Nieuwsuur

Dit Griekse eiland toont noodzaak én falen van Turkijedeal

AFP

Precies een jaar geleden sloten de Europese Unie en Turkije een vluchtelingenakkoord dat een einde moest maken aan de illegale oversteek van vluchtelingen naar Griekenland. 

De maanden voor het akkoord kenmerkten zich door chaos. Honderdduizenden vluchtelingen waagden hun leven in rubberboten op de Middellandse Zee om naar Europa te komen. Het waren vooral Syriërs op de vlucht voor de burgeroorlog in hun land, maar ook veel economische migranten.

Het Griekse eiland Chios werd een brandpunt in de vluchtelingencrisis. Het kleine eiland kreeg het zwaar te verduren. De vluchtelingendeal moest daar verandering in brengen en de druk op Griekenland verlichten. 

Maar een jaar nadat Europese en Turkse leiders hun handtekening onder het akkoord zetten, zijn de problemen nog lang niet voorbij. Een overzicht.

3 februari 2016 

Een maand voor het akkoord in werking treedt krijgt Griekenland al Europese hulp bij de grensbewaking. In een registratiecentrum controleren Nederlandse marechaussees migranten voordat ze doorreizen naar Noord- en West-Europa.

Per dag worden tientallen valse documenten onderschept. Maar de Nederlanders kunnen migranten niet beletten verder Europa in te reizen. Dat mogen alleen de Griekse autoriteiten.

'We zijn hier absoluut niet om mensen tegen te houden'
Een maand voor het akkoord in werking treedt krijgt Griekenland al Europese hulp bij de grensbewaking. In een registratiecentrum controleren Nederlandse marechaussees migranten voordat ze doorreizen naar Noord- en West-Europa. Per dag worden tientallen valse documenten onderschept. Maar migranten kunnen niet worden tegengehouden verder Europa in te reizen. Dat is aan de Griekse autoriteiten.

18 maart 2016

Turkije en de Europese Unie sluiten het vluchtelingenakkoord. Dat betekent dat alle migranten die na 20 maart aankomen op de Griekse eilanden worden teruggestuurd naar Turkije. In ruil daarvoor haalt de EU Syriërs uit Turkije op, die op een legale manier asiel hebben aangevraagd.

Verder krijgt Turkije 3 miljard voor de opvang van vluchtelingen, worden de onderhandelingen over toetreding tot de EU hervat en moet visumvrij reizen voor Turken naar Europa mogelijk worden. 

21 maart 2016

Op Chios hebben ze amper tijd gehad om zich voor te bereiden op het akkoord. In de registratiecentra is sinds de nieuwe regels veel onduidelijk. Syriërs die aankomen moeten worden geregistreerd als vluchteling en mogen asiel aanvragen in Griekenland. Willen ze daar geen gebruik van maken, dan worden ze teruggestuurd naar Turkije.

Er mag geen migrant meer doorreizen, maar er blijven mensen komen. De registratiecentra veranderen in detentiecentra waar niemand meer uit mag. Wanhopige Syriërs proberen informatie los te krijgen, maar kunnen door niemand worden geholpen.

'Ze hebben de regels veranderd en welke rechten je hebt'
Op Chios hebben ze amper tijd gehad om zich voor te bereiden op het akkoord. In de registratiecentra is sinds de nieuwe regels veel onduidelijk. Syriërs die aankomen moeten worden geregistreerd als vluchteling en mogen asiel aanvragen in Griekenland. Willen ze daar geen gebruik van maken, dan worden ze teruggestuurd naar Turkije. Er mag geen migrant meer doorreizen, maar er blijven mensen komen. De registratiecentra veranderen in detentiecentra waar niemand meer uit mag. Wanhopige Syriërs proberen informatie los te krijgen, maar kunnen door niemand worden geholpen.

3 april 2016 

Twee weken na het akkoord loopt de spanning op Chios op. Er zijn gevechten tussen Syriërs en Afghanen. De politie laat oogluikend toe dat honderden Syriërs het detentiekamp ontvluchten. Ze willen met de veerboot vertrekken, weg van het eiland, maar dat is niet toegestaan.

'Mama Merkel help me alsjeblieft'
Twee weken na het akkoord loopt de spanning op Chios op. Er zijn gevechten tussen Syriërs en Afghanen. De politie laat oogluikend toe dat honderden Syriërs het detentiekamp ontvluchten.

De volgende dag worden de eerste migranten van Chios op een boot naar Turkije gezet. Het zijn vooral Pakistanen, die vrijwillig terugkeren. Er worden geen vluchtelingen of migranten gedwongen teruggestuurd.

