NOS Nieuws Tech Cultuur & Media Aangepast

Nepnieuws groot gevaar voor Nederland? Dat lijkt dus wel mee te vallen

ANP

"Elke Nederlander moet meedoen aan de ramadan", schrijft de website Nieuwspaal. Het is een satirisch bericht, maar mensen buitelen over elkaar heen op Facebook om hun woede te uiten. "Als dat tuig naar Nederland wil komen past het zich maar aan", schrijft iemand. "Dacht het niet, eruit met die rotzooi", schrijft een ander.

Het is een voorbeeld van wat desinformatie kan aanrichten en waarvoor generaal Wilfred Rietdijk waarschuwt. "Het hoeft niet eens waar te zijn om de samenleving te ontregelen", zei hij vanochtend op de voorpagina van de Volkskrant.

Het artikel van Nieuwspaal is niet bedoeld om mensen te manipuleren, maar dat gebeurt volgens Rietdijk wel degelijk. Hij waarschuwt niet persé voor dergelijke sites, maar wel voor desinformatie vanuit het buitenland en dan met name uit Rusland. Maar is daar ook echt sprake van?

"Zover ik zie, is er weinig nepnieuws van Russische makelij dat bedoeld is voor Nederland", zegt Peter Burger van de Universiteit Leiden en gespecialiseerd in nepnieuws. "Duitsland, Zweden en de Baltische staten hebben er veel meer last van."

Burger noemt twee voorbeelden van nepnieuws met een Russische link: pogingen om het onderzoek naar de ramp met vlucht MH17 te beïnvloeden en een video waarin gemaskerde en gewapende mannen dreigen met een aanslag als Nederland 'nee' stemt tijdens het Oekraïne-referendum.

Het valt Burger op dat Rietdijk niet nieuwe voorbeelden van nepnieuws geeft. "Je zou denken dat hij dicht bij de bron zit en dus ook andere voorbeelden heeft om de impact duidelijk te maken." Burger wil hiermee niet zeggen dat er geen nepnieuws rondgaat in Nederland, maar wel dat slechts een klein percentage afkomstig is uit Rusland.

"Er is wel degelijk nepnieuws, nog altijd te veel wat ons betreft. We richten ons met Nieuwscheckers, een groep studenten die factchecken, binnen het spectrum van nepnieuws vooral op twee categorieën: clickbait (bedoeld om kliks te genereren en daarmee geld te verdienen, clickbait is niet per definitie nepnieuws, red.) en gezondheid, berichten over middelen met wonderlijke werkingen."

"We doen vrij weinig met complotnieuws, omdat dat lastig te weerleggen is. De belangrijkste categorie, politiek nepnieuws, lijkt niet massaal aanwezig. Ik zie weleens iets via via, maar niet in grote stromen."

Wat we wel weten is dat mensen nooit alleen nepnieuws lezen.

Sanne Kruikemeier, onderzoeker UvA

Volgens Sanne Kruikemeier, onderzoeker politieke communicatie aan de Universiteit van Amsterdam, is er nog weinig wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de impact van nepnieuws. Er is nog geen definitieve conclusie te trekken.

"Wat we wel weten, is dat mensen gebruikmaken van meerdere bronnen en dat ze dus nooit alleen nepnieuws lezen." Daarnaast wijst Kruikemeier erop dat de groepen die nepnieuws verspreiden op sociale media niet representatief zijn voor heel Nederland.

Nederland niet echt interessant

Professor Richard Rogers, werkzaam bij dezelfde universiteit, voegt daaraan toe dat nepnieuws op sociale media in Nederland een veel kleinere impact heeft dan in Amerika. Rond de verkiezingen in de VS bleek uit onderzoek van BuzzFeed News dat nepnieuws op een bepaalde moment een groter bereik had dan echt nieuws. "Daar is in Nederland geen sprake van", zegt Rogers.

Daarnaast zegt Rogers dat Nederland vooral last heeft van nepnieuws op het moment dat er een link te vinden is met Rusland of Oekraïne. "Nederland op zichzelf is voor Rusland niet echt interessant."

STER reclame