Je kunt vandaag niet alleen stemmen voor de gemeenteraadsverkiezingen, maar ook voor het referendum over de Inlichtingenwet. Dat kan ook als er in jouw gemeente geen raadsverkiezingen zijn. Maar wat gebeurt er na vannacht, als de stemmen zijn geteld?

Een antwoord op die vraag krijg je hieronder. Eerst: waar gaat het referendum ook alweer over?

Wat moet je weten over de nieuwe inlichtingenwet?

De uitkomst van het referendum is pas geldig als ten minste 30 procent van de kiezers vandaag überhaupt hun stem uitbrengt. Ook niet-geldige stemmen en blanco stemmen tellen mee voor die 'opkomstdrempel'.

De kans dat die drempel wordt gehaald, is volgens recente peilingen aanzienlijk. Mogelijk doordat er dus ook raadsverkiezingen zijn. Mensen die daarvoor gaan stemmen, zijn dan toch al in het stemhokje.

Maar dat betekent niet direct dat er iets verandert: ook als de opkomst boven de 30 procent is, gaat het slechts om een raadgevend referendum. En het kabinet heeft al laten weten dat de wet er hoe dan ook komt, al dan niet met een wijziging.

Wat gebeurt er als ik 'nee' stem?

Als een meerderheid van Nederland jouw stem volgt, moeten kabinet en parlement de wet opnieuw behandelen. Maar die kunnen ervoor kiezen om de wet ongewijzigd opnieuw de revue te laten passeren. Bij het Oekraïne-referendum, waar ook een 'nee' uit kwam, koos het kabinet ervoor om de onvrede te adresseren met een extra verklaring dat Oekraïne niet op weg was naar een EU-lidmaatschap. Het kabinet zou ook nu een aantal zorgen weg kunnen nemen om tegenstanders tegemoet te komen. De kans dat de Inlichtingenwet helemaal van tafel gaat, wordt klein geacht.

Overigens treedt de wet sowieso op 1 mei in werking: omdat hij volgens het kabinet spoedeisend is, wordt hij niet opgeschort, zoals eigenlijk gebeurt bij wetten waar een referendum over wordt gehouden. Bij spoedeisende wetten kan dat worden omzeild.

Wat gebeurt er bij een 'ja'?

Dan gaat de wet sowieso door. Wel is er over twee jaar een evaluatie gepland, om te kijken of bijvoorbeeld de privacy wel voldoende gewaarborgd is. Ook zijn tegenstanders bezig met een rechtszaak: zij denken dat bepaalde onderdelen in strijd zijn met mensenrechtenverdragen.

Ik vind het een beetje complex. Ik stem blanco, ongeldig of niet.

Je bent waarschijnlijk niet de enige. Volgens hoogleraar regionaal bestuur Marcel Boogers gaan mensen ingewikkelde keuzes graag uit de weg. "Het gaat vooral om de vraagstukken veiligheid en privacy, en het is niet makkelijk om daar tussen te kiezen", zegt Boogers. Er is overigens een verschil tussen blanco stemmen en thuisblijven: een blanco stem (en ook een ongeldige stem) telt mee voor de opkomst, thuisblijven uiteraard niet.

Is dit onderwerp niet te ingewikkeld voor een referendum?

Ingewikkelde onderwerpen zijn niet per se ongeschikt voor een referendum, denkt hoogleraar Boogers. "Maar dan moet er wel een flinke en zichtbare referendumcampagne aan vooraf gaan, zodat mensen een mening kunnen vormen". Die is er wat hem betreft niet geweest in de aanloop naar het referendum.

Volgens politicoloog Kristof Jacobs, die de motieven onderzoekt van mensen om voor of tegen te stemmen, leent het onderwerp zich beter dan het Oekraïne-verdrag voor een referendum. "Het is meer een waardediscussie, met twee kanten. Aan de ene kant veiligheid, en aan de andere kant privacy. Daar kun je over discussiëren, en vervolgens een eigen afweging maken", zegt Jacobs.

Ook bestuurskundige Koen van der Krieken noemt het referendum-thema niet ongeschikt, maar benadrukt het belang van kijken naar de motieven van mensen om voor of tegen te stemmen. "Bij het referendum kan alleen maar 'ja' of 'nee' antwoorden. Maar waarom stemmen ze bijvoorbeeld tegen?", vraagt Van der Krieken zich af. Die vraag bleek ook na het Oekraïne-referendum lastig concreet te maken: waren kiezers tegen het héle verdrag, of tegen onderdelen ervan? Om die vraag te beantwoorden, kan onderzoek naar de achterliggende motieven van stemgedrag mogelijk van pas komen.

STER reclame