liveblog
NOS NieuwsAangepast

De stemmen zijn geteld, Oekraïne-verdrag verworpen

liveblog gesloten

Alle stemmen zijn geteld, het verdrag is verworpen

De Zuid-Hollandse gemeente Giessenlanden heeft als laatste de uitkomst van het referendum doorgegeven. Daarmee zijn alle stemmen geteld. Het referendum heeft geleid tot een ruime zege voor de tegenstanders van de associatieovereenkomst met Oekraïne.

61,1 procent heeft tegen het verdrag gestemd en 38,1 procent stemde voor. 0,8 procent bracht een blanco stem uit. Nu alle stemmen zijn geteld staat vast dat de opkomstdrempel van 30 procent is gehaald; 32,2 procent van de stemgerechtigden heeft vandaag zijn stem uitgebracht.

Hiermee sluiten wij ons liveblog. Via onze reguliere berichtgeving houden wij u op de hoogte van al het nieuws rondom het referendum.

Tweede Kamer: dit moet gevolgen hebben

De meerderheid in de Tweede Kamer vindt dat het verdrag met Oekraïne niet kan worden geratificeerd nu de uitslag van het referendum geldig is. De opkomstdrempel van 30 procent is gehaald en de meerderheid vindt dat dat niet zonder gevolgen kan blijven.

GeenPeil viert feest, maar Jan Roos houdt de champagne nog even dicht

Aanhangers van GeenPeil vieren feest. Er ging luid gejuich op toen voorman Jan Roos in Amsterdam zei: "61 procent zegt nee."

Van Klaveren: uitslag is duidelijk, verdrag moet van tafel

Kamerlid Van Klaveren van de tweemansfractie Bontes/Van Klaveren vindt de uitslag helder en wil dat het verdrag van tafel gaat.

Van Klaveren: uitslag is duidelijk, verdrag moet van tafel

Veel gemeenten kleuren rood

Een blik op de uitslagenkaart laat zien dat in het overgrote deel van de Nederlandse gemeenten tegen het associatieverdrag met Oekraïne is gestemd. In slechts een aantal gemeenten is tot nu toe voor het verdrag gestemd, waaronder Amsterdam, Nijmegen, Groningen, Leiden en Wageningen.

Klaver had hoop op hogere opkomst

GroenLinks-leider Klaver is teleurgesteld over de opkomst. "Ik had gehoopt op een hogere opkomst." De uitslag heeft consequenties, zegt hij. "Het is een moeilijke vraag hoe het nu verder moet."

Klaver: nee stelt ons voor moeilijke vraag, hoe nu verder?

'Tegenstem is motie van wantrouwen naar Brussel'

"Als zo'n tweederde van de stemmers nee zegt is dat ook een motie van wantrouwen van het volk tegen de elite uit Brussel en Den Haag", twitter PVV-leider Wilders.

Kiev vindt 'nee-stem' een probleem van Nederland

Als de definitieve uitslag van het Oekraine-referendum uitwijst dat Nederland tegen het verdrag heeft gestemd, is dat een teleurstelling voor Oekraïne. Maar niet alleen voor Oekraïne, zegt correspondent Gert-Jan Dennekamp. "Het is ook een beetje een probleem van Nederland", is volgens hem de gedachte in Kiev.

Kiev vindt 'nee-stem' een probleem van Nederland

Amsterdam stemt voor verdrag

Tot nu toe kleurt het grootste gedeelte van de uitslagkaart rood, maar Amsterdam is een van de steden waar een meerderheid van de kiezers voor het verdrag heeft gestemd. Ruim 52 procent stemde voor, 46 procent tegen.

In totaal ging 26,8 procent van de kiesgerechtigden naar de stembus in de hoofdstad.

Samsom: recht doen aan de nee-stem

De PvdA-leider zegt dat de nee-stem "recht moet worden gedaan". Samsom noemt de uitslag best ingewikkeld en zegt dat het kabinet goed moet nadenken over wat er precies moet gebeuren. Hij vindt de opkomst rond de 30 procent teleurstellend.

