liveblog
NOS NieuwsAangepast

Nederland Kiest: 'formatie wordt moeilijk, moeilijk, moeilijk'

liveblog gesloten

Dit was het!

De Tweede Kamerverkiezingen zitten erop, de zetelverdeling in de nieuwe Tweede Kamer is bekend. Na het weekend wordt een begin gemaakt met de formatie. Hoe lang die duurt...?

Alle politieke nieuwtjes kun je blijven volgen in de reguliere berichtgeving op NOS.nl. En we gaan eruit met een hoogtepunt: het voorlopig laatste vlog van de NOS-collega's Xander van der Wulp en Vincent Rietbergen. Bedankt voor het lezen!

Bad, pizza, Homeland

Vermoedelijk verwoordt het nieuwe SP-Kamerlid Peter Kwint wat de meeste politici vanavond denken. Na een slopende campagne is het opvallend stil op sociale media. Ook bij de meeste praatprogramma's is vanavond geen politicus te zien. Uitzondering is Thierry Baudet van het Forum voor Democratie: hij is, met zijn nummer 2 Theo Hiddema, te gast bij Pauw & Jinek.

Winst en verlies op de kaart

Dat de PvdA overal heeft verloren is duidelijk, maar in welke gemeente was het verlies eigenlijk het grootst? En waar hebben CDA, PVV, D66 en GroenLinks het meest gewonnen? We hebben alle uitslagen per partij in een kaart gezet. De uitschieters worden zo in een oogopslag duidelijk.

(En om op de eerste vraag terug te komen: de klap voor de PvdA was het grootst in Veendam, daar verloor de partij 32,7 procentpunten.)

'Het wordt moeilijk, moeilijk, moeilijk'

NOS
Politiek verslaggever Ron Fresen

VVD-politica Edith Schippers zet de eerste stappen in de formatie, als verkenner. "Zij gaat proberen uit te zoeken hoe de partijen de verkiezingsuitslag vertalen naar een mogelijk kabinet", zegt politiek verslaggever Ron Fresen. "Maar ze gaat ook proberen de nieren te proeven. Zo zal ze van GroenLinks-leider Klaver willen weten of hij echt alleen een links kabinet wil, of dat hij niet toch de VVD ziet zitten als mogelijke partner." Datzelfde geldt voor Emile Roemer van de SP. Die had de VVD in de campagne consequent uitgesloten.

Niemand wil vandaag al vooruit lopen op de formatie. "Partijleiders houden hun kaken stijf op elkaar. Maar je hoort overal dat het moeilijk, moeilijk, moeilijk wordt", zegt Fresen. Het is nu Schippers' taak om de waslijst aan mogelijke meerderheden terug te brengen tot een serieus aantal opties.

De meest genoemde optie is een kabinet van VVD, CDA, D66 met als vierde partij GroenLinks of de ChristenUnie. "Maar dat ligt politiek ook heel ingewikkeld. De VVD in één kabinet met GroenLinks? Dat zien ze bij beide partijen niet snel gebeuren. Dat geldt ook voor D66 en de ChristenUnie. Wat je dus ook hoort als reële optie is een minderheidskabinet, waarbij VVD, CDA en D66 een kabinet vormen en met wisselende meerderheden gaan werken. Ik hoor bij de VVD dat dat ook echt open wordt gehouden als een serieuze optie."

Schippers: zeer korte tijdspanne

Verkenner Edith Schippers staat in het Tweede Kamergebouw de pers te woord. Ze zegt dat de tijdspanne om haar werk te doen zeer kort is. Kamervoorzitter Arib wil volgende week donderdag debatteren over Schippers' bevindingen, maar ze kan pas maandag aan het werk. "De fractievoorzitters willen graag even uitblazen na deze campagne", zegt Schippers. "Dat is ook gezond."

Verkenner Edith Schippers (VVD) geeft korte verklaring

Nabeschouwing voor jongeren

Het NOS-jongerenplatform Mashup praat vanaf 18.30 uur op YouTube over de uitslagen en de formatie, samen met de populaire YouTubers Thomas Cox en Quinsding. Meekijken kan op het YouTube-kanaal van Mashup.

Aboutaleb wil af van lijsttrekkerverkiezing

De burgemeester van Rotterdam uit op de website van het PvdA-platform Lokaal Bestuur kritiek op de manier waarop Lodewijk Asscher tot PvdA-leider is gekozen. "Ik vind zo'n verkiezing niet de goede manier om een partijleider te kiezen", zegt hij.

Asscher nam het eind vorig jaar op tegen zittend partijleider Diederik Samsom. Die was op zijn beurt vijf jaar geleden door de leden tot lijsttrekker gekozen. Aboutaleb vindt het maar niets dat kandidaten anderen moeten afvallen om zich te kunnen profileren. "Die manier van verkiezing moet heroverwogen worden."

