Nieuwsuur
AFP

China heeft reden tot zorg. Want het publieke sentiment in het land blijkt moeilijk te regisseren. Sociale stabiliteit en een sterke partij, zo redeneert Peking, is een vereiste voor een goed draaiende economie, die op haar beurt weer nodig is om het volk tevreden te houden. De uitbraak van het coronavirus heeft blootgelegd hoe wankel die balans kan zijn ten tijde van crisis.

Meest zichtbaar werd de sociale onrust en het wantrouwen van de eigen overheid tijdens een bezoek van vicepremier Sun Chunlan aan een appartementencomplex in Wuhan, begin maart. Bewoners hingen uit het raam en schreeuwden: "alles is nep!" tijdens het doorgaans sterk voorbereide en strak geregisseerde inspectiebezoek van Chinese hoogwaardigheidsbekleders.

Misstanden

Een filmpje van het protest werd opgepikt door de staatsmedia. Eerder al werd dokter Li Wenliang, die zijn collega's in een WeChatgroep waarschuwde voor een onbekend longvirus maar daarvoor op het matje moest komen, van dissident getransformeerd tot martelaar. Een manier om het verhaal te kunnen sturen enerzijds, anderzijds een stap van de autoriteiten om te propageren dat wel degelijk gehoor wordt gegeven aan de misstanden die worden aangekaart door het volk.

"De beleidsreacties worden vormgegeven onder druk van een krachtiger publiek opinie", zegt Liu, die promoveerde op crisisretoriek en beleidsverandering in China. Hij ziet dat de overheid heeft geleerd van SARS. "Dit keer duurde het minder dan een maand voordat er publiekelijk actie werd ondernomen. In het geval van SARS was daar enkele maanden voor nodig."

De lokale overheid heeft het geweldig gedaan tijdens deze epidemie.

Feng Jing

Bij appartementencomplex Kaiyuan, waar mensen eerder uit het raam schreeuwden, wil niemand iets zeggen over het incident. De rust lijkt wedergekeerd, maar mensen lopen snel door als hen gevraagd wordt waar die woede nou precies vandaan kwam. Bij buurtschap Tanhualin zijn mensen spraakzamer, en is er vooral lof over het optreden van de overheid.

"Ik denk dat de lokale overheid het, waar het gaat om de openbaarheid van informatie, goed gedaan heeft", zegt Zhang Minghui, die naar eigen zeggen al enkele weken hersteld is van het coronavirus. "De informatie aan het begin van de epidemie is niet uniform, dat heeft ook te maken met voortschrijdend inzicht."

Leider Feng Jing van buurtschap Tanhualin, dat ruim vijfduizend inwoners telt, is eenzelfde mening toegedaan. "De lokale overheid heeft het geweldig gedaan tijdens deze epidemie."

Nieuwjaarsdiner

Toch valt er wel wat aan te merken op de aanpak, met name in de begindagen. Behalve dokters, zoals Li Wenliang, werd ook een onbekend aantal vloggers de mond gesnoerd. Sommigen verdwenen, of werden, zoals de overheid het noemt, 'in quarantaine' geplaatst.

Terwijl ziekenhuizen overvol raakten en medisch personeel besmet, werd beschikbare informatie over mens-op-mensbesmettingen pas later gedeeld. Grote samenkomsten, zoals het provinciale Volkscongres en een groots nieuwjaarsdiner konden ondanks de toen al bekende risico's doorgang vinden.

Na de SARS-uitbraak volgden in China hervormingen. De gezondheidszorg ging op de schop. Ook werd in 2007 een nieuwe wet aangenomen die kan worden ingezet bij calamiteiten. De wet is er op gericht risico's van rampen, zoals een epidemie, in een vroegtijdig stadium in te dammen.

Probleem is dat die wet tijdens de huidige corona-uitbraak botste met de wet die de preventie van infectieziekten regelt, blikt Liu terug. "De inhoud van deze twee wetten is tegenstrijdig", zegt hij. "Gevolg daarvan zijn tekortkomingen bij het vrijgeven van informatie over de vroege epidemische situatie." Op nationaal niveau wordt nu gewerkt aan herziening van die wetgeving.

Virusvrij

Toch blijft de gezondheidszorg gefragmenteerd. De centralisatie van macht onder president Xi Jinping maakt lokale overheden huiverig zelf beslissingen te nemen, of de brenger te zijn van slecht nieuws. "We hebben een ander systeem", zegt Liu. "Westerse samenlevingen worden bij risicobeheersing in de beginfase meer geleid door wetenschappelijke rationaliteit. Op het niveau van beleidsimplementatie vereist het echter wel consensus tussen meerdere partijen. Dan kan een antwoord langer op zich laten wachten."

Dat is waar China, binnen en buiten de landsgrenzen, graag goede sier mee maakt. Waar verschillende Europese landen, en met name de Verenigde Staten nog maar mondjesmaat vat lijken te krijgen op het virus, is de Volksrepubliek nu goeddeels virusvrij.

"Op dat vlak is het Chinese systeem erg krachtig", zegt Liu. "Natuurlijk zijn er in het proces problemen, maar de mobilisatie van middelen onder de leiding van de partij is ongekend. In tien, vijftien dagen wordt hier een noodziekenhuis gebouwd."

STER reclame