Driekwart insecten verdwenen, landbouw mogelijk boosdoener

Geschreven door
Martijn Bink
verslaggever

In Duitse natuurgebieden vliegen ruim driekwart minder insecten rond dan dertig jaar geleden. Die teruggang is veel groter dan eerder werd gedacht en is in Nederland vermoedelijk net zo groot.

Een verontrustende ontwikkeling, vinden ecologen van de Radboud Universiteit in Nijmegen. Zij publiceerden de resultaten van hun onderzoek in het wetenschappelijke tijdschrift PLoS ONE. En er is volgens hen geen enkele reden om aan te nemen dat het in Nederland beter gaat met de insecten dan in het Duitse onderzoeksgebied.

Er zijn veel minder insecten: 'een zorgelijke ontwikkeling'

Sinds 1989 houden Duitse entomologen (insectendeskundigen) in 63 beschermde natuurgebieden minutieus bij hoeveel insecten er rondvliegen, op verschillende momenten in het jaar. Dat doen ze door de beestjes te vangen in zogenoemde malaisevallen en de biomassa te wegen.

De Radboud Universiteit heeft deze data geanalyseerd en concludeert dat het gemiddelde totale gewicht na 27 jaar met 76 procent is afgenomen. In de zomer, als het insectenaantal zijn piek bereikt, zien ze zelfs een daling van 82 procent.

Randy Beaumont (NOS) / Foto: Entomologischer Verein Krefeld

Professor Hans de Kroon van de Radboud Universiteit noemt de uitkomsten alarmerend. "Insecten zijn enorm belangrijk in het ecosysteem", zegt hij. "Het zijn de bestuivers, ze zijn de voedselbron van onze vogels en van veel zoogdieren. Als daar driekwart van verdwijnt, heeft dat een enorme impact op het ecosysteem en uiteindelijk ook op onszelf. Het zou mij niet verbazen als de teruggang van andere soorten, zoals veel zangvogels, uiteindelijk valt terug te leiden tot wat we hier zien."

Nederland

De natuurgebieden waar de Duitsers hun metingen hebben gedaan, lijken erg op veel natuurgebieden in Nederland. Ze zijn relatief klein en omsloten door agrarische gebieden. Een aantal ligt vlak bij de Nederlandse grens. "Dit houdt natuurlijk niet op bij de grens", zegt De Kroon. "Ik denk dat wat we zien in Duitsland zien, ook in Nederland gebeurt en ook in andere gebieden in Europa."

1/3Er vliegen veel minder insecten in de val dan dertig jaar geleden NOS
2/3Ecoloog Hans de Kroon bij een insectenval in het Duitse Krefeld NOS
3/3De insectenvallen worden meerdere keren per jaar geleegd NOS

Over de oorzaak van de enorme teruggang zijn de onderzoekers voorzichtig. "We weten door deze studie nu wel waar het nĂ­et aan ligt. Het veranderende klimaat en het beheer van de landschappen kunnen we wegstrepen als mogelijke oorzaken. Wat overblijft, is dat deze gebieden relatief klein zijn en midden in het agrarisch landschap liggen. Dus de invloed van de schaalvergroting in de landbouw en het gebruik van pesticiden zijn absoluut factoren die hier een rol kunnen spelen."

Optimistisch

Volgens De Kroon is het tij nog te keren. "De natuur heeft een enorme veerkracht en daar zullen we gebruik van moeten maken. Ik ben daar optimistisch over. Maar dan moeten we de oorzaken opsporen en daar ook daadwerkelijk iets aan doen. En ondertussen alle voorzichtigheid betrachten en maatregelen versneld doorvoeren waarvan we weten dat ze gunstig zijn voor insecten".

Duits onderzoek is 'zeer gedegen'

In Nederland komen ongeveer 20.000 verschillende soorten insecten voor. Maar hoeveel er van elke soort rondkruipen en -vliegen, is niet bekend. Om daar inzicht in te krijgen, hebben de insectendeskundigen van de Entomologischer Verein Krefeld een unieke meting uitgevoerd. Sinds 1989 meten ze zeer nauwgezet hoeveel insecten ze vangen in 63 natuurgebieden verspreid door Duitsland.

Marcel Dicke, hoogleraar Entomologie aan de Wageningen Universiteit, heeft de studie gelezen en is onder de indruk. "Het is een zeer gedegen onderzoek over een langere periode en de uitkomsten zijn verontrustend. Als het hier om ijsberen of tijgers zou gaan, zou het land te klein zijn. Daarvan weten we vrij precies hoeveel individuen er van zijn. Dat ligt bij insecten wat ingewikkelder. Terwijl hun rol in het ecosysteem enorm belangrijk is. Zonder insecten is er geen leven op aarde. Er is een diepgaande vervolgstudie nodig om de oorzaak te achterhalen. Daarbij zijn de insecticiden die gebruikt worden bij de voedselproductie, wat mij betreft wel de hoofdverdachten."