liveblog
NOS NieuwsAangepast

Trump: 'We wilden een oorlog voorkomen, niet een oorlog starten'

  • Soleimani, een Iraanse militair leider, is omgekomen door Amerikaanse raketten in de Iraakse hoofdstad Bagdad
  • Wie was de gedode Iraanse generaal Soleimani?
  • Lees in deze collectie alles over de escalatie van spanningen tussen de VS en Iran
liveblog gesloten

Wat er vandaag gebeurde

Een enorme escalatie van het conflict tussen de Verenigde Staten en Iran. Zo zien waarnemers de aanval die de VS vannacht met een drone uitvoerde op de leider van een elite-eenheid binnen de Iraanse Revolutionaire Garde.

Het doelwit, generaal Soleimani, kwam daarbij om het leven, net als een hooggeplaatste Iraakse commandant. In dit artikel vindt u een overzicht van de belangrijkste gebeurtenissen van de dag:

'Blijdschap maar ook vrees in Midden-Oosten over wat er gaat komen'

"Hier in de regio wordt Qassem Soleimani gezien als een van de machtigste en ook wel een van de meest gevreesde militaire leiders die hier afgelopen decennia op de slagvelden heeft rondgelopen", zegt correspondent Lucas Waagmeester. "Daarom zie je op sommige plekken wel blijdschap over zijn dood nu. En ook wel vrees over wat er gaat komen."

'Soleimani wordt in de regio gezien als een van de meest machtige en gevreesde leiders'

Trump: 'We zijn niet uit op een verandering van het regime in Iran'

"Wat de VS gisteren heeft gedaan, had al lang geleden moeten gebeuren. Dan waren er een hoop levens gespaard", zei de Amerikaanse president Donald Trump zojuist in zijn buitenverblijf Mar-a-Lago. Daar hield hij een kort statement voor de bijeengekomen pers. Met de dood van generaal Soleimani wilde hij "een oorlog voorkomen, niet een oorlog starten".

"Gisteravond voerde het Amerikaanse leger onder mijn bevel een vlekkeloze precisieaanval uit op de nummer één terrorist ter wereld: Qassem Soleimani", zei Trump. Met de dood van Soleimani "is zijn schrikbewind voorbij".

Hij zei verder dat de VS niet uit is op een verandering van het regime in Iran. Wel vindt hij dat de "agressie van het Iraanse regime in de regio - inclusief het gebruik van milities om zijn buurlanden te destabiliseren - nu moet eindigen".

Trump komt met een reactie

Journalisten die het Witte Huis volgen zijn zojuist bijeen geroepen in een ruimte in Mar-a-Lago, het buitenverblijf van president Trump in Palm Beach in Florida. De Amerikaanse president gaat daar nu spreken.

Trump reageert waarschijnlijk vandaag nog

Vooralsnog heeft de Amerikaanse president Donald Trump alleen nog via Twitter gereageerd op de raketaanval. Vanavond 23.00 uur Nederlandse tijd verschijnt hij voor het eerst in het openbaar tijdens een bijeenkomst van evangelische christenen. Ambtenaren zeggen dat hij daar vermoedelijk voor het eerst over de dood van Soleimani zal praten.

Terugblik: wat er vandaag tot nu toe is gebeurd

Het Amerikaanse leger heeft afgelopen nacht met een raketaanval de Iraanse generaal Qassem Soleimani gedood. Dat gebeurde op bevel van Amerikaanse president Donald Trump.

Soleimani was in Iran een grootheid; iedereen kende zijn naam. Door veel mensen werd hij geliefd, maar door tegenstanders werd hij gevreesd. Lees hier wie hij was.

Trump zegt dat hij "actief plannen ontwikkelde om Amerikaanse diplomaten en mensen van het leger in Irak en in de regio aan te vallen". Ook wordt hij door de VS als meesterbrein van verschillende acties tegen de Amerikanen gezien. De afgelopen 24 uur zagen zij kans om hem te doden, waarschijnlijk werd er daarom overgegaan tot actie.

De raketaanval vond in de buurt van het internationale vliegveld van Bagdad plaats. De Irakezen spreken nu van een inbreuk op de soevereiniteit, omdat de VS geen toestemming had voor de aanval.