16 april 2016

De bureaucratische chaos op Chios houdt aan. In het registratiecentrum werkt één Griekse ambtenaar die asielaanvragen verwerkt. Per dag kan hij twee aanvragen behandelen, terwijl op dat moment 1539 mensen een aanvraag hebben ingediend. 

Langzaam dringt bij veel migranten door dat ze voorlopig nergens heen kunnen. 

'We doen ons best, maar het is een zware taak'
De bureaucratische chaos op Chios houdt aan. In het registratiecentrum werkt één Griekse ambtenaar die asielaanvragen verwerkt. Per dag kan hij twee aanvragen behandelen, terwijl op dat moment 1539 mensen er één hebben ingediend. Langzaam dringt door dat migranten en vluchtelingen, onder wie veel kinderen, voor langere tijd vastzitten op het eiland.

31 augustus 2016

Een paar maanden na het akkoord is er nog geen enkele Syriër gedwongen teruggestuurd. De vluchtelingenkampen op Chios puilen uit. Ruim 3000 migranten leven er al maandenlang opeengepakt. Er zijn ziektes uitgebroken: waterpokken en tuberculose.

Ook de eilandbewoners trekken het niet meer. Mensen hebben het gevoel dat hun eiland verandert in een groot vluchtelingenkamp.

'De stad wordt steeds voller'
Een paar maanden na het akkoord is er nog geen enkele Syriër gedwongen teruggestuurd. De vluchtelingenkampen op Chios puilen uit. Ruim 3000 migranten leven er al maandenlang opeengepakt. Er zijn ziektes uitgebroken: waterpokken en tuberculose. Ook de eilandbewoners trekken het niet meer. Mensen hebben het gevoel dat hun eiland verandert in een groot vluchtelingenkamp.

28 november 2016 

Hulporganisaties waarschuwen voor een levensgevaarlijke situatie op de Griekse eilanden, waar zestienduizend vluchtelingen vastzitten. De spanning tussen bewoners en asielzoekers op de eilanden stijgt. 

Veel bewoners van Chios willen dat de mensen ergens anders worden ondergebracht, op het vasteland. De spanning heeft geleid tot botsingen op het eiland.

De Griekse Rena Marinou, die boven een vluchtelingenkamp woont, ziet hoe vluchtelingen gestolen vuurwerk afsteken. Diezelfde avond volgt een wraakactie. Onbekenden, vermoedelijk extreemrechtse eilandbewoners, gooien molotovcocktails en stenen op de tenten van het vluchtelingenkamp.

'We waren bang dat wij in het vuur zouden omkomen'
Hulporganisaties waarschuwen voor een levensgevaarlijke situatie op de Griekse eilanden, waar zestienduizend vluchtelingen vastzitten. De spanning tussen bewoners en asielzoekers op de eilanden stijgt. Veel bewoners van Chios willen dat de mensen ergens anders worden ondergebracht, op het vasteland. De spanning heeft geleid tot botsingen op het eiland. Rena Marinou, die boven een vluchtelingenkamp woont, zag het met eigen ogen gebeuren.

Januari 2017

De situatie in de vluchtelingenkampen op de eilanden is door het winterweer onhoudbaar geworden. Migranten proberen warm te blijven, maar dat is lastig in tenten.

Ihab Abassi/MSF

Maart 2017 

Een jaar na de Turkijedeal is de vluchtelingenstroom naar Griekenland opgedroogd. Maar volgens critici komt dat niet door het akkoord. Uit cijfers van vluchtelingenorganisatie UNHCR blijkt dat sinds oktober 2015 het aantal vluchtelingen al afneemt. 

Daarnaast verloopt de uitwerking van het akkoord verre van vlekkeloos. Door het trage asielsysteem in Griekenland worden er door de Europese Unie amper vluchtelingen en migranten teruggestuurd naar Turkije. Ook wordt er niemand opgenomen uit de Turkse kampen.

Gerald Knaus, de bedenker van de deal, noemde het eerder een schande. "We zijn niet in staat de mensen die vast zitten in Griekenland ergens anders heen te brengen, iets wat de lidstaten wel hadden afgesproken."

Op Chios blijft de situatie voor de duizenden migranten voorlopig uitzichtloos.

16.000 geregistreerde migranten in Griekenland spoorloos

De Griekse regering en vluchtelingenorganisatie UNCHR zijn aan het touwtrekken over de vraag hoeveel migranten er nou precies in Griekenland zijn. Volgens de regering zijn het er 62.434. De UNHCR schatten dat aantal op 46.000. Dat betekent dat maar liefst 16.000 geregistreerde migranten feitelijk vermist worden.

Een woordvoerder van de UNHCR verklaart tegenover Nieuwsuur dat zijn organisatie ervan uit gaat dat veel van die 16.000 migranten ondanks verscherpte grenscontroles illegaal is doorgereisd naar Noord-Europa.