Max Stahl (l) met president Taur Matan Ruak van Oost-Timor EPA

De Britse journalist Max Stahl is op 66-jarige leeftijd overleden. Beelden die hij maakte van een bloedbad tijdens een vrijheidsdemonstratie op Oost-Timor waren cruciaal voor de onafhankelijkheidsstrijd van het land. Op het eiland wordt hij nog altijd geëerd als een nationale held.

Stahl werkte aanvankelijk als acteur en presenteerde tussen 1978 en 1980 het BBC-kinderprogramma Blue Peter. Later ontdekte hij dat conflictjournalistiek hem beter lag: in zijn carrière zou hij verslag doen van de burgeroorlog in El Salvador, het uiteenvallen van Joegoslavië en conflicten in Zuid-Amerika.

Vuur geopend

In 1991 trok hij op een toeristenvisum naar Oost-Timor, dat in 1974 was bezet door Indonesië toen Portugal zich als kolonisator terugtrok. Daar filmde Stahl hoe de begrafenis van een activist in de hoofdstad Dili uitliep op een protest tegen de bezetting - en Indonesische soldaten hard ingrepen.

"Ik was net mijn camera aan het opzetten toen ik een muur van geluid hoorde: zeker 10 seconden ononderbroken geweervuur", zei Stahl in 2016 tegen de BBC. "De militairen die waren gearriveerd hadden van dichtbij het vuur geopend op de groep van duizenden jonge mensen."

Ze lieten me hun verwondingen zien. Ze wilden dat de wereld het zou zien. 

Max Stahl

Op de gruwelijke beelden die Stahl maakte is te zien hoe de mensenmassa door de kerkhofpoort over elkaar buitelt om te ontsnappen aan het geweervuur. Mensen zoeken dekking achter zerken, hinkelen gewond door beeld of liggen stervend op de grond. Later filmde Stahl stiekem hoe de militairen het kerkhof uitkammen.

Het viel hem op dat de aanwezigen hem opzochten: "Ze lieten me hun verwondingen zien. Ze wilden dat de wereld het zou zien. De stervenden vonden hun eigen dood minder belangrijk dan het feit dat hun dood betekenis zou krijgen." Bij het bloedbad kwamen naar schatting zo'n 200 mensen om.

Uit het land gesmokkeld

Voordat Stahl zelf werd opgepakt verstopte hij zijn filmmateriaal in een graf. De Nederlandse journalist Saskia Kouwenberg zou het later het land uit smokkelen in haar ondergoed. "Ik heb er vier dagen over gedaan om van Dili naar Amsterdam te komen", vertelde ze ooit in het NOS Radio 1 Journaal. "Ik moest me letterlijk het vliegtuig in vechten omdat de Indonesische militairen me van de trap trokken."

De gruwelijke beelden maakten diepe indruk in het Westen: voor het eerst werd de Indonesische repressie op het eiland getoond. Kouwenberg: "Daarvoor was het steeds ontkend door de Indonesische regering: het viel wel mee, iedereen overdreef. Maar de beelden dat jonge mensen bloedend naar een kapel lopen, biddend in het Portugees, maakten ongelofelijk veel indruk."

Herdenking van het bloedbad in 2019 EPA

Wereldwijd werden belangenorganisaties voor Oost-Timor opgezet, westerse regeringen begonnen druk uit te oefenen op Indonesië en in 1996 kregen activisten José Manuel Ramos-Horta en Carlos Filipe Ximenes Belo de Nobelprijs voor de Vrede. Het eiland herwon in 2002 zijn onafhankelijkheid.

Stahl werd in 2019 staatsburger van Oost-Timor. Hij overleed aan kanker in een Australisch ziekenhuis.

Oud-president Ramos-Horta noemt hem een ware held van de onafhankelijkheidsstrijd. "Zijn film bracht onze boodschap wereldwijd voor het voetlicht. Politici namen het daarna voor ons op. Alleen omdat eén man zijn leven riskeerde om van dichtbij te filmen wat er aan de hand was."

STER reclame