Een groot aantal wereldleiders heeft opgeroepen tot deëscalatie van het conflict. "We roepen alle partijen op om kalm te blijven", zei de Franse president Emmanuel Macron. De Russische president Poetin waarschuwde dat de dood van Soleimani "de situatie in de regio ernstig verergert".

De VS stuurt drieduizend extra manschappen naar het Midden-Oosten. De extra militairen worden ingezet als voorzorgsmaatregel door de toegenomen dreiging tegen Amerikaanse doelwitten in de regio.

Het is nu nog onduidelijk hoe Iran zal reageren. Het land heeft al wel gezegd dat het wraak zal nemen.

Meer agenten op straat in New York, 'de facto oorlogssituatie'

In New York worden extra veiligheidsmaatregelen genomen uit angst voor een mogelijke tegenaanval van Iran. Er zullen meer agenten op gevoelige plekken in de stad rondlopen. Sommigen zijn zwaarbewapend.

Volgens burgemeester De Blasio is zijn stad sinds de aanslagen van 11 september 2001 constant waakzaam, maar is de dreiging wel anders als die van een staat komt in plaats van een groepering als IS of al-Qaida. "Het is een enorm verschil", zegt hij. "We moeten nu aannemen dat we in een de facto oorlogssituatie verkeren."

Onbegrip bij Iran om aanval: 'Domme escalatie'

Het doden van generaal Soleimani was "een daad van internationaal terrorisme". Dat zegt de Iraanse minister Zarif van Buitenlandse Zaken in een reactie op de staatstelevisie. "Het is een ontzettend gevaarlijke en domme escalatie", spreekt Zarif. Volgens hem was Soleimani de belangrijkste kracht in de strijd tegen terreurgroepen Islamitische Staat en al-Qaida.

Senaatsleider Republikeinen: Iraanse generaal ook gevaar voor hele Midden-Oosten

De Republikeinse leider in de Senaat, Mitch McConnell, zegt dat het "terroristische meesterbrein Soleimani niet alleen een gevaar voor de VS en Israël was, maar voor het hele Midden-Oosten". Hij zegt alle senatoren volgende week op de hoogte te brengen van geheime informatie.

In de tussentijd roept hij de leden op geen oordeel te vellen over de aanval. Chuck Schumer, de leider van de Democraten, zegt dat president Trump niet heeft overlegd met de leider in het Congres over de Amerikaanse aanval. Dat had hij wel moeten doen, vindt Schumer.

Restanten van de auto van Soleimani, in de buurt van het vliegveld in Bagdad

Beelden van uitgebrande auto waar Soleimani in zat

VS zet duizenden extra militairen in

Het Pentagon stuurt 3000 extra manschappen naar het Midden-Oosten. De extra militairen worden ingezet als voorzorgsmaatregel door de toegenomen dreiging tegen Amerikaanse doelwitten in de regio.

Blije burgers in Syrië en Irak na dood Soleimani

Ook blije burgers in Syrië en Irak na dood Soleimani

Brits parlementslid: 'VS informeerde ons niet vooraf'

Groot-Brittannië is niet geïnformeerd over de Amerikaanse luchtaanval op Soleimani, zegt parlementslid Tom Tugendhat. Hij is de Britse commissievoorzitter van Buitenlandse Zaken. Tugendhat is er volgens The Guardian niet blij mee dat een van hun grootste bondgenoten hen niet op de hoogte brengt.

"Ik heb lang geloofd dat het doel van het hebben bondgenoten is dat we onze vijanden kunnen verrassen en niet elkaar." Hij wijst erop dat het een patroon is geweest van de Amerikanen om de laatste tijd niets te delen met de Britten. "En dat baart ons zorgen."

Waarom werd Soleimani juist nu uitgeschakeld?

De grote vraag op dit moment is nog altijd waarom de VS juist nú besloot om Generaal Soleimani te liquideren. Vast staat dat de spanningen tussen de VS en Iran de afgelopen jaren alleen maar opliepen. Sinds het aantreden van Donald Trump ging de relatie tussen de twee landen er op achteruit.

