Fundamentele verschillen over de toekomst van de cao

In de een na de andere sector komen werkgevers en werknemers er niet uit en zijn de cao-onderhandelingen vastgelopen: in de bouw, de kinderopvang, maar ook bij de politie en de ambulancemedewerkers. Zo'n 2,4 miljoen mensen zitten op dit moment zonder cao en de vakbonden voeren de druk op met stakingen, protesten en andere acties.

Nieuwsuur liep mee tijdens de stakingsdag bij DAF van afgelopen vrijdag. Deze werknemers uit de metaalsector zitten al sinds maart zonder cao. Ondanks verschillende onderhandelingsrondes zit er geen schot in de zaak. Nieuwsuur sprak verschillende werknemers waarom zij weigeren te werken.

Vanavond in Nieuwsuur een discussie met Michaël van Straalen, voorzitter van MKB Nederland, en Maurice Limmen, voorzitter van de vakbond CNV, die elk een andere kijk hebben op de cao. 

Volgens Paul de Beer, bijzonder hoogleraar arbeidsverhoudingen aan de Universiteit van Amsterdam, zie je vaker dat na een economische crisis werknemers meer loon willen, terwijl werkgevers het herstel daarvoor nog te broos vinden. "Maar er lijkt nu meer aan de  hand. Er is een wederzijds wantrouwen. Het lijkt erop dat de werkgevers en vakbonden fundamenteel van elkaar verschillen op elk onderwerp: seniorendagen, onregelmatigheidstoeslagen, loonsverhoging en de discussie over vaste of flex-contracten." 

Volgens hoogleraar De Beer kan het ertoe leiden dat voor het eerst het bestaansrecht van de cao ter discussie staat. "De cao is heel lang als een gegeven beschouwd. Die was altijd vanzelfsprekend. In hoofdlijnen zijn de werkgevers en werknemers er wel over eens dat de cao nuttig is, maar als puntje bij paaltje komt en ze komen niet met elkaar in overeenstemming dan kan de conclusie zijn dat ‘geen cao’ beter is." 

Bij de horeca is deze vooralsnog unieke situatie inmiddels ontstaan: de cao is verlopen en de werkgevers willen ook geen nieuwe meer. De vakbonden zijn akkoord om behalve loonsverhoging niet alles meer vast te leggen.

100 jaar oud

Ruim honderd jaar gelden werd de eerste cao geschreven. De Amsterdamse diamantbewerkers dwongen in 1894 hun werkgevers met een staking voor het eerst tot 'tariefafspraken'. Die afspraken worden gezien als de eerste cao. 

Die cao bestond toen nog uit een paar velletjes papier. Paul de Beer laat hem in het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis zien en toont hoeveel dikker de cao’s in de loop der jaren zijn geworden. 

De Beer: "Ruim honderd jaar verder tellen veel cao’s honderden pagina’s vol met verworven rechten van de vakbonden." Werkgevers willen nu af van sommige rechten, omdat de veranderende arbeidsmarkt daarom vraagt, maar de vakbonden geven de rechten waarvoor zij jarenlang hebben gevochten, niet zomaar op.

Moderner maatwerk

Maxime Verhagen, Patricia Hoogstraaten en Fried Kaanen, drie werkgeversvertegenwoordigers, zeiden vorige week in de Telegraaf dat de cao's moderner en flexibeler moeten. "Wij hebben een aanbod op tafel liggen van 4 procent loonsverhoging, mits we komen tot meer maatwerk", zei voorzitter Maxime Verhagen van Bouwend Nederland. 

"Velen zijn als zzp'er gaan werken, daardoor loopt de cao gewoon leeg. Een zzp'er houdt jaarlijks 4000 euro meer over dan iemand in loondienst, omdat hij niet hoeft mee te betalen aan al die regelingen waar hij toch geen gebruik van maakt, zoals seniorendagen."

Zijlstra 

Gisteren steunde ook VVD-fractievoorzitter Zijlstra de visie van Verhagen. Een flexibeler arbeidsmarkt is volgens de liberaal juist de oplossing voor een betere economie. Op het VVD-congres haalde hij ook fel uit naar linkse politici: "Links wil graag alles bij het oude houden, wil proberen vast te houden aan zogenaamde verworven rechten, met de kop in het zand en de rug naar de toekomst. Nou, dat wil ik niet!"