van de koningin, die een fervent liefhebber was van honden en paarden.

Langs de route op het terrein van Windsor Castle stond een van haar paarden, pony Emma, samen met een opzichter. Ook de laatste twee honden van de vorst - twee Corgi's - keken toe terwijl de kist met daarin hun baasje over het kasteelterrein werd gereden. De dieren zullen voortaan door prins Andrew worden verzorgd, schrijft de BBC.

Reuters

Queen aangekomen bij haar laatste rustplaats

De kist is aangekomen bij de poorten van Windsor Castle. Vanaf daar is er geen publiek meer welkom om de laatste reis van de koningin te aanschouwen.

Afgelopen week stonden honderdduizenden mensen kilometerslang in de rij om langs de kist te kunnen lopen. "I have to be seen to be believed", was Elizabeths motto - iets wat ook na haar overlijden nog leek te gelden.

De staatsbegrafenis wordt naarmate de dag vordert intiemer, alhoewel de dienst in Windsor nog steeds met veel traditie gepaard zal gaan. De koninklijke familie zal over enkele momenten bij de processie aansluiten, waarop de kist naar St George's Chapel verderop op het terrein wordt gebracht. Tot en met het zakken van de kist in de koninklijke crypte zendt de NOS beelden uit van de begrafenis.

'The long walk' naar Windsor Castle, de laatste rustplaats van de koningin

Nederlandse koningspaar bij kleinere dienst in Windsor Castle

De processie naar Windsor Castle is begonnen. De kist wordt in de rouwauto vervoerd, vergezeld door de grenadier guards.

In St George's Chapel in het kasteel wordt straks een tweede, kleinere dienst gehouden. Daarbij zijn zo'n 800 genodigden aanwezig, onder wie ook veel personeel dat voor koningin werkte.

Koning Willem-Alexander, koningin Maxima en prinses Beatrix zullen ook deelnemen, zo hoort de NOS van ingewijden. De Nederlandse koninklijke familie zat in Westminster Abbey al op een prominente plek, op de eerste rij tegenover de kist van Elizabeth II.

Later op de avond wordt Elizabeth in een crypte van de kapel te ruste gelegd naast haar echtgenoot Philip, haar vader koning George VI, de Queen Mother en zus prinses Margaret.

Rijen dik en kilometers lang, duizenden Britten applaudisseren voor Elizabeth

Vrije dag, maar daar is niet iedereen blij mee

Vanwege de begrafenis is vandaag aangemerkt als bank holiday, een vrije dag in het gehele Verenigd Koninkrijk, zodat alle Britten de kans hebben om the Queen te herdenken. Net als op andere ingelaste vrije dagen houden veel winkels de deuren gesloten. Ook huisartsen en tandartsen hebben afspraken verplaatst. Ze zijn veelal alleen voor spoedgevallen bereikbaar.

De liefdadigheidsinstelling die in het VK de voedselbanken regelt, kwam vorige week onder vuur te liggen na de aankondiging dat talloze voedselbanken de deuren vandaag gesloten zouden houden. In Schotland zetten twee vrouwen daarom een noodvoedselbank op, waar mensen vandaag terecht kunnen voor noodzakelijke babyspullen zoals luiers en melk.

Een van de initiatiefnemers reageerde bij de Glasgow Times op het grote aantal donaties: "Het heeft duidelijk een gevoelige snaar geraakt. Men is gefrustreerd over de inflatie, gecombineerd met het sluiten van de voedselbanken".

Ook Nederlanders bij rouwstoet

De Nederlander Jeffrey Criek (49) is met zijn dochter Dahlia (10) naar de rouwstoet komen kijken. "Ik ben in 2004 naar het Verenigd Koninkrijk verhuisd", zegt Criek, "dan hoort dit er toch bij. Ik ben destijds zo gastvrij ontvangen in dit land." Dochter Dahlia was onder de indruk van de rouwstoet: "Er lagen allemaal bloemen op de kist, en op straat gooiden mensen ook bloemen. Dat was heel mooi om te zien."

Liedeke Morssinkhof
Jeffrey Criek en zijn dochter Dahlia

Ook bij Windsor Castle staan mensen rijendik te wachten

Rond 16.00 uur Nederlandse tijd wordt de rouwstoet verwacht bij Windsor Castle. Vanaf daar wordt de kist te voet verder gebracht naar de poorten van het kasteel, om te eindigen in St. George's Chapel. Langs de route zullen militairen staan, ook publiek is welkom om te kijken.

