Nieuwe foto's Februaristaking opgedoken, nu uit Zaandam

Detail van de foto die in het bezit is van Vrij Nederland Vrij Nederland

Er zijn opnieuw foto's opgedoken van de Februaristaking. Vrij Nederland stuitte per toeval op vier foto's in een album dat aan het blad was opgestuurd. De foto's zijn gemaakt op 25 februari 1941 in Zaandam en laten een volksoploop in het centrum zien.

Het is bijzonder materiaal. Tot nu toe was er pas één andere foto naar buiten gekomen van het protest tegen de Duitse bezetters. Die foto dook vorig jaar op en toont een groep mensen die zich tijdens de staking heeft verzameld in Amsterdam.

De foto's uit Zaandam zijn gemaakt vanuit het huis van Dirk en Elisabeth Wijdenes. Het echtpaar woonde sinds 1935 in het centrum van Zaandam en keek uit op het standbeeld van tsaar Peter op de Dam. Op die betreffende 25 februari heeft een van hen foto's gemaakt toen er rond het beeld rumoer was ontstaan.

1/4Stakers verzamelen zich voor een winkelpui. Ze rukken bepalingen van de Duitse bezetter van de muur Vrij Nederland
2/4Op de voorgrond kijkt een groepje Duitse militairen toe vanuit een vrachtwagen Vrij Nederland
3/4Op de achtergrond is te zien dat een vrachtwagen met Duitse militairen komt kijken bij de stakers in het centrum van Zaandam Vrij Nederland
4/4De schaduwen zijn lang, waardoor het erop lijkt dat het laat in de middag is Vrij Nederland

De Februaristaking vond plaats op 25 en 26 februari 1941. Trambestuurders en conducteurs legden het openbaar vervoer in Amsterdam plat uit protest tegen een razzia waarbij 427 Joodse mannen werden opgepakt. De staking breidde zich als een olievlek uit. Zo sloten winkels, kantoren en bedrijven hun deuren.

Ook in de Zaanstreek, Kennemerland, Hilversum, Weesp en Utrecht staakten mensen. De staking is de geschiedenis ingegaan als het enige massale protest tegen de Jodenvervolging door de nazi’s. Die maakten op gewelddadige wijze een einde aan de staking.

Behalve in Amsterdam was het ook in de Zaanstreek onrustig, in de dagen voorafgaand aan de Februaristaking. Het bericht dat alle inwoners van Joodse afkomst zich tegen betaling moesten laten registreren, vergrootte de al aanwezige verontwaardiging over het optreden van de bezetters, schrijft Vrij Nederland.

Uiteindelijk legden op 25 februari 1941 ruim 3000 Zaanse arbeiders het werk neer. Een groot aantal stakers trok vervolgens naar het centrum van Zaandam. En dat is het moment dat het echtpaar Wijdenes vanuit hun woning heeft vastgelegd.

Zoon Gerard Wijdenes (80) nam vorig jaar contact op met Vrij Nederland over het album van zijn ouders. Het had jarenlang op zolder gelegen bij zijn zus. "Toen ze bezig was met een grote schoonmaak wilde ze het album bij het vuilnis gooien", zegt hij in het blad.

Wijdenes stuurde het op naar Vrij Nederland, samen met een pakket oude oorlogskranten. Dat er uniek materiaal van de Zaanse Februaristaking in het album zat, was toen nog niet duidelijk.