Sinds eind december verslechterde de situatie bovendien in rap tempo, zegt correspondent Arjen van der Horst vanuit Washington in Nieuws & Co. Op 27 december kwam bij een aanval van pro-Iraanse milities in een Iraakse stad een Amerikaan om het leven. Vervolgens werden pro-Iraanse milities gebombardeerd. Dat leidde tot gewelddadige protesten bij de Amerikaanse ambassade in Bagdad. "Volgens de Amerikanen zat Soleimani zowel achter de dood van de Amerikaan als die protesten", zegt Van der Horst. "Afgelopen 24 uur zou zich een kans aangediend hebben om Soleimani uit te schakelen."

Een inlichtingenbron zegt tegen CNN dat Soleimani in Irak was om "specifieke aanslagen te plannen vanuit meerdere landen". "De president maakte vervolgens snel een beslissing."

Senator Marco Rubio twitterde zojuist dat Soleimani een coup plande in Irak. "Hij deed een poging om van Irak een platform te maken om Irak en onze bondgenoten aan te vallen", zegt hij. Hoe Rubio aan deze informatie komt is onduidelijk.

Zwitserland belangrijke postbode

Diplomatieke communicatie tussen de Verenigde Staten en Iran verloopt voornamelijk via Zwitserland. Dat land vertegenwoordigt de belangen van de VS in Iran. Vandaag zijn er over en weer berichten uitgewisseld. De inhoud daarvan blijft geheim. Teheran heeft volgens persbureau Reuters zojuist voor de tweede keer de Zwitserse zaakgelastigde ontboden om hem een bericht over te laten brengen aan de Amerikanen.

'Iran is niet uit op een militaire confrontatie, maar een actie kan niet uitblijven'

Qassem Soleimani is vermoedelijk de hoogste functionaris die Amerikanen ooit met een drone hebben gedood. Hij was net aangekomen op het vliegveld van Bagdad toen zijn auto door meerdere raketten werd getroffen."In Bagdad is boos gereageerd op die aanval. De Amerikanen hebben een mandaat om in Irak te opereren", zegt Midden-Oosten redacteur van de NOS Hoessein Sabir in Nieuws & Co. "Dat mandaat is er om IS te bestrijden. Het uitschakelen van dit soort mensen hoort daar niet bij." De Irakezen spreken daarom van een inbreuk op de soevereiniteit en een daad van agressie.

In Iran is de Nationale Veiligheidsraad bijeengekomen. Zij hebben urenlang vergaderd en kwamen vervolgens met een korte reactie: op een geschikt moment wordt er wraak genomen. Op wat voor manier dat zal gebeuren weet nog niemand, maar een oorlog met de VS lijkt onwaarschijnlijk. Daar heeft het land niet de militaire capaciteit voor. "Maar een actie van Iran kan niet uitblijven. Anders zorgt dat voor gezichtsverlies", zegt Sabir.

De kans is groot dat het land toe zal slaan met een van zijn pro-Iraanse milities. "Soleimani was de strateeg achter deze groeperingen. De architect van het plan. Hij heeft de afgelopen jaren allerlei netwerken opgebouwd en contacten gelegd met milities, zodat dit een soort vooruitgeschoven posten werden voor Iran", zegt Sabir. "Als de tijd daar is kunnen deze nu ingezet worden tegen Amerikaanse doelen."

Beurzen wereldwijd licht in de min

De beurzen staan wereldwijd licht in de min door het escalerende conflict tussen de VS en Iran. Dagenlang waren beleggers in furore vanwege het goede beursjaar, maar het geweld in Irak lijkt een einde te hebben gemaakt aan de jubelstemming.

De Amerikaanse beurzen openden licht in de min en ook de AEX lijkt vandaag lager af te sluiten dan gister. De onzekerheid op de markt is ook te zien in de olieprijs die vandaag met bijna 4 procent is gestegen. Toch lijken beleggers vooral een afwachtende houding te hebben. De eerste schrik van de beleggers heeft vooralsnog niet geleid tot paniek op de beursvloer.

Macron belt met Poetin: 'Nieuwe gevaarlijke escalatie voorkomen'

"We roepen alle partijen op om kalm te blijven", zegt de Franse president Emmanuel Macron. Hij heeft met de Russische president Vladimir Poetin gebeld. "We willen een nieuwe gevaarlijke escalatie voorkomen." De twee wereldleiders hebben afgesproken om de komende dagen nauw contact te blijven houden.

