Een demonstrant voor berechting van de Catalanen in Madrid Rop Zoutberg | NOS

'Megaproces tegen Catalanen gaat niet om politieke ideeën'

time icon
Geschreven door
Rop Zoutberg
correspondent Spanje

Dinsdag start bij het hooggerechtshof in Madrid de berechting van twaalf Catalaanse politici en politieke leiders. Ze worden gezien als de architecten van het Catalaanse referendum in 2017.

Het wordt een van de grootste strafprocessen ooit in Spanje. Zoals gebruikelijk in het land, ligt voor de strafzaak begint de strafeis van het Openbaar Ministerie al op tafel. Die eist tegen de twaalf Catalanen tussen de 7 en 25 jaar celstraf voor rebellie, opruiing en misbruik van belastinggeld.

De voornaamste verdachte in het proces is de voormalige vice-president Oriol Junqueras. Hij is de enige die 25 jaar tegen zich hoorde eisen. Junqueras is de voormalige voorzitter van de Catalaans-nationalistische partij ERC en in die kringen nog altijd mateloos populair.

Een kabinetsvergadering kort voor het referendum, met Puigdemont en Jonqueras in het midden Rop Zoutberg | NOS

Na hem volgen ex-ministers uit de regering van de gevluchte regioleider Carles Puigdemont. Belangrijke andere verdachten zijn de charismatische leiders van de zogenoemde burgerbeweging Jordi Sánchez en Jordi Cuixart. Tegen hen is 17 jaar cel geëist, net als tegen de oud-voorzitster van het Catalaans parlement, Carme Forcadell.

Referendum in 2017

In oktober 2017 stemden ruim twee miljoen Catalanen in een door het Constitutioneel Hof verboden raadpleging over zelfstandigheid van Catalonië. In een reactie nam de Spaanse regering destijds het bestuur in de deelstaat tijdelijk over. Een deel van de vervolgde politici en Catalaanse nationalisten zit al meer dan een jaar in voorarrest.

De zaak maakt nog altijd veel los in Spanje. Vandaag is Madrid opnieuw het toneel van een demonstratie voor de nationale eenheid, uitgeroepen door de liberale partij Ciudadanos, de conservatieve Partido Popular en de nieuwe uiterst rechtse partij Vox. Volgens de partijen doet de sociaal-democratische premier Pedro Sánchez te veel concessies aan Catalaanse onafhankelijkheidspartijen.

Bijna gelijktijdig zijn in negen Europese landen protesten aangekondigd tegen de "vervolging en repressie in Catalonië door de Spaanse staat". Overigens staat Nederland niet op de kaart van landen waar de bijeenkomsten worden gehouden.

Het bewuste stembiljet van toen: ja of nee tegen onafhankelijkheid? Rop Zoutberg | NOS

"We weten heel goed dat het proces tegen de Catalaanse nationalisten ook in het buitenland veel aandacht genereert", zegt een bron op het Spaanse ministerie van Justitie. "Het belangrijkst is dat we naar buiten toe communiceren dat het Hooggerechtshof onafhankelijk is, en niet handelt namens de regering. We hopen echt dat het zo normaal mogelijk verloopt. Zonder incidenten. Het gaat niet om het vervolgen van politieke ideeën."

Grote afwezigen tijdens de rechtszaak zijn Puigdemont zelf en een aantal van zijn ministers. Het proces dat nu start gaat nadrukkelijk niet over de rol van gevluchte politici. Hun tijd komt wel, in de ogen van de Spaanse justitie. Die lijkt vastbesloten dit eerste strafproces - dat maanden gaat duren - tot een veroordeling uit te vechten.

De rechtszaak lijkt in juridische termen op het proces in de jaren 80, tegen 33 hoge Spaanse militairen en leden van de Guardia Civil. De groep stond destijds terecht voor rebellie na een poging tot staatsgreep in februari 1981. Berucht van die operatie zijn vooral de beelden van de overval op het Spaanse parlement. Daarbij schoot de besnorde Antonio Tejero, een van de coupplegers, in het plafond na te hebben geschreeuwd: "Iedereen moet op de vloer liggen!" De beelden gingen de wereld rond omdat televisiecamera's in de zaal nog aan stonden.

Er vielen geen doden bij hun couppoging, al zetten de militairen wel degelijk tanks en wapens in bij hun operatie. Drie hoofdverdachten kregen straffen van dertig jaar opgelegd voor het misdrijf van militaire rebellie. Van de hoofdschuldigen is alleen Antonio Tejero (nu 86 jaar) in leven. Hij dook in 2012 voor het laatst op in de media met een aanklacht tegen de Catalaanse leider Artur Mas. Ook toen ging het over de verregaande zelfstandigheid van Catalonië.

Opmerkelijk in het proces is dat als beschuldigende partij los van het Openbaar Ministerie de uiterst rechtse partij Vox in de rechtszaal zit. De partij treedt op als de acusación popular, een soort mede-aanklagers namens het volk. "Onze aanwezigheid is een roep om gerechtigheid, om flinke straffen voor de mensen die terechtstaan. Ze hebben grote misdaden begaan", reageert Ivan Espinosa van Vox. "Dat zal niet makkelijk worden. Er is een enorme druk van de separatisten op dit proces."

Als getuigen in de zaak worden 500 politici en ambtenaren gehoord. Onder hen zijn oud-premier Rajoy, zijn vice-premier en de huidige burgemeester van Barcelona. In de zaak zijn nog zes andere verdachten, maar die staan alleen terecht voor ongehoorzaamheid en moeten bij een rechtbank in Catalonië voorkomen.

Dit verhaal komt uit de wekelijkse nieuwsbrief Brussel Inside, waarin de Europa-correspondenten van de NOS nieuwtjes, opinies en reportages verzamelen. De nieuwsbrief verschijnt iedere zondagochtend. Schrijf je hier in.

STER Reclame