Aboutaleb denkt verder dat de PvdA in de oppositiebankjes moet. Ook heeft hij een advies voor de achterban: "Houd het hoofd koel. Na magere jaren komen weer vette jaren."

Dijsselbloem kan voorlopig bij Eurogroep blijven

Jeroen Dijsselbloem kan voorlopig voorzitter van de Eurogroep blijven. Een hoge diplomaat in Brussel heeft laten weten dat zolang het kabinet-Rutte II demissionair is, er geen probleem is. Wat er daarna gebeurt, hangt af van de overige leden van de Eurogroep.

Formeel moet de voorzitter van de Eurogroep een zittend minister van Financiën zijn. Omdat het niet eerder is voorgekomen dat een voorzitter halverwege zijn termijn de verkiezingen verloor, weet niemand in Brussel hoe het nu met hem verder moet. Officieel loopt de termijn van Dijsselbloem tot 1 januari 2018.

ANP
Jeroen Dijsselbloem wordt nu Kamerlid voor de PvdA. Hij stond derde op de kieslijst

Eerste motie ingediend tegen Spekman

De PvdA bespreekt de slechte verkiezingsuitslag zaterdag bij een politieke ledenraad in Utrecht. De lokale afdeling uit Enschede opent alvast de aanval op partijvoorzitter Spekman en komt met een motie waarin het vertrouwen in Spekman wordt opgezegd.

Spekman zei eerder vandaag dat hij vertrekt als de leden dat willen. Gisteravond benadrukte hij nog dat de leden hem wel hebben gekozen, maar fractievoorzitter Laurens van de Velde uit Enschede betwist dat. "Hij is nooit gekozen. Bij de verkiezingen voor een partijvoorzitter was er geen tegenkandidaat", zegt hij in de krant Tubantia. "Het is nu tijd om daar een goede discussie over te voeren."

Spekman: als leden het willen stap ik op

Schippers begint maandag

De verkennende gesprekken die VVD-politica Edith Schippers gaat voeren met de gekozen lijsttrekkers, beginnen pas maandag. De fractievoorzitters hadden daar om gevraagd.

Schippers heeft dan iets meer dan twee dagen de tijd om alle dertien partijen te spreken over mogelijke coalities. Kamervoorzitter Arib heeft haar gevraagd om komende woensdag al met een rapport te komen.

Schippers gaat 'blanco' aan het werk

Recordaantal kiezers bracht stem uit

Het opkomstpercentage bij de verkiezingen van gisteren mag dan geen record zijn, het absolute aantal kiezers is dat wel. Nooit eerder brachten zo veel mensen hun stem uit voor de Tweede Kamer. Het waren er 10,3 miljoen, ruim 500.000 meer dan in 2006. In beide jaren was de opkomst 80,4 procent, maar door de groei van het aantal kiesgerechtigden is nu dus toch een record gevestigd.

Rechter feliciteert Theo Hiddema met Kamerzetel

De nummer 2 van het Forum voor Democratie, advocaat Theo Hiddema, is vanochtend in de rechtbank gefeliciteerd met zijn verkiezing. "De uitslag staat nog niet vast, maar ik wilde u daar wel mee feliciteren", zei de rechter in een zaak waarbij Hiddema het woord voerde voor een verdachte.

Hiddema was gisteren niet bij het verkiezingsfeest van het Forum voor Democratie, naar eigen zeggen omdat hij zich wilde voorbereiden op de zitting van vanochtend. De strafpleiter vormt samen met lijsttrekker Thierry Baudet de nieuwe FvD-fractie in de Tweede Kamer.

Deens journaal voor één keer in het Nederlands

De Deense zender TV2 bracht het nieuws over de Tweede Kamerverkiezingen vanochtend in het Nederlands, "omdat je taal klinkt zo loik". De presentatoren deden het niet onverdienstelijk.

Denen maken journaal in het Nederlands

Nieuwe Kamer bespreekt advies Schippers

Als het aan Kamervoorzitter Arib ligt, brengt verkenner Edith Schippers volgende week woensdag verslag uit. De nieuwe Tweede Kamer kan dan na de beëdiging op 23 maart in debat over haar bevindingen.

SCHIPPERS WORDT VERKENNER

Kamervoorzitter Khadija Arib maakt bekend dat VVD-minister Edith Schippers is voorgedragen als verkenner. Ze moet gaan onderzoeken welke mogelijke coalities kunnen worden gevormd.

Arib zegt dat Schippers meteen aan de slag kan en hoopt dat ze komende woensdagochtend verslag kan uitbrengen. Daarna kan de Kamer daarover debatteren.

