In de "weggeefwinkel" worden de goederen niet verkocht maar weggegeven aan mensen die weinig of geen geld hebben. ANP

Weer meer mensen uit de bijstand, wie zitten er nog wel in?

time icon

Door de economische groei hebben meer mensen een baan: het aantal uitkeringen daalt al maandenlang. Eind maart zaten er 13.000 minder mensen in de bijstand dan een jaar eerder. Ook is voor het eerst in jaren het aantal bijstandsgerechtigden met een niet-westerse migratieachtergrond gedaald.

De daling van het aantal bijstandsuitkeringen, die in het laatste kwartaal van 2017 werd ingezet, zet dus door. Op dit moment hebben zo'n 459.000 Nederlanders een uitkering, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Ter vergelijking: zo'n 8,7 miljoen Nederlanders werken.

Ook het aantal mensen met een niet-westerse migratieachtergrond met een uitkering nam af. Eind maart waren er in deze categorie duizend uitkeringen minder dan een jaar eerder. Toch beslaat deze groep meer dan de helft van het totaal aantal uitkeringen: zo'n 235.000.

Juist meer

Maar niet alle groepen profiteren van de economische voorspoed: het aantal 45-plussers in de bijstand neemt juist toe. In maart waren er 2000 duizend meer bijstandsontvangers van 45 jaar of ouder dan een jaar eerder.

Leeftijdsopbouw bijstand

Een mogelijke oorzaak van die groei is de verhoging van de AOW-leeftijd, zegt het CBS. Daardoor blijven mensen langer in de bijstand. Een andere verklaring is dat 45-plussers moeilijker aan de bak komen door bijvoorbeeld leeftijdsdiscriminatie.

Ook de instroom van asielzoekers die recent een verblijfsvergunning hebben gekregen houdt aan. In 2017 zijn er ruim 13.000 Syriërs in de bijstand gekomen. In hetzelfde jaar zijn er 5500 Syriërs uitgestroomd.

Afgelopen vrijdag liet VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff zich scherp uit over de bijstandsgerechtigden. Hij zei tijdens het voorjaarscongres van de partij dat mensen in de bijstand zich niet genoeg realiseren dat die door werkenden betaald wordt. Om "de wederkerigheid" weer terug te brengen in het systeem, wil Dijkhoff de bijstandsuitkering verlagen. Mensen kunnen een verhoging bijverdienen door een opleiding te volgen, te solliciteren of vrijwilligerswerk te doen.

Volgens bijzonder hoogleraar Actief Burgerschap Monique Kremer (UvA) zijn bijstandsgerechtigden niet gebaat bij zo'n beloningssysteem. "Voor ongeveer de helft van de mensen in de bijstand werkt dit juist averechts. Je helpt deze problematische groep, die vaak kampt met psychische klachten, verslaving of een taalachterstand, vooral met veel steun en begeleiding." Bovendien zegt ze dat de uitspraken van Dijkhoff de indruk wekken dat je in Nederland met nietsdoen al een uitkering krijgt. "Dat is decennialang al niet meer zo. Er zitten tegenwoordig veel voorwaarden aan het krijgen van een uitkering, zoals de sollicitatieplicht."

Uitstroom

Het merendeel van de mensen die in 2017 uit de bijstand kwamen, ging weer aan het werk. 38 procent van de 'uittreders' kreeg of een baan of startte een eigen bedrijf, blijkt uit cijfers van Divosa, de koepelorganisatie van sociale diensten.

Een ander groot deel, 26 procent, raakte zijn bijstandsuitkering kwijt door het bereiken van de AOW-gerechtigde leeftijd, verhuizing naar een andere gemeente of omdat ze een relatie aangingen. Zo'n 5 procent van de uittreders besloot een opleiding te gaan volgen.

Reden van uitstroom uit de bijstand

Bij bijstandsuitkeringen geldt over het algemeen dat mensen die kort in de bijstand zitten een grotere kans hebben om er weer uit te komen. Meer dan de helft van de in 2017 stopgezette bijstandsuitkeringen duurde 1 jaar of korter.

Om recht te hebben op bijstand moet je in Nederland aan een aantal voorwaarden voldoen. Zo moet je 18 jaar of ouder zijn, in Nederland wonen en niet in de gevangenis zitten. Ook moet je een adres hebben.

Basisvoorwaarde voor een bijstandsuitkering is dat je niet genoeg inkomen óf eigen vermogen hebt om in je levensonderhoud te voorzien. Als alleenstaande mag je bijvoorbeeld maximaal 6000 euro spaargeld hebben. Ook een eigen huis wordt gezien als onderdeel van je vermogen.

Daarnaast wordt een bijstandsgerechtigde verplicht mee te doen aan activiteiten die worden aangeboden om werk te vinden, is er een sollicitatieplicht en moet je een basiskennis hebben van de Nederlandse taal.

De hoogte van de bijstandsuitkering hangt af van het aantal volwassen personen die in een woning wonen, of je in een verpleeghuis zit of niet, en andere situatieafhankelijke regels.

De (netto) uitkeringen bedragen per 1 januari 2018:

Gehuwden/samenwonenden 1.417,32 euro per maand

Alleenstaanden/Alleenstaande ouders: 992,12 euro per maand

'62 procent een vrijstelling'

Maar welk deel van de 459.000 bijstandsgerechtigden kan en wil weer aan de slag, en welk deel is bijvoorbeeld arbeidsongeschikt verklaard?

Uit cijfers van Divosa blijkt dat ongeveer 10 procent van de Nederlanders met een bijstandsuitkering een ontheffing van de arbeidsplicht heeft. Mensen met een ontheffing zijn niet verplicht werk te zoeken, een baan te aanvaarden of te behouden. Je kunt zo'n vrijstelling krijgen als je bijvoorbeeld arbeidsongeschikt bent verklaard of een alleenstaande ouder bent.

Uit de officiële cijfers blijkt dus dat negen op de tien mensen in de bijstand in principe op zoek is naar een baan. Maar in de realiteit ligt dat aantal lager, denkt Divosa. Uit eerder onderzoek van de Inspectie SZW blijkt namelijk dat er bij veel gemeentes sprake is van informele vrijstellingen.

In dat onderzoek gaf 62 procent van de ondervraagden aan vrijgesteld te zijn van de sollicitatie- en re-integratieplicht. Vele malen hoger dan de officieel geregistreerde 10 procent.

Daarnaast blijkt uit een ander onderzoek dat volgens gemeenten ongeveer de helft van de mensen in de bijstand ver van de arbeidsmarkt staat. De kans dat die mensen daadwerkelijk weer aan de slag gaan, is klein.

STER Reclame