NOSop3

Explosieve pakketjes: hoe vis je illegaal vuurwerk uit de post?

Aangepast
NOS
Geschreven door
Danny Simons
redacteur NOS op 3
Wouter Hoogland

Verhalen over illegaal vuurwerk hoor je vaak pas in december, maar het hele jaar door spelen kopers en de politie een kat-en-muisspel. Dat spel speelt zich vaak af via de pakketdiensten: precieze cijfers zijn er niet, maar de politie schat dat jaarlijks vele duizenden postpakketten vuurwerk bevatten.

Het grote probleem hiervan is dat zo'n illegaal pakketje door een boel onschuldige handen gaat. Om aan te tonen hoe uitgebreid de route van vuurwerk via de post is (en dus: hoeveel mensen het explosieve pakketje passeert) nam NOS op 3 de proef op de som: we verzonden een pakket met onklaar gemaakt vuurwerk van België naar Hilversum.

Bekijk het hele verslag hieronder op Mashup:

NOS Mashup zocht uit welke route illegaal vuurwerk aflegt

Om zo goed mogelijk te simuleren hoe een vuurwerkpakket via de post naar Nederland gaat, hebben wij daadwerkelijk vuurwerk gekocht dat in Nederland niet mag worden afgestoken. In België kochten we twee soorten nitraat met zilverkruit: een soort kruit dat een felle flits geeft als het ontbrandt. Nitraat is in Nederland verboden omdat het de geluidsnormen overschrijdt, en zilverkruit is verboden omdat het erg brandbaar is.

Om het vuurwerk in het pakket onklaar te maken, zijn al het kruit en de lonten uit de stukken verwijderd, en vervangen door potgrond. Hierna zijn de stukken dichtgetapet en weer in de verpakkingen gestopt. Hierdoor had de inhoud van het pakket een gewicht en consistentie die zoveel mogelijk overeenkomen met echt vuurwerk.

Naast 'vuurwerk' bevat het pakket een gps-tracker en een briefje voor eventuele vinders. Met de gps-tracker kunnen we zien hoe vaak het pakket naar een andere locatie gaat. Het briefje is voor medewerkers van postbedrijven die het pakket openen, mocht het bij controle worden aangemerkt als verdacht. Op het briefje staat de vraag of het bedrijf ons wil bellen, en een uitleg dat het vuurwerk niet meer explosief is.

Uit de gegevens van de gps-tracker blijkt dat ons 'vuurwerk' door een aanzienlijke hoeveelheid handen is gegaan. Nadat het pakket bij het postkantoor in België is ingeleverd, is het op negen verschillende plekken opgeslagen. Dat betekent negen auto's waar het pakket in heeft gelegen, en zeker veertien chauffeurs en postsorteerders die direct met het pakket in aanraking zijn geweest.

"Dat zijn allemaal momenten met risico's", zegt Ad Nieuwdorp, vuurwerkexpert bij de politie. "Het zijn natuurlijk postpakketten, en er wordt niet altijd even zachtzinnig met die dozen omgegaan."

"Stel je voor dat een auto met drie of vier van die pakketten een aanrijding krijgt. Zulk illegaal vuurwerk is massa-explosief: als eentje de lucht in gaat, gaat de rest ook mee. Die auto's zijn daar niet op uitgerust, daar blijft niets van over. Om van de bestuurder maar niet te spreken."

Ad Nieuwdorp NOS

Daar komt nog bij dat illegaal vuurwerk soms van slechte kwaliteit is. "Laatst kwam er bij een pakketdienst een pakje binnen waarbij het kruit los in de doos zat", zegt Nieuwdorp. "Als iemand bij wijze van spreken een wollen trui uittrekt en daar een vonkje bij ontstaat, kan dat pakket de lucht al ingaan."

Daarom werken Nederlandse pakketdiensten samen met de politie en de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). "We hebben in de afgelopen jaren de kennis verzameld waar het vuurwerk vandaan komt, en welke webshops dat leveren", zegt Nieuwdorp.

De pakketdiensten zijn zelf verantwoordelijk voor de veiligheid van hun medewerkers, zegt Lianne Sleutjes van de ILT. "Wij zijn daar niet verantwoordelijk voor, maar we helpen ze om verdachte pakketten te signaleren. We gaan dus naar sorteercentra, om cursussen te geven aan medewerkers."

Patronen

Met die kennis kun je bepaalde patronen herkennen. Zo letten pakketdiensten op het land van herkomst: pakketten uit Polen, Tsjechië en Italië zijn bijvoorbeeld risicogevallen. "Maar we troffen bijvoorbeeld ook hetzelfde soort tape en een bepaalde code aan op meerdere pakketten, waar vuurwerk in zat", zegt Nieuwdorp. "Zo konden we informatie krijgen over zo'n 1500 adressen van kopers, waar meer dan 2000 pakketten zijn afgeleverd."

Niet alleen buitenlandse pakketten worden trouwens gecheckt: als de inspectie aanwijzingen heeft dat er binnen Nederland vuurwerk wordt verstuurd, worden binnenlandse pakketjes ook gecontroleerd. De politie controleert ook periodiek met speurhonden, en pakketten worden soms door de douane gescand.

Het pakket, met de geleegde nitraathulzen NOS

Op het moment van schrijven is het pakket nog niet afgeleverd op de redactie. Dankzij de gps-tracker kunnen we zien dat het in een regulier sorteercentrum klaarligt om naar de NOS-redactie verzonden te worden. Ook hebben wij geen bericht gekregen van een bezorgingsdienst. We kunnen dus aannemen dat het door de medewerkers niet als verdacht pakketje is gezien.

Ons pakket had ook niet de kenmerken waar de pakketdiensten het meest op letten: het kwam niet uit Oost-Europa, het had een unieke barcode, en het was niet overdadig dichtgetapet om speurhonden tegen te houden. Plus: we hadden het vuurwerk niet via internet besteld. "Daar monitoren we een boel verkeer, dus dan hadden we jullie waarschijnlijk wel opgepikt", volgens Nieuwdorp.

De route die ons pakketje heeft afgelegd is maar een van de vele routes. "We kunnen met de kennis die we hebben een heleboel onderscheppen", zegt Nieuwdorp, "maar criminelen blijven toch nieuwe manieren verzinnen. Zo blijft het een kat-en-muisspel."