liveblog
NOS NieuwsAangepast

Referendum Catalonië: meeste stembureaus gesloten, eerste uitslagen binnen

liveblog gesloten

Liveblog gesloten, fijne avond!

Was vandaag het begin van het einde van Spanje, of was het een nieuw begin voor Catalonië? Het hangt er vanaf aan wie je het vraagt. Het was in ieder geval een gewelddadige en historische dag. Er werd gestemd in een omstreden referendum over onafhankelijkheid voor Catalonië.

De Spaanse politie viel binnen bij stembureaus en sleepte kiezers met geweld naar buiten. Honderden mensen raakten gewond. Premier Rajoy verdedigde het optreden van de politie en zei dat ze hun werk "in proportie hebben gedaan".

Voor de Catalanen die eindelijk konden stemmen - ook al was het referendum illegaal- voelde vandaag als een overwinning. Zo zei een oude man tegen NOS-verslaggever Eva Wiessing: "Het ziet ernaar uit dat we na al die jaren van strijd ergens komen. Het einde is in zicht."

Video: een dag in het stemlokaal, 'wij zullen stemmen!'

Er zijn volgens het regiobestuur vandaag zeker 761 gewonden gevallen. Spanje zal zich daarvoor voor internationale gerechtshoven moeten verantwoorden, vinden de Catalanen. Premier Rajoy zei in een tv-toespraak kort na het sluiten van de stembureaus dat de politie gewoon zijn werk heeft gedaan en dat hij daar grote waardering voor heeft.

Er waren 5,3 miljoen stemgerechtigde Catalanen, maar het is door de chaotische verloop van de stembusgang onduidelijk hoeveel mensen echt hebben gestemd. Een betrouwbare exitpoll is dan ook niet te verwachten.

Betrouwbare exitpoll niet te verwachten

Het is onduidelijk hoeveel mensen er precies hebben gestemd vandaag, omdat de stembusgang zo chaotisch is verlopen. Op veel plaatsen ontbrak een kiesregister of werd een stembureau voortijdig gesloten door de Spaanse politie. Een betrouwbare exitpoll is dan ook niet te verwachten.

Burgers op straat

In Barcelona zijn veel mensen de straat op gegaan. Bekijk hier onze livestream.

Eerste uitslagen komen binnen

Bij stemlokaal 'La Escola dels Encants' in Barcelona hebben 3051 mensen gestemd. De uitkomst: 2074 keer ja, 231 keer nee, 93 blanco en 22 stemmen zijn nietig verklaard.

Toespraak Rajoy

Minster-president Mariano Rajoy is begonnen met zijn speech. "Ik kan jullie vertellen wat iedereen al weet: er is geen officieel referendum over zelfbeschikking geweest in Catalonië, en onze wetten gelden nog steeds. Ik heb altijd geloofd dat mijn belangrijkste taak is om de wet te handhaven."

Ook zegt Rajoy dat het grootste deel van de Catalanen niet meedeed aan de protesten. "De meeste Catalanen hebben laten zien dat ze zich houden aan de wet. Ik begrijp de frustratie die sommige Catalanen voelen en dat spijt me."

Toch geeft hij aan dat vandaag de democratie gewonnen heeft. "We hebben binnen de wet gehandeld." Onafhankelijkheid voor Catalonië is volgens Rajoy geen optie. "De Catalaanse leiders moeten stoppen met het nemen van stappen die nergens toe leiden."

Bekijk de toespraak van minister-president Mariano Rajoy hier live.

'761 gewonden door protesten'

Volgens de Catalaanse regering hebben de protestacties van vandaag geleid tot 761 gewonden.

Stemlokalen dicht, maar niet overal

Om 20.00 uur zijn officieel de stemlokalen gesloten voor het omstreden referendum over onafhankelijkheid voor Catalonië. Hoewel er op veel plaatsen problemen zijn geweest met het stemmen, wordt de openingstijd niet verlengd, zei de regionale regering. Maar wie ergens in de rij staat, mag zijn stem nog uitbrengen.

