NOSop3

Drukte bij archieven door amateurhistorici

NOS/Harro Brouwer
Geschreven door
Harro Brouwer
Verslaggever NOS op 3

70 jaar na de bevrijding is de interesse voor de Tweede Wereldoorlog nog steeds groot. Volgens het Nederlands Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (NIOD) duiken meer en meer jongeren in de archieven. 

Dan hebben we het over de derde generatie, soms zelfs vierde generatie. Op zoek naar het verleden van hun opa's en oma's, of overgrootouders.

Opmerkelijk veel jongeren doen in de archieven onderzoek naar het oorlogsverleden van familieleden.

Historicus Erik Somers (NIOD)

De 28-jarige Stijn Reurs heeft heel wat uurtjes doorgebracht in Nederlandse archieven. Als journalist onderzoekt hij het verleden van Nederlanders die samenwerkten met de Duitsers: NSB'ers en Nederlandse SS'ers. 

Toen hij toch bezig was in het archief, besloot hij zich ook eens te verdiepen in het verleden van zijn eigen familie. Met zijn opa sprak Stijn al vaak over de Tweede Wereldoorlog en wat die betekende voor zijn familie. "Ik had al een goed beeld van hoe mijn familie leefde in de oorlog. Ik heb daar altijd goed over kunnen praten met mijn opa." 

Dat had mijn opa me niet verteld. Pas toen ik begon over het document herinnerde hij zich dat zijn vader in 1941 eventjes in Frankrijk had gewerkt voor de Duitsers.

Stijn Reurs

Stijn dook het Stadsarchief Amsterdam in, op zoek naar meer info. In de depots liggen documenten van zo'n zeven miljoen Amsterdammers, waarvan een deel is gedigitaliseerd. En zo vond Stijn vrij eenvoudig een document waarin staat dat de vader van zijn opa in 1941 een aantal maanden vrijwillig voor de Duitsers werkte.

Deze browser wordt niet ondersteund voor het spelen van video. Update uw browser naar Internet Explorer 10 of hoger om video af te kunnen spelen.

Hoe leefde mijn grootouders tijdens WOII?

Stijn neemt het zijn opa niet kwalijk dat die nooit heeft verteld over de werkzaamheden voor de bezetter. "Mijn overgrootvader was in het begin van de oorlog vooral bezig werk te vinden, om zijn drie kinderen te eten te geven. Dit verdiende waarschijnlijk goed. Hij was geen lid van de NSB." 

Wat zijn overgrootvader precies heeft gedaan in Frankrijk, kon Stijn niet vinden. "Het zou best kunnen dat hij heeft meegebouwd aan bunkers."

Verzet

Later in de oorlog had zijn overgrootvader een autowerkplaats. Stijn: "Daar werd voor het verzet ook nog wel eens wat gedaan. Nadat drie Duitsers waren doodgeschoten bij Halfweg, werd hun motor verstopt in de werkplaats van mijn overgrootvader."

Op zoek naar het oorlogsverleden opa's en oma's. NOS/Harro Brouwer

Het verbaast Leids historicus en hoogleraar Bart van der Boom niet dat jongeren veel opzoeken over hun familie: "De bezetting wordt gezien als morele test. Mensen willen ontdekken uit welk hout ze zijn gesneden." 

Volgens Van der Boom zul je niet altijd wat vinden in de archieven. "Je zal vooral informatie tegenkomen van mensen die in conflict zijn gekomen met de Duitsers. Of verdachten van foute verhandelingen. Maar een meerderheid heeft nooit een dergelijk contact gehad."

Zelf ook graven?

Het kost wel even tijd om informatie over het oorlogsverleden van familieleden te vinden in de archieven. Toch gaat het vaak sneller en makkelijker dan je denkt. Delen van archieven zijn inmiddels gedigitaliseerd. Vaak kun je dus thuis met tablet of computer al veel vinden. Het NIOD adviseert om als eerste te zoeken in je eigen stadsarchief. Bedenk wel van tevoren waar je precies naar op zoek bent, bijvoorbeeld het arbeidsverleden van een familielid of informatie van de sociale dienst.