Vijf jaar na Project X Haren, hoe kon het zo mis gaan?

Aangepast
ANP
Geschreven door
Levi van Eck
redacteur Online

Het had een feestje moeten worden om nooit te vergeten: de sweet sixteen party van een meisje uit Haren. Het werd ook een dag die ze nooit zal vergeten: want wat een verjaardagsfeestje had moeten zijn, liep uit op een grote relpartij.

Op 21 september 2012 wil Merthe uit Haren haar zestiende verjaardag vieren. Ze stuurt via Facebook een uitnodiging naar 78 vrienden, maar omdat die uitnodiging op openbaar staat, kan iedereen hem zien. Het gevolg: duizenden mensen reageren op de uitnodiging omdat hij massaal wordt gedeeld.

Er komen uiteindelijk ook duizenden mensen naar het dorp op 21 september. De sfeer is in eerste instantie gemoedelijk, maar dat verandert snel. Er ontstaan rellen, verkeersborden en lantaarnpalen worden gesloopt. Ook winkels krijgen het zwaar te verduren:

Deze browser wordt niet ondersteund voor het spelen van video. Update uw browser naar Internet Explorer 10 of hoger om video af te kunnen spelen.

Terugblik: vijf jaar na Project X Haren

Er worden iedere dag evenementen georganiseerd op Facebook. Hoe kan het dat het in Haren toch zo mis ging? "Als je het vergelijkt met andere voorbeelden dan was er op de avond zelf bij Project X geen sprake van een duidelijk concept", zegt Thomas Boeschoten. Hij is social media expert en hij zat in de commissie die onderzoek deed naar het evenement.

Als voorbeeld noemt Boeschoten de Harlem Shake. "Spontane groepsvormingen hadden we al veel vaker gezien. Een hype van toen was bijvoorbeeld de Harlem Shake. Grote groepen mensen kwamen spontaan bij elkaar en deden een dans. Iedereen wist dus wat er van hem verwacht werd. Ze deden hun ding en gingen weer weg."

Naarmate de avond vorderde en er meer alcohol werd gedronken werd de sfeer grimmiger.

Thomas Boeschoten, onderzoeker

Een van de redenen waarom Project X zo uit de hand liep, was omdat jongeren doelloos rondliepen in Haren. "Er was daar niks te doen. Veel jongeren waren zelfs in de veronderstelling dat het feest door de gemeente werd georganiseerd, dat er een artiest zou komen", zegt Boeschoten. "Uiteindelijk liepen daar veel jongeren rond die te veel alcohol hadden gedronken."

Omdat er dus niks te doen was, gingen de jongeren op zoek naar andere vormen van vermaak. "Het begint met kleine vergrijpen zoals in iemands tuin plassen, je afval op de grond gooien of in lantaarnpalen klimmen. Maar naarmate de avond vorderde en er meer alcohol werd gedronken, werd de sfeer grimmiger: er werden fikkies gestookt, ruiten werden ingegooid en winkels werden geplunderd", zegt Boeschoten.

1/6Merthe wilde het feestje vieren bij haar thuis aan de Stationsweg in Haren ANP
2/6Vanuit het hele land komen mensen richting het dorp ANP
3/6De sfeer is instantie nog gemoedelijk ANP
4/6Maar dat verandert snel en moet de Mobiele Eenheid er aan te pas komen ANP
5/6Die avond en nacht worden 34 relschoppers gearresteerd, later worden meer mensen opgepakt ANP
6/6Een dag later is de rust teruggekeerd, maar het spoor van vernielingen is zichtbaar ANP

Ook realiseerde de politie zich volgens Boeschoten pas heel laat dat er zo veel mensen echt naar Haren zouden komen. "De politie monitort vooral via Twitter. Het werd op Twitter eigenlijk pas op de avond zelf trending. Voor die tijd was er op Twitter niet zo veel te zien." De politie had volgens hem dus beter kunnen kijken naar de plekken waar de gesprekken over Project X plaatsvonden. "Bijvoorbeeld in de kroeg, op school en bij sportclubs. Daar had je als politieagent moeten zijn. Daar werd over Project X gesproken."

Verder was de communicatie van de gemeente niet op orde. "De gemeente had geen goed communicatiebeleid. Zo wist de burgemeester bijvoorbeeld niet dat een van zijn woordvoerders had gezegd dat er misschien plannen waren voor een alternatief feest", zegt Boeschoten.

Project Haren in cijfers:

Op 6 september stuurt Merthe de uitnodiging voor haar verjaardagsfeest naar 78 vrienden. De uitnodiging wordt massaal gedeeld en komt dus ook in andere vriendenlijsten terecht. Aan het eind van de middag op 7 september zijn er al 16.000 uitnodigingen verstuurd.

De uitnodiging van Merthe wordt verwijderd, maar iemand anders maakt een nieuwe pagina. Ook die uitnodiging wordt veel gedeeld: op 18 september waren 55.000 uitnodigingen verspreid, 6000 mensen gaven aan daadwerkelijk naar Haren te willen komen.

Inmiddels komt het evenement landelijk in het nieuws en het aantal aanmeldingen blijft stijgen. Op 21 september, de dag van het feestje, waren 250.000 mensen uitgenodigd waarvan 30.000 aangeven daadwerkelijk naar het feestje te willen komen.

Op de avond zelf worden 34 relschoppers gearresteerd. De dagen daarna volgen aan de hand van camerabeelden nog meer arrestaties. 36 mensen raken bij de rellen gewond. Aan de kant van de politie vallen 15 gewonden. De totale schade is bijna 1 miljoen euro.

Project X Haren wordt ook wel het Facebookfeest genoemd. Wat Boeschoten betreft is dat niet helemaal terecht. "Je kan Facebook niet de schuld ervan geven dat het zo groot is geworden. Facebook had een belangrijke rol wat de organisatie betreft, maar als je kijkt naar hoe er over Project X werd gesproken dan ging 80 procent face-to-face en 23 procent was via Facebook."

De voornaamste reden voor jongeren om naar Haren te gaan, was omdat ze van vrienden hoorden dat die ook zouden gaan. "Face-to-face-contact is dus heel belangrijk geweest hierin. Dat geldt ook voor andere vormen van contact, zoals via verschillende chatprogramma's. Lang niet alles ging dus via Facebook."

Traditionele media

Wat wel vaststaat, is dat de bekendheid voor het feest vergroot werd door de aandacht die traditionele media eraan besteedden. Maar dat door die media-aandacht duizenden jongeren naar het dorp kwamen, is volgens Boeschoten niet juist. "We hebben met de onderzoekscommissie redelijk overtuigend kunnen aantonen dat het aantal mensen dat naar Haren zou willen komen al heel groot was voor het landelijk in het nieuws kwam."

Of een evenement zoals Project X anno 2017 weer kan plaatsvinden? "Dat kan zeker, zoiets kan je volgens mij niet tegenhouden", zegt Boeschoten. "En bedenk ook: als dit in Amsterdam was gebeurd dan hadden we daar nu niet over gesproken. Daar kan de politie er beter mee omgaan en in Amsterdam kunnen jongeren uitwijken naar andere plekken. In Haren kon dat niet, daar hadden de jongeren gewoon niet veel te doen."

STER Reclame