Na 3 jaar: chaos en strijd in Egypte

tijd van publicatie Aangepast

Drie jaar geleden begonnen in Egypte de eerste grote demonstraties tegen toenmalig president Mubarak. Hij vertrok, maar dat maakte de situatie er niet beter op. Een terugblik.

Twee massale demonstraties in Caïro en Suez zijn op 25 januari 2011 het begin van de val van president Mubarak. Drie mensen komen bij de protesten om het leven. Vooral op een plein in het centrum van Caïro is het druk. De naam van dat plein kent inmiddels bijna iedereen: het Tahrirplein.

De betogers eisen dat er een einde komt aan armoede, corruptie en werkloosheid. En ze komen met een eis die het land zal veranderen: president Hosni Mubarak moet opstappen.

De president grijpt hard in. Iedere betoging wordt verboden en de politie krijgt de opdracht om betogers af te tuigen en te arresteren.

Morsi opgepakt

De demonstranten gebruiken vooral Twitter en Facebook om grote demonstraties tegen het bewind van Mubarak te organiseren. Er komen verschillende 'Dagen van...', zoals de Dag van de Woede, vier dagen na de eerste demonstratie. Op die dag wordt ook Mohammed Morsi opgepakt, een leidende figuur van de toen nog verboden Moslimbroederschap en de latere president van Egypte.

Mubarak reageert op de Dag van de Woede voor het eerst op alle onlusten. Hij heeft zijn regering gevraagd op te stappen, maar blijft zelf wel op zijn plek. "Ik zal blijven waken en alles doen wat in mijn vermogen ligt om stabiliteit te creëren voor alle Egyptenaren", zegt hij. De demonstranten zijn woedend en gaan onverminderd door met betogen.

Het einde van Mubarak

In de dagen erna neemt de druk op Mubarak flink toe. Ook vanuit het buitenland is er een hoop kritiek. Onder anderen president Obama en de Britse premier Cameron willen een machtsoverdracht.

Op 11 februari komt het bericht waarop veel Egyptenaren hadden gewacht: Mubarak treedt af. Er volgt een groot feest in Caïro en de dag wordt uitgeroepen tot Vaarwel Vrijdag.

Een nieuw tijdperk

Na de val komt veldmaarschalk Tantawi tijdelijk aan de macht. Hij is de leider van de Militaire Raad. De Egyptenaren willen snel verkiezingen, maar als die in november nog niet zijn gehouden, volgen er opnieuw grote protesten. Opnieuw is het Tahrirplein het toneel van massademonstraties.

Ondertussen zijn verscheidene moslimpartijen gelegaliseerd. Onder Mubarak waren die nog verboden. De bekendste partij die weer is toegestaan is Vrijheid en Recht van de Moslimbroederschap van Mohammed Morsi.

Vrijheid en Recht is uiteindelijk met 47 procent de grote winnaar van de parlementsverkiezingen.

President Morsi

Ondanks de parlementsverkiezingen blijven Egyptenaren de straat opgaan. Ze willen dat Tantawi snel presidentsverkiezingen organiseert. Uiteindelijk komt de leider van de Militaire Raad tegemoet aan de wens van de betogers en vervroegt hij de presidentsverkiezingen.

De strijd gaat tussen Morsi en Ahmed Shafik, een voormalige premier van Mubarak. Van Shafik is de verwachting dat hij de orde in het land kan herstellen. Morsi is voor een grotere rol van de islam en voor meer islamitische wetgeving. Met 52 procent van de stemmen wordt Morsi de nieuwe president.

Morsi de farao

Maar al snel komt Morsi in grote problemen. Zo verklaart het Constitutionele Hof het parlement ongrondwettelijk, omdat de parlementsverkiezingen eerder dat jaar niet goed zijn verlopen. Morsi maakt met een decreet het besluit van het hof ongedaan. Hij krijgt de steun van veel Moslimbroeders die opnieuw naar het Tahrirplein gaan om dit keer tegen het Constitutionele Hof te demonstreren.

Er komen tegenstanders van Morsi op het plein als de president zich in november 2012 meer macht geeft. Oppositieleider ElBaradei vindt dat Morsi zich gedraagt als een farao. "Een nieuwe slag voor de revolutie", zegt hij.

