NOSop3

Shakespeare was de eerste met swagger

Geschreven door
Hans Brom
Buitenlandredacteur

Shakespeare is vandaag 400 jaar dood, maar zijn roem is in die vier eeuwen alleen maar gegroeid. Dat is opmerkelijk, want er is eigenlijk heel weinig over hem bekend.

Hij werd geboren in 1564, de datum weten we niet, ging als jongeman naar Londen, wanneer is onbekend, schreef daar een onbekend aantal toneelstukken, ging terug naar zijn geboorteplaats Stratford-upon-Avon en ging daar dood. Dat weten we dan weer wel precies: op 23 april 1616. Ook hoe hij eruit zag, is een beetje gissen.

Het Engeland van koningin Elizabeth I (1533-1603) was een politiestaat. Iedereen werd in de gaten gehouden; alles werd genoteerd en doorgegeven. Maar de naam William Shakespeare duikt zelden op.

Titelblad van de First Folio, uitgegeven 7 jaar na Shakespeare's dood

Wat we wel hebben is The First Folio, een uitgave uit 1623, waarin vrienden van Shakespeare 36 toneelstukken lieten afdrukken. Hadden ze dat toen niet gedaan, dan hadden we die toneelstukken waarschijnlijk niet eens gehad. Geen Macbeth, geen Taming of the Shrew, geen As You Like It.

Wat we dan mogelijk ook niet hadden gehad, waren de duizenden Engelse woorden die Shakespeare bedacht en die nog steeds worden gebruikt. Shakespeare verzon ze al schrijvend. Of hij gebruikte woorden, die tot dan alleen op straat en in kroeg werden gebruikt.

What hempen home-spuns have we swaggering here, / So near the cradle of the fairy queen?

Shakespeare, A Midsummer Night's Dream

Veel van die woorden en uitdrukkingen zijn als leenwoord of vertaald ook in het Nederlands terechtgekomen. Een greep:

Watchdog (The Tempest) niet gebruikt als hond die het erf bewaakt, maar als een persoon of instituut, dat in de gaten houdt of de regels goed worden toegepast.

Fair Play (King John) het volgen van de spelregels in sport en spel, maar ook in het dagelijks leven.

Manager (A Midsummer Night's Dream) wordt behalve in het Engels, in een groot aantal talen over de hele wereld gebruikt.

Clothes make the man (Hamlet) kleren maken de man, een uitdrukking die erop wijst dat kleding bepaalt hoe mensen je zien.

Fashionable (Troilus and Cressida) modieus, een term van alle tijden, door Shakespeare bedacht.

Addiction (Othello) verslaving, de mate waarin iemand een niet te stelpen behoefte aan iets heeft.

Assassination (Macbeth) moord. Opmerkelijk is dat het woord assassin, moordenaar, al wel bestond. Shakespeare knoopte er alleen een andere uitgang aan.

Cold-blooded (King John) koelbloedig, een heel alledaags woord in zowel het Engels als het Nederlands.

Uncomfortable (Romeo and Juliet) oncomfortabel. Shakespeare had daar een handje van, om un- (on-) voor een woord te zetten. Happy werd algemeen gebruikt, hij verzon unhappy.

Swagger (A Midsummer Night's Dream), een manier van lopen die zelfverzekerdheid uitstraalt, arrogantie.

Advertising, drugged, lonely, bump, obscene. Het is een hele, hele lange lijst. Je kan daarom zeggen dat de Engelse taal, maar ook het Nederlands, veel aan William Shakespeares vindingrijkheid te danken heeft.