Nieuwsuur
ANP

Premier Mark Rutte moet zich vanavond verantwoorden in de Tweede Kamer omdat hij vorig jaar druk heeft uitgeoefend om de doorrekening van het voorlopige klimaatakkoord pas ná Prinsjesdag te publiceren. In documenten die Nieuwsuur heeft opgevraagd via de Wet Openbaarheid Bestuur (WOB), staat dat Rutte het "onwenselijk" vond als de doorrekening nog voor de Algemene Politieke Beschouwingen naar buiten zou komen, terwijl anderen die wel al wilde publiceren. Premier Rutte zei vorige week dat hij niks fout heeft gedaan.

Inmiddels is duidelijk dat de oppositie flinke kritiek heeft op Rutte. In het debat verwijten ze de premier informatie te hebben achtergehouden:

'Rutte krijgt het verwijt te veel de touwtjes in handen te willen houden'

Heeft de minister-president klimaatcijfers verdoezeld?

Nee, premier Rutte heeft niet cijfers kwijt willen maken. Maar hij wilde wel dat de doorrekeningen van het klimaatakkoord pas na Prinsjesdag gepubliceerd werden, omdat het kabinet nog geen reactie klaar had, terwijl de rekenmeesters al wel klaar waren met hun berekeningen. Rutte vond het "onwenselijk" om hierover vragen te krijgen bij de Algemene Politieke Beschouwingen, het belangrijkste debat dat plaatsvindt na Prinsjesdag.

Lees hier meer over waarom Rutte het "onwenselijk" vond.

Wie gaat er eigenlijk over de publicatiedatum van een rapport van het Planbureau voor de Leefomgeving?

De planbureaus zijn onafhankelijk en gaan zelf over de publicatiedatum. Wel is het gebruikelijk dat ze overleggen met hun opdrachtgever. Vaak is dat een vakminister. In dit geval was het echter niet het kabinet, maar Ed Nijpels en zijn Klimaatberaad. Zij hadden dus overleg met het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) over de datum van publicatie.

Waarom komt er een debat?

In de Kamer is er kritiek op het feit dat Rutte druk uitoefende om de klimaatcijfers over Prinsjesdag heen te tillen. Daaronder ligt een meer fundamentele vraag: Wie is de eigenaar van informatie? Is dat het kabinet? Het planbureau? De oppositiepartijen? De Nederlander?

In dit geval was het kabinet formeel niet aan zet. Rutte werd wel gevraagd naar zijn mening over de datum. Maar had hij de bezwaren van uitstel van publicatie serieuzer moeten nemen? Zo schrijven ambtenaren dat kritiek van partijen zou kunnen worden meegenomen en zou er geen indruk ontstaan "dat het kabinet de doorrekening onder de pet wil houden."

Oppositiepartijen vragen zich af of de premier de onafhankelijkheid van de planbureaus en de informatiepositie van de kamer wel voldoende heeft meegewogen.

Lag er een eerdere afspraak om de publicatie ná Prinsjesdag te doen?

Tijdens de ministerraad van 24 augustus wordt besproken om de publicatie samen met de reactie van het kabinet eind september naar buiten te brengen. Rutte zegt zelfs dat dat hier "afgesproken" is, maar daar ging het Klimaatberaad over, niet het kabinet, zo benadrukt ook het PBL desgevraagd aan Nieuwsuur.

Als na deze ministerraad blijkt dat het kabinet het niet gaat redden om eind september met een inhoudelijke reactie te komen, willen het klimaatberaad, het PBL en het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) niet langer wachten. De stukken zijn immers klaar, zo blijkt uit mailwisseling tussen de betrokkenen.

Het PBL mailt op 30 augustus het ministerie van EZK. "Bij deze een meer formele mededeling dat we op 13 september het rapport (...) gaan aanbieden. (...) Ik neem aan dat dit geen verrassing voor je is." EZK schrijft in een interne notitie ook dat er anders "risico is dat het rapport uitlekt en daarmee de indruk ontstaat dat het kabinet de doorrekening onder de pet wil houden."

Het ministerie van EZK, het klimaatberaad en het PBL zijn eruit en prikken zelfs een moment voor de persconferentie: 13 september van 10.30 uur tot 12.30 uur in het gebouw van het PBL. "...tenzij de MP dat echt niet wil".

Kort daarna blijkt dat de MP, de minister-president, het echt niet wil, vanwege de Algemene Politieke Beschouwingen (APB). Zijn raadadviseur schrijft: "De doorrekening (en daarmee de appreciatie) wordt dan gespreksonderwerp op de APB en dat is onwenselijk."

Is het normaal dat PBL een opdrachtgever drie weken tijd geeft om een reactie te formuleren?

Bij het PBL was deze afspraak niet in beton gegoten. Het Centraal Planbureau (CPB), dat ook hierbij betrokken was, heeft wel zo'n werkwijze. Het CPB, dat al langer in het brandpunt van politieke discussie staat, publiceert een advies standaard na maximaal drie weken, als de opdrachtgever dat zelf daarvoor nog niet gedaan heeft.

Beide planbureaus hechten eraan rapporten snel te kunnen publiceren. Overigens blijkt ook dat het kabinet bij het PBL niet standaard uitgaat van deze termijn van drie weken. Minister Wiebes vroeg in december bij de definitieve doorrekening, waar hij wel de opdrachtgever was, nog om twee weken respijt. Het PBL hanteert nu de drie-weken-termijn.

Raakt het land echt "onbestuurbaar" als er niet meer zou kunnen worden ingegrepen, zoals Rutte vorige week zei?

Rutte zegt dat hij ervoor moet zorgen dat afspraken worden nagekomen en dat planbureaus niet alles "meteen naar buiten gooien" zonder reactie van het kabinet. Die stelling verdient wel enige nuance. Feit is namelijk dat er vandaag de dag nog wat rapporten op een inhoudelijke reactie van het kabinet wachten. Bovendien heeft het PBL uiteindelijk eerder gepubliceerd dan het kabinet een reactie gaf. Op 28 september overhandigde het PBL de doorrekeningen aan Nijpels en zijn Klimaatberaad. Een week later, op 5 oktober, kwam het kabinet met een reactie.

Zie hieronder de reactie van premier Rutte: "Er is niet vreemds gebeurd, er is niets toegedekt".

STER reclame