NOSop3

Mark is spookjongere: een paspoort aanvragen gaat niet

Aangepast
ANP

De overheid wil dat jongeren die van de radar van instanties verdwijnen weer in beeld komen bij sociale diensten en gemeenten, schrijft De Volkskrant. Verschillende regio's hebben daarom aan de minister plannen gepresenteerd om deze jongeren weer te motiveren iets te doen.

Mark (22, niet zijn echte naam) is zo'n zogeheten spookjongere. Hij staat al vier jaar bewust niet ingeschreven bij de gemeente. 

De reden? Schulden, vertelt hij. "Ik ben laks geweest met mijn telefoonrekening en heb ook nog een huurachterstand. Ook heb ik schulden bij de zorgverzekering. Ik denk dat het totaal rond de 10.000 of 15.000 euro is."

Bekijk hier onze special over zwerfjongeren in Nederland

De problemen begonnen toen hij op de havo zat, vertelt hij. "Mijn ouders stonden op het punt om te gaan scheiden en maakten veel ruzie. Van het een kwam het ander. In combinatie met druk op school kon ik het steeds slechter aan. In de derde ging ik steeds meer spijbelen en uiteindelijk werd ik van school gestuurd."

Hij kwam in de jeugdzorg terecht. Omdat hij veel ruzie had met zijn vader, besloot hij op zijn zeventiende uit huis te gaan. Hoewel hij altijd een dak boven zijn hoofd heeft gehad - via zijn vriendin of in de crisisopvang - stond hij vanaf dat moment niet meer ingeschreven.

Ik was erg bang. Voor de deurwaarders, voor hulpverleners.

Mark, spookjongere

Niet ingeschreven staan zorgt voor problemen. Zo kan hij niet naar de dokter omdat hij geen zorgverzekering heeft. "Heel lomp", zegt hij, "want ik ben vechtsporter." Ook een paspoort aanvragen gaat niet. "Ik heb een ID-kaart die nog maar een paar maanden geldig is." 

Opvallend genoeg werkt Mark wel. "In de horeca. Ik ben begonnen toen ik nog ingeschreven stond en ze hebben het sindsdien niet gecontroleerd." 

Schop onder de kont

Mark zegt dat hij bang was weer 'op de radar' van hulpinstanties te komen. "Voor deurwaarders, voor hulpverleners. Ik heb altijd gezegd dat ik het zelf uit kan zoeken. Ik heb weer goed contact met mijn ouders, maar wil ze niet belasten. Op een gegeven moment heb je zo'n hoge muur opgebouwd, dat je die niet meer kunt doorbreken."

En toch doet hij nu een poging. Hij vertelt dit terwijl hij bij BackUp zit, een stichting die hulp verleent aan jongeren zoals hij. Ze helpen hem aan een postadres en brengen hem in contact met schuldhulpverlening. "Het is mijn vriendin die me een schop onder mijn kont heeft gegeven", zegt Mark. "Het ging niet langer." 

Hulpverleners maken een onderscheid tussen onzichtbare jongeren en spookjongeren. Onzichtbare jongeren hebben geen werk, school, diploma's of uitkering, maar staan wel op een adres ingeschreven. Er zijn er volgens het CBS 66.000 van in Nederland.

Spookjongeren staan niet ingeschreven op een adres. Hierdoor hebben de spookjongeren geen rechten: ze krijgen geen uitkering, kunnen geen paspoort of zorgverzekering krijgen en bouwen geen aow op. Hoeveel spookjongeren er in Nederland zijn, is niet bekend.

Gamen en blowen

Mark is niet de enige die enigszins van de radar is geraakt. Nick was een tijd lang een onzichtbare jongere, vertelt hij op Radio 1. "Het ging niet echt denderend. Ik zat alleen te gamen en te blowen, ik zag het leven niet zitten." Nick heeft wat je noemt een moeilijke jeugd gehad. "Er zijn veel dingen gebeurd waardoor je negatief wordt zeg maar."

Nick NOS

Toen kwam Cindy. Zij zoekt contact met alle instanties die jongeren zouden kunnen helpen. "De eerste keer dat ik Nick zag, schrok ik. Hij ziet er nu goed uit, maar toen niet. Hij was bijna doorschijnend, ontbeet met cola en blowde dus heel veel. Daar hebben we hulp voor ingeschakeld, ook voor zijn schulden. Daarom kan hij nu op tijd komen, en heeft hij diverse uitzendbaantjes gehad."

Het vertrouwen dat mensen me nog konden helpen was ver weg.

Nick

Maar dat ging niet zomaar. "Het vertrouwen dat mensen me nog konden helpen was ver weg", zegt Nick. "Maar ik zag dat Cindy me echt wilde helpen. 'Als jij ervoor openstaat dan ik ook', dacht ik."

Op dit moment zoekt Nick werk. Hij begint sowieso in februari met een opleiding tot lasser. "Sinds mijn beste vriend die richting op ging, heb ik het ook te pakken. Als ik daarmee bezig ben, denk ik aan niets anders."

De plannen die de regio's hebben om jongeren beter in zicht te krijgen, zijn veelzijdig. Meestal wordt er geprobeerd de jongeren persoonlijk te bereiken: door coaches thuis langs laten sturen en telkens weer hulp aan te bieden.

Spookjongeren worden juist op straat of via sociale media benaderd. Ook werken sommige gemeentes met jongerenloketten waar jongeren door leeftijdgenoten geholpen worden. De regio's hebben de minister dan ook gevraagd om meer samenwerking.