Samsom: recht doen aan de nee-stem

'Zonder internet geen referendum'

Jan Roos noemt het referendum op NPO Radio 1 een internetrevolutie. De initiatiefnemer van GeenPeil is er trots op dat ze op een digitale manier voldoende handtekeningen hebben verzameld voor dit referendum. "Het is 2016. Het is een schande dat het internet nog vaak zo wordt ondergewaardeerd. Zonder internet was dit referendum er nooit geweest."

Volgens Roos blijft het voorlopig spannend omdat er nog veel onduidelijk is. "Ik heb altijd gezegd dat het Nee-kamp zal overwinnen en dat gebeurt nu ook."

Prognose ANP: referendum is geldig

Volgens de verkiezingsdienst van het ANP komt de opkomst boven de drempel van 30 procent uit. Volgens de verkiezingsdienst hebben de nee-stemmers een ruime meerderheid behaald in het Oekraïne-referendum. Op basis van 191 gemeentes (38,9 procent van de stemmen) heeft het tegenkamp ruim 61 procent gehaald. De voorstemmers moesten het doen met bijna 38 procent, meldt het ANP.

In Brussel gelooft niemand dat verdrag van tafel gaat

Volgens NOS-correspondent Arjan Noorlander is Brussel bereid om met Nederland te praten over de uitkomst van het referendum, maar gelooft niemand dat het verdrag met Oekraïne van tafel gaat.

In Brussel gelooft niemand dat verdrag van tafel gaat

CDA'er Buma: deze nee is een nee met een groot vraagteken

CDA-leider Buma is nog terughoudend in zijn reactie, omdat de definitieve uitslag nog niet bekend is. De partij is geen voorstander van het referendum, maar vindt wel dat de uitslag gerespecteerd moet worden. "Dan moet het verdrag niet worden geratificeerd." Buma wijst erop dat het dan onduidelijk is wat er moet gebeuren, ook omdat een deel van het verdrag al in werking is. "Niemand die weet wat er dan moet gebeuren."

CDA'er Buma: deze nee is een nee met een groot vraagteken

Rutte: verdrag kan niet zonder meer geratificeerd worden

De premier zegt dat bij een opkomst boven 30 procent het verdrag "niet zomaar mag doorgaan". Hij pleit voor een stap voor stap-aanpak; eerst de definitieve uitslag afwachten, dan de uitslag in het kabinet bespreken en dan praten met de Tweede Kamer. De premier zegt dat hij daarvoor de tijd gaat nemen. "Dat gaan we zorgvuldig doen. Dat duurt dagen, zo niet weken. Dat zijn we aan de kiezers verplicht."

Rutte gaf ook een compliment aan het nee-kamp omdat ze erin geslaagd zijn een groot deel van de kiezers achter zich te krijgen. "Dat heeft wel iets te betekenen."

Rutte: verdrag kan niet zonder meer geratificeerd worden

Tegenstanders reageren blij, voorstanders terneergeslagen

De eerste resultaten van het Oekraïne-referendum zorgen voor blijdschap bij de tegenstanders van het verdrag, bij de voorstanders is de stemming terneergeslagen.

Tegenstanders reageren blij, voorstanders terneergeslagen

VVD'er Ten Broeke: regering moet serieuze reactie geven

VVD-Kamerlid Ten Broeke wijst erop dat er veel mensen naar de stembus zijn gegaan. Hij is teleurgesteld door de voorlopige cijfers, maar wil nog weinig kwijt over de consequenties. "Daar moet regering serieuze reactie op geven."

VVD'er Ten Broeke: regering moet serieuze reactie geven

Internationale pers in Nieuwspoort

Niet alleen in Nederland is er volop aandacht voor het Oekraïne-referendum. Tientallen internationale journalisten zijn naar Den Haag gekomen om verslag te doen van de uitslagenavond. Onder andere het Engelstalige Al Jazeera en het Russische Channel 5 uit St. Petersburg zijn in perscentrum Nieuwspoort aanwezig. "Waarom wij hier zijn? Omdat het groot nieuws is natuurlijk", aldus verslaggever Gila Holeam van Rusland 1, één van de grootste televisiezenders van het land. "Oekraïne is immers een broederlijk buurland en een belangrijke handelspartner voor Rusland."

Ook een groot deel van het Nederlandstalige Oekraïne Magazine zit in Nieuwspoort. Het tijdschrift wordt al jaren gemaakt, maar voor het referendum kwam er een speciale editie. Vooraf hoopte verslaggeefster Sofia Pavlovska nog op een overduidelijk 'ja'. "Bij een nee denk ik namelijk dat een kleine beetje hoop voor het Oekraïense volk verloren gaat."