ANP
Minister Schippers van Volksgezondheid kijkt welke partijen met elkaar een kabinet kunnen vormen

Bijeenkomst voorbij, verklaring verwacht

De bijeenkomst met de gekozen lijsttrekkers is voorbij. Kamervoorzitter Arib komt over enkele minuten met een persverklaring. Dan wordt zeer waarschijnlijk ook duidelijk wie wordt aangesteld als verkenner.

Lijsttrekkers bij Arib

Alle gekozen lijsttrekkers zijn op dit moment bij elkaar in de Rookzaal van het Tweede Kamergebouw. Ze overleggen daar met Kamervoorzitter Arib over hoe de formatie aangepakt moet worden. Hoogstwaarschijnlijk wordt er een verkenner aangesteld die moet onderzoeken welke mogelijke coalities er gevormd kunnen worden.

Lijsttrekkers bij Arib

99,2 procent van de stemmen geteld

Nu 99,2 procent van de stemmen geteld is, wordt de verkiezingsuitslag steeds duidelijker. Zeker is dat de VVD veruit de grootste is, gevolgd door PVV, CDA en D66. Ze krijgen respectievelijke 33, 20, 19 en 19 zetels. Duidelijk is ook dat de PvdA is gekelderd van 38 naar 9 zetels.

GroenLinks en de SP krijgen allebei 14 zetels. De SP lijkt iets meer stemmen dan GroenLinks te hebben gekregen en is dus de grootste linkse partij geworden.

Spannend is nog wat er gebeurt met de restzetel die tot nu toe naar de Partij voor de Dieren leek te gaan. Ook 50Plus maakt er kans op, want beide partijen hebben 3,1 procent van de stemmen gekregen.

Turkse reacties op verkiezingsuitslag

"Rutte liet onze minister niet naar Nederland gaan, die racistische mentaliteit blijft nu en dat is niet goed." Dat zegt een man in Turkije over de winst van de VVD. "De overwinning van Rutte betekent dat ze dit gaan voortzetten."

Door de rel tussen Turkije en Nederland hebben de verkiezingen veel aandacht gekregen in het land.

Bekijk meer reacties in het filmpje:

'Het zou erger zijn als die andere partij had gewonnen'

Laagste opkomst verkiezingen in Heerlen

In Heerlen was de opkomst tijdens de Tweede Kamerverkiezingen het laagst. Daar ging iets meer dan 72 procent van de kiesgerechtigden stemmen, terwijl het landelijk gemiddelde ongeveer 80 procent was, blijkt uit cijfers van ANP.

Schiermonnikoog had een hele hoge opkomst van maar liefst 130 procent. Dat kwam door de aanwezigheid van bezoekers op het Waddeneiland.

Uitslag Leeuwarderadeel pas rond 17.00 uur binnen

De uitslag van de verkiezingen in Leeuwarderadeel komt laat in de middag pas binnen. Waarschijnlijk pas om 17.00 uur, laat de gemeente in een persverklaring aan Omrop Fryslân weten. Vannacht zijn er fouten gemaakt bij het tellen van de stemmen. Die stemmen zijn daarna opnieuw geteld.

Toen deze uitslag later in de computer moest worden gezet, waren er problemen met de software. Op dit moment wordt geprobeerd om met de hulp van computerdeskundigen de stemmen in te voeren.

De Tweede Kamer regelt het nu allemaal zelf

Alle dertien partijen komen om 14.00 uur bij Kamervoorzitter Arib om hun wensen voor de kabinetsformatie te bespreken. Ook moeten de partijen beloven geen informatie over de formatie aan de pers te lekken en ze moeten instemmen met het plan dat de grootste partij, de VVD, dus een verkenner aanwijst.

NOS
Politiek verslaggever Xander van der Wulp

Voor 2012 kwamen alle partijleiders bij koningin Beatrix op de thee bij paleis Noordeinde. "Dan noteerde de koningin heel netjes de wensen", zegt Xander van der Wulp. De Tweede Kamer heeft deze informele macht van het koninklijk huis ingeperkt, dus regelt de Tweede Kamer het nu allemaal zelf.

Wilders: 'Wij willen met iedereen praten over formatie, ook Rutte'

Champagne, slingers en en bloemen bij de fractiebijeenkomst van de PVV. "Proost op de overwinning", zegt Wilders als hij de champagne uitdeelt. Een overwinning met een klein kritisch randje. "Ja, we waren liever eerste geworden."

Maar dit is ook geweldig, zegt Wilders. "De PVV groeit, onze beweging wordt sterker. Nu we zo zijn gegroeid kan ik alleen maar zeggen: de volgende keer worden we wel eerste."

