De nieuwe Duitse regering heeft een 'pensioenuitdaging' AFP
Nieuwsuur

Als een grote donkere wolk hangt het boven vergrijzend Duitsland: de oplopende miljarden euro's aan pensioenen die de overheid de komende jaren moet uitkeren. Vorige regeringen stelden noodzakelijke maar pijnlijke ingrepen uit. En dus is het nu een van de grootste financiële kopzorgen voor de aankomende nieuwe regering.

Wat die nu met de pensioenen van plan is, staat in het regeerakkoord dat ze vorige week presenteerden. Eén van de plannen is om geld te beleggen voor wat extra inkomsten. In Duitsland is dat voor het eerst. Economen reageren inmiddels eenduidig: het is niet genoeg.

Dat de rekening in Duitsland zo hard oploopt heeft enerzijds te maken met hoe de Duitse oudedagvoorziening is opgebouwd: veel gevoeliger voor vergrijzing dan bij ons.

Waar Nederlanders via hun werkgever een pensioen opbouwen, dat in een pensioenfonds belegd wordt, bestaat bij de meeste Duitsers het grootste deel van hun pensioen uit een uitkering die ze van de overheid krijgen. Vergelijkbaar met de AOW.

En die uitkering betaalt de overheid sinds de jaren vijftig net als Nederland via een soort generatiepact: de jongere werkenden geven verplicht een deel van hun inkomen aan de overheid, die daaruit de pensioenen van de ouderen betaalt. Dat kon destijds uit. Tegenover elke gepensioneerde stonden toen zes werkenden die geld inlegden.

Maar de tijden zijn veranderd en Duitsland is flink vergrijsd. De babyboomers zijn nu of gaan binnenkort met pensioen, en er zijn niet genoeg kinderen of immigranten bijgekomen om een scheefgroei te voorkomen. Op dit moment rust elke gepensioneerde op de schouders van nog maar drie werkenden, en de komende jaren zal dat slinken tot twee.

Inkomsten groeien niet mee

"De coalitie is er niet in geslaagd een grote slag te slaan", aldus een pensioendeskundige van het gerenommeerde economisch instituut DIW tegen omroep ZDF. En in de financiële krant Handelsblatt noemt Lars Feld, oud-voorzitter van de economische Raad der Wijzen die de regering adviseert, de pensioenen de "zwarte vlek van het regeerakkoord".

De inleg in het Duitse pensioenfonds hangt af salaris en hoe lang je hebt gewerkt. Werkenden leggen maximaal 20 procent van hun loon in. Dat verhogen is ingewikkeld: de grote groep mensen in de steden met lage inkomens en hoge lasten houdt dan bijvoorbeeld nog minder over. De rekening voor de vergrijzing komt dan bij de jongeren te liggen.

Eenmaal met pensioen ontvangen mensen minimaal 48 procent van hun salaris. Dat verlagen is bijna politieke zelfmoord. Grofweg de helft van de Duitse kiesgerechtigden is nu of bijna met pensioen. Wat ze nu minimaal ontvangen is voor veel voor hen al geen vetpot, armoede onder ouderen is door de lage salarissen en vele kleine baantjes een groot probleem.

Dure verkiezingsbeloftes

In aanloop naar de verkiezingen beloofden de sociaaldemocratische SPD en de Groenen om die 48 procent niet verder te laten zakken. Én om de pensioenleeftijd niet te verhogen.

Belofte maakt schuld: in het regeerakkoord dat ze vorige week samen met de liberale FDP presenteerden houden ze daar aan vast. Bovendien staat daar in dat werkenden niet meer hoeven te gaan inleggen.

Dat kan de overheid miljarden gaan kosten. Professor Joachim Ragnitz, van het IFO-instituut dat de overheid over economische vraagstukken adviseert, rekende eerder al uit hoe hoog de rekening wordt.

Nu al gaat van elke drie euro die de overheid uitgeeft, een euro naar pensioenen. Opgeteld 100 miljard euro per jaar. Als de regering aan beide grenzen vasthoudt, dan is dat binnen 20 jaar al twee van elke drie euro, meer dan de helft dus van alle overheidsuitgaven. "Daarmee wordt de regering handelingsonbekwaam", aldus Ragnitz in gesprek met Nieuwsuur. Tenzij ze de btw flink gaat verhogen, maar dat is iets waar ze bij de liberale FDP niet warm voor lopen.

Te weinig, te laat

Er zijn wel kleine structurele aanpassingen die de nieuwe regering heeft aangekondigd. Zo zal de overheid voor het eerst geld gaan beleggen voor wat extra inkomsten. Dat is wat Nederlandse pensioenfondsen ook doen voor de aanvullende pensioenen, en is minder gevoelig voor vergrijzing.

Maar die inkomsten zullen te laat komen om het huidige probleem op te lossen, zegt Ragnitz, en het potje is met 10 miljard euro bovendien veel te klein. "Dat levert elke gepensioneerde ongeveer 1 euro extra per maand op."

Hij ziet geen andere oplossing dan nu de pijn van de oplopende kosten te verdelen over de ouderen en jongeren. Blijft het bij dit soort kleine ingrepen, dan blijft de rekening voor de vergrijzing volgens hem teveel bij de jongeren liggen.

STER reclame