Voor de poorten van het kasteel staan duizenden mensen te wachten, sommigen staan er al vanaf gisteravond, zeggen ze tegen de BBC. Sommigen hebben picknickkleden en lunchpakketten bij zich.

De koningin nodigde in het kasteel wereldleiders als voormalig president Obama uit, maar bracht er ook privé tijd door. Voor veel inwoners van het stadje Windsor voelde Elizabeth als buurvrouw, zeggen ze tegen de omroep.

Binnen de poorten, op privéterrein dus, zijn duizenden bloemen neergelegd door de hoveniers van het kasteel. Vanaf het kasteelterrein zullen vanmiddag opnieuw iedere minuut kanonschoten te horen zijn, net als tijdens de processie in Londen.

EPA
Mensen bij Windsor Castle, enkele uren voordat de rouwstoet daar aankomt

Rouwstoet onderweg naar Windsor Castle

De kist wordt overgebracht naar Windsor Castle, net buiten Londen. Ook buiten het centrum van Londen stonden tienduizenden geïnteresseerden langs de route.

Windsor Castle is een van de belangrijkste verblijven van de koninklijke familie, veertig vorsten namen er ooit hun intrek. Het kasteel was voor koningin Elizabeth van grote betekenis. Ze speelde er als kind en tijdens de Tweede Wereldoorlog werd ze als tiener naar Windsor Castle gestuurd vanwege haar veiligheid. Gedurende de pandemie verbleef ze er vrijwel permanent.

Rond 16.00 uur Nederlandse tijd wordt de rouwstoet bij het kasteel verwacht, later op de middag is er in St. George's Chapel in het kasteel een dienst met ongeveer 800 genodigden. St. George's Chapel is de huiskapel van de Britse vorst. Er werden eerder koninklijke huwelijken voltrokken en leden van het de koninklijke familie begraven, vorig jaar nog Elizabeths echtgenoot, prins Philip.

Veel mensen waren er al vroeg bij om een plekje langs de route te bemachtigen:

'Ik sta hier al sinds half negen, gisteren'

Kist wordt weggebracht uit Londen

Aan de voet van Wellington Arch is de kist overgeladen naar een rouwauto. De boog is een van de bekendste geschiedkundige punten in Londen. De triomfboog werd begin 1800 gebouwd en was bedoeld als poort die toegang verschafte tot Buckingham Palace. Enkele decennia later werd de boog overgeplaatst naar de huidige plaats, in Hyde Park Corner.

Na het spelen van het volkslied begon vanaf de boog de laatste rit van de koningin naar Windsor Castle. Onder bescheiden applaus van toeschouwers reed de rouwauto de stad uit, richting Windsor Castle. Verschillende mensen langs de route gooiden bloemen naar de rouwstoet.

Kist Elizabeth in auto geladen voor laatste reis naar Windsor Castle

Stoet aangekomen bij Wellington Arch

De rouwstoet heeft het eindpunt in Hyde Park bereikt, bij de Wellington Arch. Hier wordt de kist overgeladen naar een rouwauto voor de reis naar Windsor. Het voertuig is speciaal ontworpen door Jaguar Land Rover in overleg met het koningshuis. De koningin heeft er zelf nog haar zegen aan gegeven.

De auto heeft veel ramen, zodat het publiek van alle kanten de kist kan zien. De kleur is koninklijk bordeauxrood, net zoals de rest van het wagenpark van Buckingham Palace. De auto is voorzien van het koninklijk monogram ERII, wat staat voor Elizabeth II Regina.

Kanonschoten tijdens de processie

Gedurende de 45-minuten durende processie naar het statige Londense park waren om de minuut kanonschoten te horen. De schoten werden afgevuurd door The King's Troop, Royal Horse Artillery, een ceremoniële eenheid van het leger. Tijdens de 70ste jubileumviering van koningin Elizabeth in februari waren hun kanonschoten ook te horen.

Willem-Alexander ook naar Windsor

Koning Willem-Alexander, koningin Maxima en prinses Beatrix zijn eind van de middag ook bij de kleinere dienst in Windsor Castle, zo hoort de NOS van ingewijden.

De Nederlandse koninklijke familie zat in Westminster Abbey al op een prominente plek, op de eerste rij tegenover de kist van Elizabeth II.

AFP
Willem-Alexander tussen andere royals

Kist passeert twee standbeelden ter ere van haar ouders

De kist met de koningin is twee gedenktekens ter ere van haar beide ouders gepasseerd. Eerst een bronzen standbeeld voor haar vader, koning George VI, dat al vroeg in haar regeerperiode, in 1955 werd geplaatst.