Bij sommige stemlokalen stonden tot in de avond inderdaad nog veel Catalanen, maar dat waren veelal mensen die hun stem al hadden uitgebracht. Ze bleven bij het stembureau om te zien of alles wel goed ging en om te helpen een blokkade te vormen als de Spaanse politie zou ingrijpen.

Zie hier live beelden uit Barcelona van het sluiten van de stembureaus.

'319 stembureaus gesloten door nationale politie'

Volgens Jordi Turull, een woordvoerder van de Catalaanse regering, heeft de nationale politie vandaag 319 stembureaus gesloten. In totaal waren er ongeveer 2300 locaties waar Catalanen konden stemmen.

Stoel naar agent gegooid

In een video van het Spaanse ministerie van Binnenlandse Zaken is te zien dat een stoel naar een agent van de nationale politie wordt gegooid. Dat gebeurde nadat hij zich bij een stembureau naar binnen vocht.

Verklaring premier Rajoy

De Spaanse minister-president Mariano Rajoy zal om 20.15 uur vanavond een toespraak houden over de gebeurtenissen van vandaag.

Merkel belt met Rajoy

De Duitse bondskanselier Angela Merkel heeft gebeld met Spaanse premier Rajoy. Wat er precies is besproken, is onduidelijk.

Tegen en voor politie-optreden

De Catalaanse regering had geen goed woord over voor het harde politie-optreden van vandaag. De Catalaanse regiopresident Carles Puigdemont: "Dit geeft een zeer slecht beeld van Spanje, een schande die we ons altijd zullen herinneren."

Madrid heeft ook gereageerd, vertelt correspondent Rop Zoutberg. "De regering in Madrid heeft gezegd: vergeet alles wat je vandaag hebt gezien, er is geen referendum geweest. Het was verboden." Ook stonden ze achter de Spaanse politie. "Ze hebben hun steun betuigd aan de agenten, een veer in hun kont gestoken."

Waarom treedt Madrid zo hard op?

Waarom treedt de Spaanse politie vandaag eigenlijk zo hard op? Twee deskundigen leggen het uit. "Eigenlijk is het heel duidelijk: de Catalaanse regering denkt alleen aan zichzelf en de Spaanse regering denkt alleen aan zichzelf. Ze denken alleen aan hun eigen achterban, niet aan het landbelang", vertelt Eric Storm, hoogleraar Spaanse Cultuur.

Zeker de Spaanse premier Rajoy denkt alleen aan zijn eigen achterban, legt hoogleraar Spaanse Taal en Cultuur Gijs Mulder uit. Daarom koos hij ervoor om de Spaanse politie vandaag zo hard te laten optreden. "Hij bedient zijn electoraat. Zij riepen hem op om hard in te grijpen en dat doet hij."

Een 'Trumpiaanse zet', aldus Mulder, want zijn trouwe aanhang is relatief klein. Hij probeert een kleine achterban te plezieren met grote gebaren. "Het is ontzettend stom, want alle andere Spaanse politieke partijen staan hier niet achter. Zij spreken hier schande van." Zelf zal Rajoy zeggen dat hij geen keuze heeft, dat de wet gehandhaafd moet worden. "Maar dat klopt niet, het kan niet anders dan dat hij zijn eigen kiezers tegemoet komt", zegt Mulder.

Stembureaus sluiten om 20.00 uur

De Catalaanse regering heeft besloten dat de stembureaus om 20.00 uur vanavond zullen sluiten. Wel mag iedereen die nu in de rij staat, gegarandeerd nog stemmen. Volgens een woordvoerder van de Catalaanse regering zullen er vanavond miljoenen stemmen worden geteld.

Door de drukte bij stembureaus was het onzeker of de tijd om te stemmen verlengd zou worden. Dat is nu niet het geval.

Traangas

In Aiguaviva, een dorpje bij Girona, zijn ongeveer tien mensen behandeld voor traangas. Dat meldt El País op basis van bronnen van het ministerie van Volksgezondheid.

Zege voor Barcelona in Camp Nou

In een leeg Camp Nou heeft Barcelona zijn zevende duel in de competitie gewonnen. Las Palmas werd met 3-0 verslagen. Het stadion bleef uit voorzorg leeg, omdat gevreesd werd voor ongeregeldheden vanwege het Catalaanse onafhankelijkheidsreferendum.

