ANP
NOS Nieuws Binnenland Politiek

Twijfel in Kamer over stikstofcijfers RIVM

De twijfels die boeren hebben bij de meetmethode die rijksgezondheidsinstituut RIVM gebruikt om de stikstofneerslag bij te houden, worden gedeeld door een deel van de Tweede Kamer.

Kamerlid Geurts van regeringspartij CDA vindt dat het RIVM transparanter moet zijn over het gebruikte rekenmodel en dat het kabinet de methode tegen het licht moet houden.

Black box

De RIVM-cijfers vormen de basis voor de stikstofplannen die het kabinet vorige week presenteerde. "Maar als partijen aan het RIVM vragen om te laten zien hoe dat model is opgebouwd en nul op het rekest krijgen, vind ik dat vreemd", zegt Geurts tegen het AD. Hij twijfelt daarom aan de juistheid van de RIVM-cijfers.

In ochtendprogramma Goedemorgen Nederland lichtte hij zijn twijfels verder toe. "Dit model is zo bepalend voor wat er gaat gebeuren in Nederland", zei de politicus. "Daarom mag er echt geen enkele twijfel zijn. En nu is het een beetje een black box. Het is niet duidelijk wat er precies ingaat en wat er vervolgens uitkomt."

Kamerlid Lodders van coalitiepartner VVD zegt niet te begrijpen dat het RIVM de rekenmethode niet openbaart. "Een rekenmodel dat dergelijke grote gevolgen voor boeren heeft moet transparant zijn. Nu worden boeren gestraft met de uitkomsten van een rekenmodel waarvan niemand weet waarop de cijfers gebaseerd zijn. "

SGP-Kamerlid Stoffer vindt dat de overheid met twee maten meet. Volgens hem worden boeren en bouwers zwaarder aangeslagen dan automobilisten en is dat onacceptabel.

Transparantie

Het RIVM laat in een reactie weten dat de kritiek op de methode oud nieuws is voor het instituut. "Een jaar geleden kregen we al geluiden dat we niet transparant zouden zijn. Maar alle data zijn in te zien. Het staat alleen niet allemaal online, omdat het een computersysteem is en dus te groot is om online te publiceren. Daarom nodigen we onderzoekers uit om op ons kantoor alles in te zien."

Het RIVM benadrukt verder dat de rekenmethode "robuust en wetenschappelijk verantwoord" is. "Dat zeggen ook internationale onderzoekers", aldus een woordvoerder. "Dat er nu een club is die het niet eens is met de uitkomsten doet niets af aan het onderzoek. Wij maken geen beleid. Wij meten alleen."

Het ministerie van Landbouw juicht toe dat het RIVM bereid is inzage in de cijfers te bieden. "Want dit soort discussies beginnen bij transparantie", zegt een woordvoerder.

Stikstofonderzoeker Jan Willem Erisman, die directeur is van landbouwadviesbureau Louis Bolk Instituut, bevestigt dat het RIVM-model niet geheim is. Volgens hem zijn de modellen wetenschappelijk gepubliceerd. "Maar ze zouden er goed aan doen het transparanter te maken. Ik denk dat ze niets te verbergen hebben, maar toch wekt het achterdocht als je dingen niet nadrukkelijk openbaar maakt", aldus Erisman in het NOS Radio 1 Journaal.

In deze video legt NOS op 3 uit waarom Nederland in de ban is van stikstof:

Uit de RIVM-data blijkt dat de landbouw verantwoordelijk is voor 46 procent van de stikstofneerslag in Nederland. Een woordvoerder van de boerenactiegroep Farmers Defence Force laat op NPO Radio 1 weten sceptisch te staan tegenover dat percentage.

"Ze gebruiken een zeer duistere berekeningsmethode. We weten bijvoorbeeld van twee meetpunten dat er niets van klopt. Het een staat boven een rioolput en het ander staat naast een intensief bedrijf. Het RIVM is niet onafhankelijk en niet transparant."

'Grote beeld klopt'

Stikstofwetenschapper Erisman zegt dat de boeren met de kritiek op die twee meetpunten een punt hebben. Als oud-medewerker van het RIVM was hij nog betrokken bij het plaatsen van de meetpunten.

"Dat hebben we destijds goed uitgezocht, zodat de cijfers zo representatief mogelijk zouden zijn. Maar na verloop van tijd zijn de activiteiten rond die meetpunten gegroeid. Ik denk dat iedere keer gecontroleerd had moeten worden of die meetpunten nog wel representatief zijn."

Wel benadrukt Erisman dat de cijfers van het RIVM over stikstofneerslag in natuurgebieden, die de basis vormen voor de recente stikstofmaatregelen van het kabinet, representatief zijn. "Die metingen worden verricht in 86 natuurgebieden en leveren een maandelijks gemiddelde. Het is daarom de vraag of die twee omstreden punten de modellen sterk beïnvloeden."

Als hoogleraar aan de Vrije Universiteit vergeleek hij de afgelopen jaren de stikstofcijfers van het RIVM geregeld met andere cijfers, bijvoorbeeld verkregen via satellietwaarnemingen. "En dan zie je dat het grote beeld klopt. Dus dat de hotspots in landbouwgebieden liggen."

STER reclame