Macron pleit voor de soevereiniteit van Irak en stabiliteit in de regio. Hij roept Iran op om zich te onthouden van "iedere mogelijke provocatie".

Poetin waarschuwde dat de dood van Soleimani "de situatie in de regio ernstig verergert".

Amerikaanse ambassades in regio waarschuwen

Amerikaanse ambassades in Bahrein, Koeweit en Pakistan hebben veiligheidswaarschuwingen afgegeven. Amerikaans overheidspersoneel moet niet-essentiële reizen uitstellen. Amerikanen moeten zich "onopvallend gedragen". De ambassade in Koeweit adviseert om reisdocumenten bij de hand te houden.

De veiligheidswaarschuwingen volgen nadat de Amerikaanse ambassade in Bagdad burgers al opgeroepen heeft om Irak onmiddellijk te verlaten.

Drents reisgezelschap 'heeft zin' in reis Iran

Een reisgezelschap uit Drenthe is vanmiddag vertrokken naar Iran voor een rondreis van twee weken. Volgens RTV Drenthe ziet organisator Illiyas Hoshyar geen beren op de weg, ondanks de gespannen internationale verhoudingen. "Iran is geen doorsnee vakantieland, dus iedereen die meevliegt, is wel wat gewend. Sommigen van ons zijn bijvoorbeeld ook in Cuba of Noord-Korea geweest toen het daar onrustig was. Iedereen zit er vrij relaxed bij."

Het reisbureau waar Hoshyar de tickets heeft geboekt, bevestigt dat het gezelschap na een kleine vertraging in Wenen inmiddels op weg is naar Teheran. Hilly Harms van Travel XL Rolde wijst erop dat het reisadvies van het ministerie van Buitenlandse Zaken ongewijzigd is na de aanval. Voor het grootste deel van Iran geldt dat er veiligheidsrisico's gelden, met name als er wordt gedemonstreerd. Dat advies staat al sinds november vorig jaar.

Harms boekt dit jaar alleen de tickets voor het gezelschap. Vorig jaar, toen Hoshyar ook een reis organiseerde, was zij nauwer betrokken bij de reis en ging zij zelf ook mee. "Het land komt ter plekke heel anders over dan hoe je het ziet op het nieuws. Van een betoging aan de andere kant van het land, die in Nederland groot wordt uitgemeten, hoef je tijdens een reis niets te merken." Volgens Harms zijn reizen naar Iran niet uitzonderlijk.

Feestende menigte in Bagdad, Irak

Tientallen Irakezen uitten op het Tahrirplein in Bagdad hun blijdschap over de dood van de Iraanse generaal Soleimani.

Feestende menigte op Tahrirplein Bagdad

Trump: Soleimani was van plan duizenden Amerikanen te doden

Generaal Soleimani "was direct en indirect verantwoordelijk voor de dood van miljoenen mensen", waaronder duizenden Amerikanen, schrijft president Trump op Twitter. Volgens de Amerikaanse president was hij van plan "nog veel meer" Amerikanen te doden. Ook heeft hij recentelijk demonstranten in Iran zelf vermoord, zegt Trump in de tweet waarin hij uitleg verschaft over de redenen Soleimani te liquideren. Soleimani was volgens hem ook "gehaat en gevreesd" in eigen land. "Hij had jaren geleden al uitgeschakeld moeten worden."

Mondt dit uit in een grootschalige oorlog? Antwoord op deze en andere vragen in onze Q&A

Iran moet de dood van generaal Soleimani wel vergelden om gezichtsverlies te voorkomen. Maar een directe oorlog met de VS is ook een risico. Want hoewel Iran een regionale grootmacht is, is de VS sterker. In een live-uitgezonden Q&A legt Midden-Oosten-redacteur Hoessein Sabir uit wat we dan wél kunnen verwachten. Een samenvatting van het gesprek vind je hier.

De hele Q&A is terug te zien op YouTube.

Trump tweet over aanval

"Iran heeft nooit een oorlog gewonnen, maar nooit een onderhandeling verloren!" Dat zijn de eerste woorden die president Donald Trump wereldkundig maakt na de aanval op de Iraanse generaal Soleimani. Vannacht had hij slechts een afbeelding van de Amerikaanse vlag getweet.