Reacties uit Europa

Guy Verhofstadt, de liberale fractieleider in het Europees Parlement, heeft de gebeurtenissen van vandaag veroordeeld in een verklaring op Facebook. Hij wijst erop dat de separatisten doorgingen met het referendum, terwijl het Hooggerechtshof dat verboden had. Toch noemt hij het geweld dat gebruikt is om het referendum te stoppen 'disproportioneel'.

Ook Martin Schulz, tot januari dit jaar voorzitter van het Europees Parlement, heeft gereageerd op de protesten. In een tweet noemde hij de situatie zorgwekkend. "Madrid en Barcelona moeten onmiddellijk de-escaleren en de dialoog opzoeken", schrijft hij.

Jeremy Corbyn, de leider van de Britse Labour Party, schrijft in een tweet de Britse premier Theresa May aan. Hij roept haar op om direct met de Spaanse premier Mariano Rajoy te gaan praten.

Tegenprotest in Zaragoza

In de rest van Spanje zijn mensen samengekomen om steun te betuigen aan de Spaanse regering. Ook in Zaragoza laten duizenden mensen zien dat ze willen dat Spanje een eenheid blijft.

'Meerdere keren stemmen gaat zonder problemen'

Het politieke platform Societat Civil Catalana laat zien dat het mogelijk is meerdere keren te stemmen bij verschillende stembureaus.

'Kiezers zoeken andere stembureaus'

De Spaanse politie sluit stembureaus om te voorkomen dat het referendum doorgaat. Correspondent Rop Zoutberg vertelt dat kiezers zich daarna verzamelen op plekken waar ze wel kunnen stemmen:

Rop Zoutberg: kiezers gaan op zoek naar andere stembureaus

Verklaring burgemeester Colau

In een verklaring roept de Barcelonese burgemeester Ada Colau de nationale politie op om te stoppen met het geweld. "Als we in een democratie leven, stop dan nu met deze politieacties, zodat we kunnen praten."

'92 stembureaus gesloten'

De nationale politie heeft 92 stembureaus gesloten in heel Catalonië. 41 stembureaus daarvan staan in Barcelona, achttien in Tarragona, veertien in Girona en negentien in Lleida. Twaalf agenten van de nationale politie zijn gewond geraakt.

Brussel is stil

Brussel en de rest van de unie worstelen met de kwestie-Catalonië. Waar Europese regeringsleiders en EU-vertegenwoordigers doorgaans staan te dringen om commentaar te geven op Europese kwesties en referenda, heerst in Brussel vandaag een oorverdovende stilte. Net als in de meeste Europese hoofdsteden. "Maar nu de politie lijkt te ontsporen in het gebruik van geweld tegen de stemmers, zit de Commissie klem", zegt NOS-correspondent Arjan Noorlander in Brussel.

'465 gewonden'

Volgens het Catalaanse medische hulpdiensten zijn er 465 gewonden in heel Catalonië. Twee van hen zijn ernstig gewond: één man werd in zijn oog geraakt door een rubberen kogel. De ander kreeg een hartinfarct toen de nationale politie een stembureau evacueerde. Onder de gewonden is ook Sergí Albarrán, de voorzitter van de ERC, een Catalaanse politieke partij die streeft naar onafhankelijkheid.

Stemmen met Spaanse vlag

Een man brengt zijn stem uit met de Spaanse vlag om hem heen gedrapeerd. Er wordt voor hem geapplaudisseerd wanneer hij het stembureau verlaat.

Bloedige protesten

Reuters
Een gewonde man ligt op straat in de buurt van een stembureau in Tarragona

Nationale politie neemt stembiljetten in

Op video is te zien hoe de Spaanse politie een stembureau binnenvalt en de biljetten inneemt.

Voetballen Piqué heeft ook gestemd

Ook Gerard Piqué, voetballer bij FC Barcelona, heeft zijn stem uitgebracht. De voetballer uitte zijn verontwaardiging over het geweld dat wordt gebruikt om het referendum tegen te gaan.

Catalaanse politie beschermt burgers die willen stemmen

De Catalaanse politie maakt een rij om stemmers te beschermen.