NOSop3

Hoe dicht zaten de peilingen bij de uitslag?

NOS op 3

Nu de stemmen zijn geteld, kunnen we de balans opmaken. Zaten de peilingen een beetje in de buurt van de uiteindelijke verkiezingsuitslagen? Het antwoord is ja, redelijk. Hoewel er hier en daar een paar uitschieters zijn buiten de foutmarges, komen de peilingen toch aardig in de buurt van de werkelijkheid. We kijken naar de laatste peilingen voor de verkiezingen in vergelijking met de uitslag.

Wat opvalt, is dat de peilers vooral wat betreft de rangschikking van de partijen goed zaten. Als we kijken naar de Peilingwijzer, het gemiddelde van zes grote peilbureaus, klopt de volgorde van groot naar klein bijna helemaal. Alleen GroenLinks werd vaak flink hoger ingeschat dan de SP, maar ook dat scheelde heel weinig.

De Peilingwijzer NOS op 3

Politicoloog Tom Louwerse van de Peilingwijzer waarschuwde gisteren al dat de peilingen beslist geen 100 procent zekerheid kunnen geven over de uitslag. Daarom houdt de Peilingwijzer ook telkens een onzekerheidsmarge aan. Ook die is niet waterdicht. Volgens Louwerse geven de peilingen een redelijk beeld, maar zijn verrassingen niet uit te sluiten. 

Die onvoorspelbaarheid heeft zowel te maken met het stemgedrag van zwevende kiezers als met de beperkingen van dit soort opiniepeilingen. Bij de vorige verkiezingen in 2012 besliste 15 procent van de kiezers pas op de dag zelf. Verder is een bekend probleem dat bepaalde groepen kiezers nogal eens ondervertegenwoordigd zijn in de steekproeven.

Alle peilbureaus hadden de VVD als grootste partij ingeschat, maar niemand had voorzien dat ze met 33 zetels aan de haal zouden gaan. De Politieke Barometer was nog het meest positief over de kansen voor de VVD, met 29 zetels. 1Vandaag en het LISS-panel zaten er met 24 zetels ruim onder.

Gemiddeld zaten de peilbureaus met 21 geschatte zetels dicht bij de werkelijke 20 zetels voor de PVV, maar de onderlinge verschillen zijn wel groot. Zo verwachtten Peil.nl van Maurice de Hond en 1Vandaag allebei 24 zetels, terwijl I&O research met 16 zetels een stuk pessimistischer was voor Wilders. 

1/6Politieke Barometer NOS op 3
2/6Peil.nl NOS op 3
3/6I&O research NOS op 3
4/6EenVandaag NOS op 3
5/6Kantar Public NOS op 3
6/6LISS-panel NOS op 3

Het CDA en D66 krijgen allebei 19 zetels in de Kamer. Daar zaten de peilbureaus gemiddeld niet ver naast met respectievelijk 20 en 18 zetels, zonder grote uitschieters. Hetzelfde geldt voor de SP, dat in de Kamer 14 zetels krijgt en volgens de peilers op 15 mocht rekenen.

Hoewel GroenLinks met 14 zetels de grootste overwinning boekt in de geschiedenis van de partij, hadden alle peilbureaus de overwinning nóg groter ingeschat. Gemiddeld werd geschat op 17 zetels. I&O zag het helemaal zonnig in met 20 zetels. Alleen Kantar Public had het goed met 14 zetels, ook meteen de laagste inschatting.

Het historische verlies voor de PvdA was ook door de peilers voorspeld. De PvdA kon gemiddeld rekenen op 11 zetels volgens de peilers, maar moet het uiteindelijk doen met 9, wat ook de Politieke Barometer en Peil.nl juist hadden voorspeld.

Bij de kleine christelijke partijen valt niets geks op, daar zaten de peilers goed. De winst voor de Partij voor de Dieren en 50+ was door de peilbureaus voorzien, zonder opmerkelijke uitschieters. Nieuwkomers Denk en Forum voor Democratie zijn niet door alle peilbureaus meegenomen, daarom vallen zij onder de categorie 'overig'. Geschat werd dat 3 tot 6 zetels naar nieuwe partijen zouden gaan. Dat zijn er 5 geworden; 3 voor Denk en 2 voor Forum voor Democratie.