Iets verderop staat een standbeeld van haar moeder, eveneens van brons. Dat is in 2009 geplaatst ter nagedachtenis aan The Queen Mother die in 2002 op 101-jarige leeftijd overleed.

Voor het laatst langs Buckingham Palace

Kist Elizabeth voor het laatst langs Buckingham Palace

De plechtige stoet heeft Buckingham Palace bereikt. Eerbiedig zwijgt de mensenmassa langs de route terwijl de militairen rond het Victoriamonument lopen dat uitkijkt op Elizabeths woonpaleis. In de stilte klinkt de marsmuziek en in de verte klinken het klokgelui van de Big Ben en saluutschoten uit Hyde Park. Velen langs de route heffen hun mobieltjes om opnames te maken als de affuit passeert.

Het grootste deel van de weg naar de Wellington Arch in Hyde Park is nu afgelegd. Daar zal de doodskist worden overgeladen in een rouwauto, waarmee de reis naar Windsor wordt voortgezet.

Elizabeth was 10 toen ze voor het eerst in Buckingham Palace ging wonen, toen haar vader zijn broer Edward VIII opvolgde na diens troonsafstand. Na haar huwelijk woonde ze met Philip in Clarence House, maar ze keerde op 25-jarige leeftijd terug toen ze door het overlijden van haar vader koningin werd.

NOS
Route van de kist

Hoe volgen de Britten de uitvaart?

Veruit de meeste Britse kijkers zullen nu achter hun tv zitten, en dan specifiek via de BBC, op dit soort dagen voor veel mensen dé omroep. Sky en ITV, twee andere grote Britse omroepen, zenden de uitvaartplechtigheid ook rechtstreeks uit.

Er zullen ook mensen de deur uit gaan om samen te kijken. In Hyde Park in Londen staan vier grote schermen zodat de honderdduizend bezoekers niets hoeven te missen. Ook in andere grote steden in het Verenigd Koninkrijk, zoals in Manchester, Sheffield en Edinburgh, staan schermen op openbare plekken. Daarnaast zenden tientallen bioscopen de ceremonie live uit.

Een andere plek om te kijken is de pub. Ondanks de bank holiday zijn veel pubs gewoon open, om met een vroege pint binnen handbereik gezamenlijk naar de ceremonie te kunnen kijken.

Rouwstoet op weg

AFP
Charles bij de kist van zijn moeder

Een bont gezelschap begeleidt de koningin op haar laatste reis naar Windsor, symbool voor de vele landen waarvan zijn staatshoofd was. Er zijn de bekende beefeaters van de Tower of London, maar ook Aziatische ghurka's, Canadese mounties te paard en een militaire vertegenwoordiging van Jamaica. Gewapende deelnemers van de stoet dragen hun wapen achterstevoren, als teken van rouw.

De stoet wordt afgesloten door burgers, zoals opvarenden van de koopvaardij, brandweer, politie en ambulancediensten. Allen zijn de afgelopen dagen aangeraden een metronoom-app te downloaden, om het plechtige ritme van 75 passen per minuut te oefenen.

AFP
Charles wacht op vertrek van de stoet

Londen is stil

"Bij Westminster is het indrukwekkend stil, terwijl het volstaat met toeschouwers", zegt een NOS-collega ter plekke. Aanwezigen volgden de dienst daar op mobieltjes, elders in de stad staan ook grote schermen. Belangstellenden wachten nu tot de rouwstoet passeert. Naar schatting een miljoen belangstellenden hebben zich langs de route verzameld.

Indrukwekkende stoet trekt door Londen met kist Elizabeth

Processie naar Windsor gestart voor bijzettingsdienst

Nu volgt een tweede processie vanaf de Abbey naar het Wellington Arch monument. Vanaf daar wordt Elizabeth vervoerd naar haar laatste rustplaats: St George's Chapel in Windsor Palace.

In die kapel zal nog een kleinere bijzettingsdienst zijn met 800 gasten. Dan volgt een ritueel waar haar kroonjuwelen van de kist worden afgehaald. Vervolgens wordt ze in besloten kring naast haar familie en echtgenoot Prins Philip geplaatst.

AFP
De kist vertrekt uit Westminster Abbey

God save the king, klinkt in de Abbey

Met een reveille op trompet komt er een einde aan de twee minuten stilte, onmiddellijk gevolgd door het volkslied, met een nieuwe tekst na 70 jaar, God save the king. De nieuwe koning, die uiteraard zelf niet meezingt, is zichtbaar geroerd. Het viel verschillende kijkers op dat de koning tranen in zijn ogen had staan.

