liveblog
NOS NieuwsAangepast

Nederland Kiest: Wilders 'was liever de grootste geworden'

liveblog gesloten

Goedenacht!

We eindigen dit liveblog met de voorlopige prognose van de einduitslag. Deze prognose is gebaseerd op de uitslagen van 263 van de 388 gemeenten. Ten opzichte van de exitpoll van Ipsos wint de VVD een zetel (van 31 naar 32), GroenLinks verliest er een (16 naar 15). Voor de overige partijen verandert er niets.

Vanaf 06.30 uur zijn we terug met een liveblog over de verkiezingsuitslag en de reacties in en buiten Den Haag. Goedenacht!

VVD 32 (-9)
PvdA 9 (-29)
PVV 19 (+4)
SP 14 (-1)
CDA 19 (+6)
D66 19 (+7)
CU 6 (+1)
GL 15 (+11)
SGP 3
PvdD 5 (+3)
50Plus 4 (+2)
Denk 3
FvD 2

Teleurstelling bij Nieuwe Wegen

Lijsttrekker Jacques Monasch, die eind vorig jaar de PvdA-fractie verliet en de partij Nieuwe Wegen begon, heeft niet genoeg stemmen gehaald en keert niet terug in de Tweede Kamer.

PVV grootste in Maastricht

De PVV is met 18,3 procent van de stemmen de grootste partij in Maastricht. De VVD is tweede, met 15,7 procent. De PvdA zakt in Maastricht van 27,7 naar 5,3 procent.

Spekman denkt nog niet aan opstappen

PvdA-partijvoorzitter Hans Spekman vindt uitslag voor de PvdA "buitengewoon pijnlijk". In de voorlopige prognose van het ANP staat de PvdA op 10 zetels, 28 minder dan de partij er nu heeft.

Spekman zegt dat het de PvdA niet is gelukt om uit het jarenlange dal in de peilingen te kruipen. Op de vraag of zijn eigen positie ter discussie staat, reageert hij afwijzend. "De leden hebben mij gekozen en met hen ga ik het gesprek aan."

GroenLinks grootste in Amsterdam, PvdA keldert

De hoofdstad is nu echt klaar met tellen. GroenLinks heeft er bijna een vijfde van de stemmen gekregen: 19,3 procent. Vijf jaar geleden kwam GroenLinks in Amsterdam nog op 5,4 procent. De PvdA is gekelderd, van 35,8 naar 8,4 procent. D66 is in Amsterdam tweede geworden, met 18,2 procent. De VVD komt op 15,2 procent.

Prognose van einduitslag laat op zich wachten

Het ANP komt later dan gebruikelijk met de prognose van de einduitslag. Dat heeft twee oorzaken:

- Er moet handmatig worden geteld. Software is ook niet toegestaan bij het optellen van de getelde stemmen

- Er doen dit jaar veel nieuwe partijen mee, waardoor het langer duurt voordat er een betrouwbaar beeld ontstaat. Dat vertraagt de prognose.

VVD wint in Rotterdam

De VVD heeft de PVV in Rotterdam nipt verslagen. De liberalen zijn met 16,4 procent van de stemmen de grootste partij. De PVV van Geert Wilders kreeg in de Maasstad 16,1 procent van de stemmen. Net als in andere steden heeft de PvdA zwaar verloren: de sociaal-democraten zakken van 32 naar 6,4 procent.

Wilders: ik ben zeer strijdbaar

PVV-leider Geert Wilders heeft gemengde gevoelens bij de voorlopige prognose. "Ik was liever de grootste partij geworden", zegt hij in het gebouw van de Tweede Kamer tegen journalisten. Wel heeft hij vragen over de feestvreugde bij de VVD. Hij benadrukt dat die partij bij de huidige stand negen zetels verliest en dat de PVV er vier wint. "Ik ben een van de grote winnaars", zegt Wilders.

Wilders zegt nadrukkelijk dat hij beschikbaar is voor onderhandelingen over een nieuw kabinet. "En anders gaan wij keihard als grootste oppositiepartij de arena in."

