Nieuwsuur
AFP

Het zijn pittige tijden voor paus Franciscus. Nadat zijn bezoek aan Ierland vorige week was overschaduwd door de misbruikschandalen die recent naar boven zijn gekomen, eiste dit weekend een aartsbisschop zijn aftreden. Omdat de paus al jarenlang zou hebben geweten dat kardinaal Theodore McCarrick gelovigen misbruikte.

Aartsbisschop Carlo Maria Viganò, die jarenlang Vaticaan-diplomaat was in de VS, kwam zondag met een uitgebreide verklaring waarin hij stelde dat hij in 2013 zelf aan de paus had gemeld dat er een dik dossier was over McCarrick. Hij vindt dat de paus "zijn fouten moet toegeven" en moet opstappen.

Volgens Stijn Fens, Vaticaankenner en journalist bij dagblad Trouw, zijn er wel wat kanttekeningen te plaatsen bij de brief van Viganò. "Hij is een uitgesproken tegenstander van de paus. Hij zit in een bepaalde hoek in het Vaticaan die eigenlijk al heel lang vindt dat deze paus weg moet." Deze conservatieve hoek heeft grote moeite met hoe de paus met de katholieke leer omgaat.

Een oorlogsverklaring, zo kan de verklaring van Viganò volgens Fens ook wel worden gezien. "De conservatieven binnen het Vaticaan hebben lange tijd gezocht naar een 'smoking gun', om van deze paus een doofpot-bisschop te maken. En ze denken die nu te hebben gevonden."

Dit schandaal dreigt afbreuk te doen aan alles wat hij sinds de afgelopen jaren heeft geprobeerd te bereiken.

Vaticaankenner Stijn Fens

De Amerikaanse kardinaal McCarrick wordt onder meer beschuldigd van seksueel misbruik van een jongen van 16 jaar in de jaren 70. Fens: "Viganò zegt dat de paus McCarrick de hand boven het hoofd heeft gehouden, als een soort cadeautje terug voor zijn steun bij zijn paus-kandidaatschap."

De paus weigert zelf op de aantijgingen in te gaan. Dat maakte hij duidelijk toen hij na zijn bezoek aan Ierland in zijn vliegtuig journalisten te woord stond. Volgens de paus spreekt het dossier van Viganò voor zich en mogen de journalisten er zelf een oordeel over vellen.

Volgens Fens maakt de paus zich er op die manier te makkelijk vanaf. "Je kan als paus niet tegen journalisten zeggen: zoek het maar uit. Want op die manier verdwijnt zo'n verhaal natuurlijk niet. Het is wel kenmerkend: want alles wat naar boven is gekomen over de kerk, is het werk van buitenstaanders geweest."

Heeft de paus nog genoeg tijd?

Volgens Fens staat paus Franciscus voor de grootste crisis in zijn pontificaat. "Dit schandaal dreigt afbreuk te doen aan alles wat hij sinds zijn aantreden in 2013 heeft geprobeerd te bereiken. Zij nalatenschap staat op het spel en het is de vraag of hij zich daar eigenlijk wel bewust van is."

Deze knuffelpaus, zoals Fens hem noemt, heeft altijd voorgestaan op een meer open en transparantere kerk. "De mentaliteit van alles toedekken bestaat nog steeds binnen het Vaticaan en de paus wil die mentaliteit doorbreken. Hij vindt dat alle bisdommen, van Italië tot aan Nederland, daar zelf stappen in moeten zetten."

Maar de weerstand tegen echte actie is groot, zegt Fens. "Het hiërarchische systeem binnen het Vaticaan houdt dat tegen. Een paus heeft zo'n tien jaar nodig om iets te kunnen bewerkstelligen, maar die tijd heeft deze paus eigenlijk niet. Hij zit er nu vijf jaar, maar hij is al 81. Dus hij moet wel opschieten."

Reportage en gesprek: Paus Franciscus ligt onder vuur

STER reclame