Door eindredacteur Piet van Asseldonk
Komende Koninginnedag is het 100 jaar geleden dat koningin Juliana werd geboren. In het nationaal geheugen leeft ze voort als een koningin tegen wil en dank, een koningin die wars van protocol - hartstochtelijk en tegen beter weten in een gewone mevrouw wil zijn en een gewoon leven wenst te leiden.
Maar wie serieus op haar leven en koningschap terugkijkt, ziet helemaal geen gewone mevrouw, maar een zelfbewuste koningin; een majesteit die niet over zich laat lopen.
Ze gebruikt de (beperkte) macht die ze heeft wel degelijk en zoekt meer dan eens de grenzen daarvan op. Tot nauw verholen ongenoegen van verschillende van haar ministers.
Documentaire
Het beeld van Juliana verdient dus enige bijstelling en de NOS gaat daar op Koninginnedag met de speciale documentaire 'Juliana, mevrouw majesteit' een poging toe doen.
Als enig erfgenaam van de troon was Juliana voorbestemd koningin van Nederland en niets anders te worden. Vlak na de oorlog, in 1949, volgde ze haar moeder Wilhelmina op. In 1980 trad ze na 32 jaar koningschap af. Toen ze in 2004 stierf, zei iedereen dat het vaderland z'n moeder had verloren. Nadien is dat beeld van Juliana als 'moeder des vaderlands' gecultiveerd. De feiten evenwel spreken een andere taal.
Juliana groeide op als enig kind, opgevoed door een moeder die in de oorlog met krachtige hand haar koninklijk ambt uitoefende. Ze trouwde met een man (Bernhard) die macht en aanzien zocht. Bovenal werd Juliana door heel Nederland als een kasplantje gekoesterd en bejubeld, omdat zij de redster van de Oranjemonarchie was.
Daardoor heeft Juliana in haar omgeving voortdurend macht en machtsuitoefening gezien en ervaren. Nooit werd ze tegengesproken en altijd boog en week iedereen in haar omgeving.
Het is dan ook niet verwonderlijk dat de prinses, eenmaal koningin, het vanzelfsprekend bleef vinden dat er naar haar geluisterd werd en dat niemand ook ministers niet haar de voet dwars zou willen zetten.
Wrijvingen
Binnenskamers het 'geheim van Soestdijk' heeft dat nogal eens tot wrijvingen geleid. Het bekendst is natuurlijk Juliana's sympathie voor de persoon en denkbeelden van de pacifistische gebedsgenezeres Greet Hofmans.
Tegen de zin van het kabinet hield koningin Juliana voor het Amerikaanse congres zelfs een pacifistisch getinte toespraak die haar door de minister van Buitenlandse Zaken dringend was ontraden.
Ze gaf de gebedsgenezeres aan het hof veel ruimte en pas toen haar huwelijk en koningschap als gevolg van deze Greet Hofmans-affaire in he geding kwamen, bond ze in.
Maar er is meer. Zo verzette koningin Juliana zich hardnekkig tegen de executie van Duitse oorlogsmisdadigers die in de koepelgevangenis van Breda zaten.
Toen haar dochter Irene katholiek werd en zich verloofde met de Spaanse edelman Carlos Hugo, die ook nog eens aanspraak maakte op de Spaanse troon, hield ze tot op het laatst haar kabinet onkundig van deze politiek explosieve feiten.
En toen tijdens de Lockheed-affaire gesproken werd over een strafrechtelijk onderzoek naar het aannemen van steekpenningen door prins Bernhard, zou Juliana dat geblokkeerd hebben door met aftreden te dreigen.
Allemaal voorbeelden die het beeld oproepen van een zelfbewuste, eigenzinnige, misschien zelfs eigengereide vorstin.
Toch is het beeld van Juliana als een gewone mevrouw die niets had met macht en koningschap ook wel weer begrijpelijk. Het heeft te maken met haar volstrekt authentieke rebelleren tegen gewichtigheid, deftigheid en pluimstrijkerij.
Zelfbeeld
Als je de beelden bekijkt van haar optredens, dan valt één ding op: Juliana is altijd zichzelf en past zich maar heel beperkt aan. Ze kent geen zenuwen, heeft een stevig zelfbeeld, is wars van faalangst en beleeft het kennelijk als een natuurwet dat zij het middelpunt is en dat er naar haar geluisterd wordt.
Ze rebelleert dan wel tegen protocollen en statussymbolen , maar wat doen die er ook toe als door geboorte je macht en status vast staan?
Koningin Juliana was een koningin die van mensen hield en van wie de mensen hielden, maar ze bleef altijd koningin. Ze wist niet beter. Ze kon niet anders.
Het portret 'Juliana, mevrouw majesteit' is onderdeel van de live Koninginnedag-uitzending op 30 april 2009, Nederland 1 (09.30 - 13.30 uur). De verwachte uitzendtijd is 11.30 uur.
De uitzending is ook te volgen via deze site.
»
»