Wilders: ik was liever de grootste partij geworden

Zo bericht het buitenland over #tk17

De Nederlandse verkiezingen worden niet alleen in Nederland, maar ook in het buitenland op de voet gevolgd. Een overzicht van hoe nieuwsprogramma's over de hele wereld verslag doen.

Zo berichten buitenlandse media over de Nederlandse verkiezingen

ANP komt met stemmingsbeeld: VVD stijgt door, CDA ook

Het CDA maakt een goede kans om de tweede partij in de Tweede Kamer te worden, na de VVD. In het zogeheten stemmingsbeeld van het ANP, dat is gebaseerd op tot nu toe getelde stemmen, staat de partij op 21 zetels. In de exitpoll van Ipsos staat het CDA op 19 zetels, samen met D66 en de PVV. De VVD kan volgens het stemmingsbeeld rekenen op 32 zetels (Ipsos: 31).

D66, GroenLinks en de SP verliezen in het stemmingsbeeld een zetel ten opzichte van de exitpoll. NOS-verslaggever Ron Fresen adviseert om een flinke slag om de arm te houden. De stemmen waarop het stemmingsbeeld is gebaseerd, zijn veelal uitgebracht in kleine gemeenten. Daar wordt anders gestemd dan in steden.

Rutte: niet nu al gaan formeren

Aangeschoven bij het NOS-slotgesprek zijn Mark Rutte (VVD), Sybrand Buma (CDA), Alexander Pechtold (D66), Emile Roemer (SP), Lodewijk Asscher (PvdA) en Gert-Jan Segers (ChristenUnie). Alle lijsttrekkers willen de definitieve uitslag afwachten voordat ze concreet over mogelijke coalities gaan spreken. "We moeten hier vanavond niet gaan formeren", zegt Rutte.

Wel zegt Asscher dat het "niet logisch" is dat zijn partij wordt gevraagd voor coalitiebesprekingen. Roemer blijft erbij dat de SP niet zal samenwerken met de VVD.

Wil je wel al zelf een coalitie smeden? Dat kan met deze tool:

Asscher herhaalt: verbijsterend slechte uitslag

In het NOS-slotgesprek met Mariëlle Tweebeeke noemt PvdA-leider Lodewijk Asscher de verwachte uitslag voor zijn partij "verbijsterend slecht". Zijn partij verliest volgens de exitpoll van Ipsos bijna dertig zetels. CDA-leider Buma, die zetels wint en mogelijk tweede wordt, steekt hem een hart onder de riem. "Je kunt in de politiek diep vallen, maar je kunt ook altijd weer terugkomen", zegt hij in de richting van Asscher. Het CDA werd in 2010 gehalveerd.

EC-voorzitter Juncker feliciteert Rutte

De voorzitter van de Europese Commissie, Jean-Claude Juncker, heeft Mark Rutte gefeliciteerd met zijn verkiezingsoverwinning. Die kan hem nauwelijks ontgaan, ook al is nog maar 10 procent van de stemmen geteld. Juncker spreekt van een overwinning van Europa en een stem tegen extremisme.

Ook reactie uit Frankrijk

De Franse minister van Buitenlandse Zaken Ayrault heeft gereageerd op Twitter. "Felicitaties aan de Nederlanders die de opkomst van extreem-rechts hebben ingetoomd", schrijft hij.

Meer uitslagen op NOS.nl/tk17

Om 23.45 uur waren ze in vijftien gemeenten klaar met tellen. De meeste gemeenten hebben meer tijd nodig dan bij eerdere verkiezingen, vooral vanwege de hoge opkomst en het gebrek aan software om getelde stemmen bij elkaar op te tellen.

Je vindt alle uitslagen op de speciale uitslagenpagina van de NOS.

Kuzu: nieuw Nederland krijgt stem in de Kamer

"Het nieuwe Nederland heeft vandaag een stem gekregen in het parlement", zegt Denk-leider Tunahan Kuzu in een speech voor zijn aanhangers. Zijn partij komt volgens de exitpoll van Ipsos met drie zetels in de Kamer. "Iedereen die Denk een warm hart toedraagt, heeft meegeschreven aan de geschiedenis."