ChristenUnie gaat ook vragen naar Hormuz-missie

Ook de kleinste regeringspartij ChristenUnie vreest voor escalatie in de regio door de dood van generaal Soleimani. Kamerlid Joël Voordewind zegt wel begrip te hebben voor de actie van de VS, maar vreest voor de gevolgen van de liquidatie.

Ook wil hij net als D66 opnieuw kijken naar de Nederlandse missie in de straat van Hormuz en dan vooral "in hoeverre deze aanval van invloed is op de missie".

"Actie Amerikanen kan averechts werken"

Oud-luchtmachtofficier Peter Wijninga noemde de dood van de generaal en mogelijke gevolgen daarvan vanochtend op NPO Radio 1 "een zorgwekkende situatie". Hij vraagt zich af of de Amerikanen met de aanslag bereiken wat ze beogen, namelijk: minder aanvallen van pro-Iraanse milities op Amerikaanse doelen in Irak.

"Want Irak is zeer nauw verwant aan het Iraanse regime. Ook omdat het grootste deel van de bevolking sjiitsich is. Dus sjiitische groeperingen in Irak zullen hier niet blij mee zijn en de Iraakse regering denk ik ook niet. Dat kan leiden tot bekoeling van de relatie tussen de landen en het is de vraag of dat verstandig is."

Hij betwijfelt ook of de raketaanval op Soleimani goed is doordacht. "Het lijkt alsof ze toevallig achter zijn locatie zijn gekomen en hebben toegeslagen. President Trump zegt altijd dat hij stabiliteit in het Midden-Oosten wil, maar eigenlijk is hij met het omgekeerde bezig. Iran zal niet zomaar een oorlog beginnen, dus ik dat ze gaan reageren met gewapende acties in Irak of de Perzische Golf."

Wat is de Revolutionaire Garde?

Generaal Soleimani was een van de leidende figuren in de Iraanse Revolutionaire Garde, het elitekorps van het Iraanse leger. Daarmee was hij een van de machtigste figuren in Iran. Maar wat is precies de Revolutionaire Garde? Bekijk het in onderstaande uitlegvideo.

Wat is de Iraanse Revolutionaire Garde?

Pompeo belt wereldleiders

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Pompeo heeft met andere grootmachten gebeld om uit te leggen waarom de VS heeft besloten de Iraanse generaal Soleimani te liquideren. Volgens hem stonden er Amerikaanse levens op het spel als er niet werd ingegrepen. De minister belde onder meer met zijn ambtgenoten in Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en China. In interviews met het Amerikaanse Fox News en CNN zei Pompeo verder dat het risico "enorm" was als er niets zou gebeuren en dat de aanslag daarom gerechtvaardigd was.

De Amerikanen kregen vanmiddag bijval van de Israëlische premier Netanyahu, die een bezoek aan Griekenland afbrak vanwege de dood van de generaal. Op een vliegveld in Griekenland zei hij tegen journalisten dat de VS "net als Israël" het recht heeft om zichzelf te verdedigen. "En Qassem Soleimani is verantwoordelijk voor de dood van Amerikaanse burgers en veel andere onschuldige mensen. Hij plande meer van zulke aanvallen", aldus Netanyahu.

Netanyahu: VS heeft het recht om zichzelf te verdedigen

Wie was generaal Soleimani?

Hij heeft de opmars van IS in Irak gestopt en hielp de VS de Taliban uit Afghanistan te verjagen. Wie was Qassem Soleimani en hoe werd hij juist vijand en doelwit van de VS? Lees het hier.

Blok: Soleimani had rol in instabiliteit regio

Minister Blok (Buitenlandse Zaken) neemt niet duidelijk stelling als het gaat om de liquidatie van de Iraanse generaal. In zijn reactie veroordeelt hij de recente "aanvallen op de Amerikaanse ambassade in Bagdad en troepen van de anti-ISIS coalitie". Volgens Blok werkt Iran "instabiliteit in de regio in de hand" en daar had generaal Soleimani een rol in, schrijft hij. De minister hamert in zijn reactie verder op "kalmte" in de regio: "Niemand heeft baat bij verdere escalatie."