Opnieuw zijn er demonstraties en geweld. Tegenstanders en aanhangers van Morsi raken slaags met elkaar. De demonstraties gaan maandenlang door. Eind juni is de grootste betoging tegen Morsi; tienduizenden mensen komen bijeen op het Tahrirplein.

Afgezet

Nadat miljoenen mensen in Egypte de straat op waren gegaan, bemoeit het leger zich met de zaak. Legerleider Sisi stelt Morsi een ultimatum. Hij moet binnen 48 uur opstappen.

Morsi verwerpt dat ultimatum, waarna niemand meer weet wat er gaat gebeuren. Uiteindelijk wordt Morsi afgezet door het leger. Sisi is de nieuwe held van het volk, dat opnieuw feest viert.

In de dagen erna zijn er gevechten tussen Moslimbroeders en tegenstanders van Morsi. Er vallen doden en er worden leiders van de Moslimbroederschap opgepakt. Ruim twee jaar na het begin van de opstand is het nog steeds onrustig in Egypte.

De nieuwe leider van het land is Adli Mansour. Hij is de voorzitter van het Constitutioneel Hof. Hij moet Egypte naar nieuwe verkiezingen leiden.

"Moslimbroeders, vecht met uw leven"

De Moslimbroederschap spreekt van een coup. Het hoofd van de Moslimbroeders, Mohammed Badie, roept zijn aanhangers op met hun leven te vechten voor de afgezette Morsi. Er vallen na zijn oproep tientallen doden en duizenden gewonden.

Een paar dagen later is er een nieuw dieptepunt. Bij een schietpartij bij de kazerne van de Republikeinse Garde in Caïro vallen 51 doden en 450 gewonden. Het zijn vrijwel allemaal Moslimbroeders.

Ruim een maand na het afzetten van Morsi verkeert het land op de rand van een burgeroorlog. Bijna dagelijks zijn er gevechten tussen Moslimbroeders en tegenstanders. De Moslimbroederschap organiseert nieuwe Dagen van Woede. In vrijwel alle grote steden in Egypte zijn er gevechten en vallen er doden.

Illegale Moslimbroeders

In september vorig jaar grijpt de rechterlijke macht in. Een rechtbank verbiedt de broederschap en al zijn activiteiten. De bezittingen van de organisatie worden in beslag genomen.

Zoals verwacht worden er nieuwe protesten aangekondigd door aanhangers van Morsi. En opnieuw vallen er tientallen doden bij confrontaties tussen de verschillende groepen.

Referendum

De interim-regering maakt eind vorig jaar bekend dat dit voorjaar verkiezingen worden gehouden. Voor die tijd komt een referendum over een nieuwe grondwet. Daarin wordt de macht van het leger versterkt en wordt de weg vrijgemaakt voor legerleider Sisi om zich kandidaat te stellen voor de presidentsverkiezingen.

Grote massademonstraties op onder meer het Tahrirplein blijven uit. Wel zijn er steeds vaker aanslagen die de Moslimbroederschap opeisen, vaak op politiemensen en militairen. De aanslagen op politieposten in Caïro, gisteren, zijn overigens niet opgeëist door de Moslimbroeders. Maar vast staat: de rust is nog steeds niet teruggekeerd in Egypte.

Rechtszaken

Tijdens de revolutie wordt oud-president Mubarak tot levenslang veroordeeld. Het hof verklaart die uitspraak later ongeldig. Het recht was niet goed toegepast, oordeelde het hof.

Afgelopen zomer komt de oud-president vrij. Hij heeft sindsdien huisarrest en is nog in afwachting van zijn nieuwe proces.

De andere oud-president, Mohammed Morsi, zit nog vast. Er lopen verschillende zaken tegen hem. Hij wordt beschuldigd van het ontvoeren van politieagenten, samenwerking met buitenlandse militanten, het doorspelen van militaire geheimen, samenzwering met buitenlandse terroristische organisaties en het doden van tegenstanders.

In die zaken kan Morsi de doodstraf krijgen. Volgende maand wordt het proces tegen hem hervat.

STER Reclame