Kuzu (Denk) blij met de drie voorspelde zetels

Klaver: populisme is niet doorgebroken

Ook Jesse Klaver zegt in zijn verkiezingsspeech dat het populisme een halt is toegeroepen. "Het populisme is niet doorgebroken", roept hij tegen zijn feestende achterban.

Klaver is ook de eerste lijsttrekker die zijn partner op het podium haalt. Hij excuseert zich bij zijn vrouw Jolijn voor het feit dat hij de laatste tijd zo vaak weg was. "Maar ik hoop dat het resultaat je bevalt."

Jesse Klaver bedankt zijn vrouw

Rutte: ho! gezegd tegen verkeerde populisme

VVD-leider Mark Rutte spreekt in Den Haag zijn achterban toe. "Het ziet ernaar uit dat de VVD voor de derde keer op rij de grootste partij wordt", zegt hij tegen de jubelende menigte. "Het is ook een avond waar Nederland na de brexit en de Amerikaanse verkiezingen 'ho!' heeft gezegd tegen het verkeerde populisme."

Rutte spreekt, net als fractieleider Zijlstra eerder, zijn waardering uit voor zijn coalitiegenoot, de PvdA. "Ik had de PvdA van harte een andere uitslag toegewenst", zegt hij.

De VVD-leider vindt het nu van belang dat er een stabiele regering komt. "Vanavond vieren we feest, vanaf morgen gaan we aan de slag voor Nederland."

'Nederland zegt 'ho' tegen verkeerd soort populisme'

Merkel feliciteert Rutte

De woordvoerder van bondskanselier Merkel meldt dat Merkel al met VVD-leider Rutte heeft gebeld. Ze kijkt uit naar verdere samenwerking, zegt woordvoerder Seibert.

Pechtold: opkomst populisten in Nederland gestopt

"Dit beeld is voor D66 een fantastische uitkomst", reageert partijleider Pechtold op de exitpoll van Ipsos. Daarin staat D66 op 19 zetels, samen met het CDA en de PVV. "Na Trump en de brexit keek men naar Europa, waar drie landen een signaal konden afgeven of dit continent achter de populisten aanloopt of niet. En het is gebleken dat dat geluid hier in Nederland is gestopt."

Pechtold: 'Een fantastische avond'

Hiddema (FvD) niet blij met twee zetels

Het Forum voor Democratie staat op twee zetels, op basis van de exitpoll van Ipsos. Toch is de nummer twee van de partij, de strafpleiter Theo Hiddema, niet tevreden. In een interview met 1Limburg zegt hij dat de exitpolls geen goed beeld geven. "Ik ben niet blij. Twee zetels is veel te weinig. Onze kiezers zijn weldenkend. Daar komen nog wel zes zetels bij. Dit zijn toch pas de exitpolls."

Overigens volgt Hiddema de verkiezingsavond niet op televisie. "Ik kijk geen tv. Ik lees nu in het dossier van een moordzaak. Want ik moet morgenvroeg om tien uur weer bij de rechtbank in Utrecht zijn."

Op het verkiezingsfeest van het Forum in Amsterdam zijn ze wél blij met twee zetels, getuige deze tweet.

Steunbetuiging van VVD aan PvdA

VVD-fractieleider Halbe Zijlstra heeft te doen met zijn coalitiegenoten bij de PvdA, die vanavond een ongekende nederlaag lijden. Zijlstra zegt dat VVD en PvdA allebei verantwoordelijkheid voor Nederland hebben gedragen. "We hebben dit samen gedaan en als ze dan zo worden afgestraft, voelt dat niet goed", zegt hij. "Die afstraffing doet ons ook pijn."

De VVD verliest volgens de exitpoll van Ipsos tien zetels, maar zou met 31 zetels wel de grootste partij van Nederland blijven. Zijlstra noemt dat een overwinning met een zwart randje.

