Herman Wouters
NOS Nieuws

Waar komt nieuw stikstofonderzoek ineens vandaan?

  • Thomas Spekschoor

    verslaggever

  • Sarah Bürmann

    redacteur Binnenland

  • Thomas Spekschoor

    verslaggever

  • Sarah Bürmann

    redacteur Binnenland

Nieuw internationaal onderzoek laat zien dat beschermde natuur stikstofgevoeliger is dan tot nu toe bekend was. Dat heeft gevolgen voor de Nederlandse stikstofnormen. Het leidt tot sceptische reacties bij boeren, want waar komt dat nieuwe internationale onderzoek ineens vandaan? En is het toeval dat het publiek wordt, net nadat de boeren van het kabinet hebben gehoord dat er wordt gezocht naar een andere meetmethode?

Om met die laatste vraag te beginnen: ja, het is toeval. Het rapport verschijnt ongeveer eens in de tien jaar. Je zou het kunnen vergelijken met het IPCC-rapport over klimaatverandering. Daarin wordt alle wetenschappelijke kennis van de afgelopen jaren bij elkaar geveegd om een overzicht te bieden van de staat van het klimaat. Dat is ook zo met dit rapport over stikstofgevoeligheid van natuur.

De wetenschappers hebben onderzoek gedaan naar verschillende soorten natuur. Die zogeheten 'habitattypen' zijn kleine ecosystemen met unieke kenmerken, waaruit door Europese regels beschermde Natura 2000-gebieden zijn opgebouwd. Die ecosystemen zijn weer opgebouwd uit allerlei soorten planten, oftewel 'vegetatietypen'. Een deel van de onderzochte habitattypen en vegetatietypen komt ook in Nederlandse Natura 2000-gebieden voor.

De vorige keer dat het rapport uitkwam was in 2011. Op dat rapport zijn de stikstofnormen die nu in Nederland gelden grotendeels gebaseerd.

In juni 2020 en oktober 2021 kwamen de wetenschappers die het schreven bij elkaar om te praten over onderzoek over dit onderwerp dat tussen 2010 en 2021 is gedaan. Uit die onderzoeken kwam naar voren dat in 40 procent van de natuursoorten sneller schade ontstaat dan werd aangenomen.

NOS/Sjoerd Mouissie
Veel natuursoorten zijn kwetsbaarder voor stikstof dan gedacht

"De afgelopen tien jaar zijn allerlei nieuwe gegevens beschikbaar gekomen," zegt één van de schrijvers van het rapport, de Nederlander Roland Bobbink. Er zijn grofweg twee methodes gebruikt om te meten hoeveel stikstof de natuur aan kan. De beste methode is eigenlijk om een experiment te doen.

"Dat is wel heel duur," zegt Bobbink. Op afgelegen plekken waar weinig stikstofneerslag is, worden kleine stukjes natuur bewerkt met stikstof. "Dat onderzoek moet je jaren volhouden om de effecten goed te kunnen bestuderen. Dat onderzoek werd bijvoorbeeld lang gedaan in Schotland, waar ze een installatie hebben die ammoniak verspreidt. Na een aantal jaren kun je dan vergelijken hoe natuur met veel stikstofneerslag ervoor staat ten opzichte van dezelfde natuur zonder extra stikstofneerslag."

Op die manier kunnen onderzoekers heel precies zien wat het effect van verschillende hoeveelheden stikstofneerslag op natuur is. "In experimenten sluit je andere factoren uit doordat alle omstandigheden gelijk blijven, behalve de hoeveelheid stikstof die neerkomt op de natuur", zegt Hilde Tomassen, een van de andere wetenschappers die meeschreef aan het rapport.

Nieuwe inzichten

De tweede methode is minder precies, maar ook veel minder duur: zogenoemde gradiëntstudies. Bobbink: "In Zwitserland heb je plekken waar twee kilo stikstof per jaar neervalt en plekken waar veertig kilo neervalt. Die plekken kun je met elkaar vergelijken en dan zie je bij welke hoeveelheid stikstof de natuur verslechtert."

Doordat die methode minder precies is, zijn de resultaten van experimenten leidend, zegt Tomassen. Toch hebben de minder nauwkeurige gradiëntstudies een extra voordeel: "Dat je de factor tijd mee kunt nemen". "Bij veel studies moeten na vijf jaar conclusies getrokken worden, terwijl stikstofneerslag opbouwt, waardoor je na tien jaar overbelasting andere conclusies zou verwachten. Dat kun je wel onderzoeken op deze manier." Die gradiëntstudies zijn de laatste jaren veel meer gedaan en hebben de wetenschappers nieuwe inzichten gegeven.

Menskracht is in China vaak goedkoop, dus daar kunnen ze grote experimenten doen. Het is toonaangevend onderzoek, omdat daar ook grote stikstofproblemen zijn.

Roland Bobbink, stikstofonderzoeker

Er is alleen gekeken naar onderzoeken binnen Europa, al wordt dit soort onderzoek ook veel in Canada en de Verenigde Staten gedaan. Bobbink: "Dat is heel mooi onderzoek. Op sommige plekken in Canada is helemaal geen stikstofdepositie, dus daar kun je goed de verschillen zien. Maar we hebben dat in principe niet gebruikt, omdat de natuur daar anders is dan hier. We hebben wel gekeken of onze resultaten vergelijkbaar zijn met die uit Canada."

Verreweg de meeste experimenten met stikstofneerslag worden op dit moment in China gedaan, zegt Bobbink. "Menskracht is daar vaak goedkoop, dus daar kunnen ze grote experimenten doen. Het is toonaangevend onderzoek, omdat daar ook grote stikstofproblemen zijn." Alleen is ook dat onderzoek moeilijk te vergelijken, vanwege de totaal andere natuur.

Stikstofnormen Nederland strenger

Het vorige rapport uit 2011 diende als basis om de Nederlandse kritische depositiewaardes (kdw's) vast te stellen. Dat zijn cijfers die de maximale hoeveelheid stikstofneerslag aangeven die natuur aan kan. De kdw is opgenomen in de stikstofwet en daardoor verbonden met de stikstofdoelen van het kabinet. In 2030 moet 74 procent van de stikstofgevoelige natuur onder de kdw zitten, waardoor die natuur kan herstellen.

Wat het nieuwe onderzoek betekent voor de Nederlandse kdw's wordt de komende maanden uitgezocht door wetenschappers, laat stikstofminister Van der Wal in een reactie aan de NOS weten. De NOS heeft berekend dat de stikstofnormen op basis van het nieuwe onderzoek strenger worden in 25 tot 30 procent van de stikstofgevoelige beschermde natuur, wat bevestigd wordt door wetenschappers.

Veel boerenorganisaties hebben er moeite mee dat de kdw in de stikstofwet is opgenomen. Ze vinden de stikstofnormen te streng en hopen dat het kabinet met een alternatief komt. Het kabinet gaat opnieuw uitzoeken of er een alternatief is voor de kdw. Het vorige kabinet vond na een zelfde zoektocht geen goed alternatief.

Deel artikel:

Advertentie via Ster.nl