PVV-leider Wilders wil met iedereen praten tijdens formatie

Wilders is bereid om met iedereen om de tafel te zitten over een formatie, gaat hij verder. "Ook met Rutte. Ik hoop dat hij dat ook wil, de tweede partij kan je niet zomaar negeren."

Want de PVV staat niet alleen voor de-islamisering. "Ook voor de zorg, law and order. We zijn geen one issue-partij."

Soesjes en zorgen: Rutte is aangekomen bij de VVD-fractie

Bij de VVD-fractie is er voor soesjes gekozen in plaats van taart. Verslaggever Nynke de Zoeten staat bij de fractie en constateert dat er behalve blijdschap ook zorgen zijn bij de VVD. "De uitslag laat zien dat regeren niet beloont, want de partij heeft ook zetels verloren en daar zijn ze wel bezorgd over."

Rond 13.00 uur komt Rutte aan en wil de feestvreugde een beetje temperen. "Ik ben trots, maar het is ook een grote verplichting". Hij herhaalt dat de formatie stap-voor-stap moeten gebeuren.

Aankomst van Rutte bij fractiebijeenkomst

Spannende dagen voor nummer 19 van D66: zit hij erbij of niet?

Het is erop of eronder voor Tjeerd de Groot, de nummer 19 op de lijst van D66. De partij heeft 19 zetels gekregen bij de verkiezingen, maar het kan dat De Groot niet in de Tweede Kamer komt. "Het kan dat iemand wordt gekozen door voorkeursstemmen", vertelt hij tijdens de fractiebijeenkomst van de partij. Daarom geeft het een beetje een dubbel gevoel. "Het is geweldig om hierbij te zijn, maar het is ook wel spannend."

Spannend tot? "21 maart, want dan hoor ik of ik erbij zit of niet."

D66 nummer 19: Tjeerd de Groot

Vergaderingen afgelopen, maar niets is nog duidelijk

Veel fractievergaderingen zijn afgelopen, maar de partijen willen nog niet echt zeggen wat er moet gebeuren. Om 14.00 uur worden de partijen allemaal bij Kamervoorzitter Arib verwacht en daar willen ze hun voorkeur eerst vertellen.

D66-leider Pechtold zegt dat er nog andere opties zijn dan een VVD, CDA, D66 en ChristenUnie-kabinet. "Ik zeg er nu niets over. We doen het stap voor stap", aldus Pechtold. Een sombere PvdA-leider Asscher: "We hadden een goed gesprek. Ik ga zo naar Arib."

De grote winnaar Klaver wil ook alle opties openhouden. Hij hoopt wel dat een linkse coalitie mogelijk is. SP-leider Roemer denkt op dit moment niet aan regeren. De partij heeft een zetel verloren. "We zijn niet aan de bal", zegt Roemer na afloop.

ANP
GroenLinks-leider Klaver en de nieuwe fractie bijeen in de Tweede Kamer

Vele soorten winnaars in Den Haag

Briefje voor PVV-stemmer van Weggeefwinkel Utrecht gaat viral

Precies 21 uur geleden plaatste de Weggeefwinkel in Utrecht een foto van een briefje op Facebook. Op het briefje werd duidelijk gemaakt dat PVV-stemmers absoluut niet gewenst waren in de winkel.

"Heeft u vandaag op de PVV gestemd of bent u van plan dit te gaan doen?", is te lezen op het briefje. "Dan willen we u vragen de Weggeefwinkel niet binnen te komen, maar u thuis te gaan zitten schamen."

Het bericht kreeg honderden likes en reacties. De reacties waren overwegend negatief. "Niet te geloven dit", schrijft iemand. "Dit is discriminatie", schrijft iemand anders.

Hart onder de riem

Inmiddels heeft de winkel op alle ophef gereageerd. "Oeps! We hingen spontaan een briefje op de deur en maakten toen ook een fotootje voor Facebook. Dat liep een beetje uit de hand..." Mensen verdrietig of boos maken is niet hun doel, schrijven ze op Facebook. "Toch zijn we van mening dat structureel buitengesloten worden op grond van je afkomst of religie ernstiger en ongewenster is. Mensen die hiermee te maken krijgen steken we graag een hart onder de riem."

Drie groepen Nederlanders: gelukkig, boos en onzeker

De directeur van het SCP ziet in Nederland een grote mate van betrokkenheid. "Ik zie hoop en verandering, de opkomst is heel hoog. De mensen zijn iets optimistischer." Hij signaleert drie groepen Nederlanders: een groep die heel gelukkig en optimistisch is, een boze groep en een groep onzekere mensen. "En het is de kunst om die groepen nu met elkaar te verbinden", zegt Putters.