Buma: CDA hoort bij grote winnaars

CDA-lijsttrekker Buma heeft zijn aanhangers gefeliciteerd met de zetelwinst. "Het CDA hoort vanavond bij de grote winnaars", begint hij zijn speech in Den Haag. "Vier jaar geleden (na een grote nederlaag, red.) zei ik dat we zouden gaan bouwen. Maar niemand kon dromen dat het resultaat zo mooi zou zijn."

Buma vindt dat het CDA een "geweldige campagne" heeft gevoerd in alle uithoeken van het land. "Heel Nederland heeft een nieuw CDA gezien dat klaar is voor de toekomst." De CDA-leider zegt dat er nu wel een grote opgave ligt voor de politiek. "Het CDA kan vanaf morgen versterkt en met heel veel enthousiasme die uitdaging aangaan", zegt hij.

Buma: voor de hele politiek wacht een grote opgave

Tellers verrichten 'monnikenwerk'

Het tellen van de stemmen is, mede vanwege de hoge opkomst, een monsterklus. Het tellen duurt dan ook langer dan vooraf werd gedacht, zegt verslaggever Henrik-Willem Hofs in Delft.

Stemmen tellen duurt lang door hoge opkomst

Nog een felicitatie voor Rutte

De Vlaamse premier Bourgeois heeft VVD-leider Rutte op Twitter gefeliciteerd met zijn verkiezingsoverwinning. Eerder kwam er ook al een felicitatie uit Duitsland voor Rutte.

Nog één keer de exitpoll

Behalve van Schiermonnikoog en Vlieland zijn er nog geen uitslagen binnen. Voorlopig moeten we het dus doen met de definitieve exitpoll van Ipsos.

'Niemand kan meer om 50Plus heen'

50Plus-lijsttrekker Henk Krol zegt dat zijn partij niet meer weg te denken is. "Een verdubbeling. Niemand kan meer om 50Plus heen", zegt hij. In de exitpoll van Ipsos kan 50Plus rekenen op vier zetels. Krol erkent wel dat er in de campagne de nodige tegenwind was. 50Plus stond eerder in de peilingen op meer dan tien zetels.

Voor zijn speech danste Krol mee op de muziek. Dat leverde deze fraaie beelden op.

Voetjes van de vloer bij 50Plus

Blijdschap bij Forum voor Democratie

Lijsttrekker Thierry Baudet van het Forum voor Democratie spreekt van een keerpunt voor Nederland. Zijn nieuwe partij komt volgens de exitpoll van Ipsos met twee zetels in de Kamer. "Het is echt ongelofelijk", zegt hij in een eerste reactie.

Roemer had gehoopt op meer

SP-leider Emile Roemer spreekt zijn achterban toe. De SP verliest in de exitpoll van Ipsos één zetel en komt uit op 14. "Had ik gehoopt op meer? Ja! Ben ik trots op ons? Ja!", begint Roemer zijn speech. Hij zegt dat de SP een maand geleden nog werd afgeschreven, maar er nu weer staat. "Het zijn hele instabiele tijden en dan mag je trots zijn dat je als partij wel stabiel bent."

Roemer herhaalt zijn campagnebelofte dat hij niet zal samenwerken met de VVD en hoopt dat er een kabinet met linkse partijen komt.

Roemer: gehoopt op meer, maar wel trots

Asscher reageert: bittere avond voor PvdA

PvdA-lijsttrekker Lodewijk Asscher spreekt van een ongelofelijk teleurstellende avond voor de PvdA. "Maar de uitspraak van de kiezer hebben wij te respecteren, hoe moeilijk dat ook is", zegt hij. In de exitpoll van Ipsos komt de PvdA uit op 9 zetels. De partij haalde er vijf jaar geleden 38.

In een korte toespraak feliciteert Asscher zijn collega-lijsttrekkers en roept hij de aanwezige PvdA'ers om de rug recht te houden. "Vanavond hebben wij met elkaar verdriet over deze dramatische uitslag. Maar vergeet nooit dat onze idealen de moeite waard zijn om voor te strijden", zegt hij. De teleurgestelde Asscher wordt toegejuicht, maar wil de pers daarna niet meer te woord staan.

Asscher: bittere avond voor PvdA