Live-uitzending over uitslag referendum

De uitslagen kunt u volgen in Nieuwsuur op NPO 2. De uitzending is live te volgen.

Pechtold: nee is nee, dus verdrag niet ratificeren

D66-leider Pechtold benadrukt dat het kabinet bij een nee-overwinning het verdrag niet moet ratificeren. "Nee is nee", zegt hij. "Dit moeten we volgen." Hij is teleurgesteld, maar vindt dat dit bij een campagne hoort. "Je wint of je verliest."

Pechtold: nee is nee, dus verdrag niet ractificeren

Jonge Liberalen: stop met het referendum

De JOVD wil dat de VVD morgen het initiatief neemt om de referendumwet weer te schrappen, onder meer omdat de opkomstcijfers vies tegenvallen. "Door massaal weg te blijven spreekt de Nederlandse kiezer zich vandaag vooral uit tegen het referendum", laat JOVD-voorzitter Van de Burgwal in een persbericht weten.

Politici reageren op nieuwste prognose

SP-leider Roemer wordt met de minuut vrolijker van de update van de exitpoll. Volgens hem geeft de bevolking aan dat Nederlanders geen verdrag willen met een corrupt land. Het kabinet moet de uitslag accepteren, zegt de SP'er. "Ik geloof niet dat ze het lef hebben om dit aan de kant te schuiven."

SGP: duidelijk dat men geen boodschap heeft aan referendum

"Wat glashelder is, is dat het overgrote deel van de mensen geen boodschap aan dit referendum heeft", zegt SGP-leider Van der Staaij.

PvdD: duidelijke uitkomst niet negeren

De leider van de Partij voor de Dieren, Marianne Thieme, vindt de kiesdrempel van 30 procent minder belangrijk en zegt dat het kabinet iets moet doen met zo'n duidelijke uitkomst.

#RF16: bekijk hier de uitslagen

De eerste uitslagen van het Oekraïne-referendum zijn binnen. Schiermonnikoog was even na 21.00 uur de eerste gemeente waar het tellen van de stemmen klaar is. Bekijk in de interactieve kaart hieronder de uitslagen per gemeente en de actuele tussenstand.

Update exitpoll: opkomst is 32 procent, grote meerderheid tegen

In het referendum over het associatieverdrag met Oekraïne heeft een meerderheid van 64 procent van de stemmers tegen het verdrag gestemd. 36 procent is voor. Dat meldt onderzoeksbureau Ipsos in een exitpoll in opdracht van de NOS.

Volgens Ipsos komt het opkomstpercentage uit op 32 procent.

ChristenUnie: luisteren naar de nee-stem

De leider van de ChristenUnie vindt dat er met de duidelijke nee-stem rekening gehouden moet worden. "Je moet er iets mee doen", zegt Segers. Hij heeft wel gemengde gevoelens over het referendum, omdat de organisatoren duidelijk maakten dat ze eigenlijk niet zozeer interesse hadden in het daadwerkelijke associatieverdrag.

Segers: luisteren naar de nee-stem

Ook in Europa wordt gereageerd op de uitslag

Dennis de Jong, de delegatieleider van de Europese tak van de SP, laat in een eerste reactie weten dat het niet zozeer om het opkomstpercentage gaat, maar dat een groot deel van de mensen tegen het associatieverdrag is.

Volgens Paul Tang van de PvdA in Brussel moet Nederland het verdrag nu niet ratificeren en dus is het verdrag niet geldig. Zonder Nederlandse handtekening kan het verdrag niet bestaan.

Vreugdekreet na eerste exitpoll in Holland House in Brussel

PvdA'er Maij: nu eerst kijken wat definitieve uitslag is

PvdA-Kamerlid Maij is terughoudend in haar eerste reactie. "Het is spannend", zegt ze.

PvdA'er Maij: eerst nu kijken wat de uitslag definitief is

Wilders: uitslag is geweldig

"Grote meerderheid stemmers is tegen, dat is geweldig. Ik hoop dat de opkomst nog de 30% zal halen! #spannend", laat PVV-leider Wilders in een tweet weten.