Hierna volgt het treurlied op doedelzak dat Elizabeth zelf als laatste muziekstuk had ingepland, Sleep dearie sleep. Het wordt gespeeld door majoor Paul Burns van de Royal Regiment of Scotland, jarenlang de Queen's piper. Het was zijn taak om elke ochtend om 09.00 uur 15 minuten doedelzak te spelen onder het raam van de vorst en bij andere gelegenheden.

Hierna wordt de kist in processie de Abbey uitgedragen. De koningin wordt daarna naar Windsor gebracht, waar ze in de kapel wordt begraven naast haar vorig jaar overleden echtgenoot Philip.

Koning Charles geëmotioneerd als volkslied 'God save the king' wordt gezongen

Twee minuten stilte en geen vliegverkeer boven Londen

Iets voor 13.00 uur Nederlandse tijd heeft een trompettist met The Last Post het begin van twee minuten stilte aangekondigd. Om de rust te garanderen, heeft Heathrow Airport een kwartier voor aanvang al het vliegverkeer onderbroken. Dat duurt tot een kwartier na de twee minuten stilte.

Trompettisten kondigen twee minuten stilte aan tijdens uitvaardienst Elizabeth

Met 'aanbeveling' nadert einde van de dienst

"De ziel van Elizabeth, onze zuster die is heengegaan, vertrouwen we toe aan uw barmhartige bewaring, in de zekere hoop op wederopstanding in het eeuwige leven", zegt de aartsbisschop van Canterbury. "Ga heen, o christenziel, van deze wereld. In de naam van God de almachtige die u geschapen heeft. In de naam van Jezus Christus, Zoon van de levende God, die voor u geleden heeft. En in de naam van de Heilige Geest, die u overspoeld heeft en gezalfd."

Koor zingt 'volkslied van hoop'

Het koor zingt My soul, there is a country van Hubert Parry, geschreven tijdens de Eerste Wereldoorlog.

De tekst is gebaseerd op woorden van de 17e-eeuwse dichter Henry Vaughan. Het is gekozen voor de begrafenis als een soort 'volkslied van hoop', meldt de BBC.

Gebeden voor familie

Kerkleiders van verschillende christelijke stromingen leiden de congregatie in gebeden, voor Elizabeth maar ook voor haar familie. Zo wordt er gevraagd om zegen voor koning Charles, zijn koningin-gemalin Camilla en kroonprins William. "Verrijk hen met heilige barmhartigheid, laat hen in gedijen in vreugde, breng hen naar Uw eeuwigdurende koninkrijk."

'Rouw in de schijnwerpers'

Aartsbisschop Welby van Canterbury herinnert in zijn preek aan de belofte die Elizabeth deed toen ze 21 werd, om een trouw dienaar te zijn van haar volkeren. "Zelden hield iemand zich zo trouw aan een belofte", zei hij vanaf de kansel. "Er zijn maar weinig leiders die zo'n uitstorting van liefde ontvangen als wij nu hebben gezien."

"Er zijn maar weinig mensen zo vol liefde dienstbaar, en nog minder leiders die dat zijn. Maar zij worden herinnerd, lang nadat zij die zich vastklampten aan macht en privilege zijn vergeten."

De aartsbisschop richtte zich ook tot de familie, "die haar rouw in de felle schijnwerpers doormaakt." Hij bad dat God hen troost kan bieden. "Moge het gat dat zij in het leven heeft achtergelaten zich vullen met herinneringen aan vreugde en liefde."

Harry en Andrew weer in burgerkleding

De prinsen Harry en Andrew hebben voor de dienst geen uniform aan. Koning Charles is nog wel in uniform. Leden van het koningshuis hebben vaak een ererang bij militaire eenheden en daarmee het recht om een uniform te dragen, maar Harry gaf dat op toen hij in 2021 afscheid nam als lid van het Britse Koninklijk Huis en naar de VS verhuisde. Hij mag wel de medailles blijven dragen die hij verdiende in tien jaar militaire dienst, waaronder twee uitzendingen naar Afghanistan.

Prins Andrew mag eveneens geen uniform dragen, omdat hij vanwege een seksschandaal zijn titels en rangen heeft opgegeven. Beide royals kregen afgelopen week een speciale ontheffing om in uniform een wake te houden bij de baar van Elizabeth.