Commissie: minister De Jonge handelt in strijd met wet over spermadonoren

time icon
ANP
Geschreven door
Machteld Veen
Redacteur Nieuwsuur

Minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) handelt in strijd met de wet als hij traceerbare spermadonoren alsnog anoniem laat worden. Dat schrijft een onderzoekscommissie die is ingesteld door het ministerie zelf.

De commissie is kritisch over de uitvoering van de wet uit 2004 die kinderen van spermadonoren recht op informatie over hun verwekker geeft. Volgens de commissie is het niet zeker dat alle kinderen die daar recht op hebben, ook daadwerkelijk de informatie zullen krijgen.

Nieuwsuur berichtte in maart dat donoren die op voorwaarde van traceerbaarheid hun sperma doneerden, in de praktijk alsnog beroep konden doen op anonimiteit. Het gaat hier om donoren van vóór 2004, toen anoniem doneren nog mocht.

Minister De Jonge had dit nooit mogen toestaan, zeggen de onderzoekers. "Het is in strijd met de wet dat bekende donoren naar anonimiteit switchen", legt projectleider Nicolette Woestenburg van onderzoekbureau Pro Facto uit. "En dat als de donor geheimhouding wil, de gegevens uit het register worden gehaald, mag ook niet."

De belangrijkste conclusies van de commissie:

  • Het is niet zeker dat alle donorkinderen informatie krijgen over hun donor, terwijl ze daar volgens de wet wel recht op hebben.
  • Er wordt niet gecontroleerd of het register met gegevens van donoren compleet is en of de gegevens juist zijn.
  • Er zijn nog geen afspraken over het verstrekken van de gegevens. Bij zwaarwegende belangen kan informatie geweigerd worden, maar op basis waarvan dit wordt bepaald is onduidelijk.
  • De mogelijkheid voor traceerbare spermadonoren van voor 2004 om nu alsnog anoniem te worden gaat tegen de wet in.

De commissie onderzocht anderhalf jaar lang de uitvoering van de Wet Donorgegevens Kunstmatige Bevruchting. De belangrijkste conclusie is dat het niet zeker is dat alle donorkinderen van na 2004 die wettelijk recht echt hebben op informatie over hun donor, daadwerkelijk die informatie zullen krijgen. Een belangrijke oorzaak daarvan is dat het register waarin alle informatie opgeslagen moet worden, niet compleet lijkt te zijn.

"Niet alle klinieken hebben hun gegevens overhandigd aan het register. In het begin werkte het ICT-systeem niet goed en BSN-nummers worden pas sinds een paar jaar geregistreerd", aldus Woestenburg. Uit onderzoek van Nieuwsuur bleek vorig jaar ook al dat klinieken jarenlang in de fout zijn gegaan met het registreren van gegevens.

Geen controle op gegevens

Ook controleert de verantwoordelijke Stichting donorgegevens kunstmatige bevruchting (SDKB) niet of de ingevoerde gegevens kloppen en compleet zijn. De stichting vindt volgens de onderzoekers dat dit niet haar taak is.

Ties van der Meer van de Stichting Donorkind reageert op de bevindingen. "Die kinderen groeien op in de overtuiging dat ze op 16-jarige leeftijd gegevens over hun donor kunnen krijgen. Nu blijkt dat het kan zijn dat die gegevens er niet zijn of dat de gegevens niet kloppen. Dat is natuurlijk heel erg als je het hebt over een beroepsgroep van artsen die vinden dat ze goed en betrouwbaar werk doen."

Het is toch echt aan donorkinderen zelf om te besluiten of ze met familie van een donor willen omgaan of niet.

Ties van der Meer, Stichting Donorkind

Ook donoren van ná het verbod op anonieme donatie in 2004, blijken overigens nog een beroep te kunnen doen op die anonimiteit. In de wetgeving is opgenomen dat bij 'zwaarwegende belangen' van de donor er een belangenafweging moet worden gemaakt tussen donorkind en spermadonor.

"Daar is veel onduidelijkheid over, niemand weet wat daar onder valt. Je kunt denken aan zware psychiatrische stoornis bij de donor en dat dit voor het kind niet goed zou zijn om daar mee in contact te treden", vertelt Woestenburg. "Maar er is nog niks vastgelegd hierover. Terwijl de eerste aanvragen over anderhalf jaar worden gedaan."

"Het is extreem belangrijk dat dit goed wordt vastgelegd", zegt Ties van der Meer. "Ik vind het een heel groot risico als het aan de SDKB is om te beslissen wat een zwaarwegend belang is." Volgens Van der Meer is het aan het donorkind zelf om te beslissen of hij of zij contact wil met de donorvader.

'Snel voorlichting'

Volgens onderzoekster Nicolette Woestenburg moeten het ministerie en de SDKB snel de donorkinderen gaan voorlichten over wat ze kunnen verwachten van het register. "Als ministerie en stichting moet je hier gewoon open over zijn. Ze moeten op zijn minst zeggen dat alle gegevens er niet zijn zodat kinderen er niet pas achter komen als ze 16 zijn."

Daarnaast moet er snel een procedure komen over het verstrekken van de donorgegevens, aldus de onderzoekers. Zodat duidelijk is wat de 'zwaarwegende belangen' zijn waardoor gegevens niet verstrekt kunnen worden en wie dit bepaalt.

Politieke partijen reageren geschrokken op de uitkomsten van de evaluatie. Carla Dik-Faber van de ChristenUnie noemt het schokkend dat de wet 'te weinig bescherming en zekerheid heeft geboden aan donorkinderen'. "Rechten die op papier goed geregeld zijn, blijken op die manier in de praktijk weinig waard. Wetswijzigingen die hierover zijn aangekondigd zijn in mijn ogen niet toereikend; er is meer actie nodig."

Ook Madeleine van Toorenburg van het CDA vindt dat er alles aan moet worden gedaan om ervoor te zorgen dat kinderen hun herkomst kunnen achterhalen. "We zijn voorstander van een register en dat moet volledig zijn." Ockje Tellegen van de VVD: "Deze wet is er niet voor niets. Donorkinderen hebben het recht om te weten wie hun vader is. Wat hier gebeurt mag dus niet."

"Minister De Jonge moet dit zo snel mogelijk repareren", zegt Tellegen. Dik-Faber vraagt de minister om alle aanbevelingen van de commissie over te nemen. GroenLinks-Kamerlid Corinne Ellemeet zal de minister vragen wat hij gaat doen aan het incomplete register.

Minister de Jonge schrijft vandaag aan de Tweede Kamer dat hij na de zomer met een reactie op het rapport komt.

Deze browser wordt niet ondersteund voor het spelen van video. Update uw browser naar Internet Explorer 10 of hoger om video af te kunnen spelen.

Minister handelt in strijd met wet donorgegevens
Nieuwsuur

Nieuwsuur is een programma van

STER Reclame