Door eindredacteur Piet van Asseldonk
Koningin Beatrix heeft alom lof gekregen voor de manier waarop ze reageerde op de dramatische gebeurtenissen tijdens de viering van Koninginnedag in Apeldoorn.
Even aangeslagen als standvastig betuigde ze kort na de aanslag haar meeleven met de familieleden van de doden en met de gewonden. Daags daarna al bezochten zij en andere leden van de koninklijke familie de gewonden in de ziekenhuizen.
Maar bovenal liet de koningin - én haar directe omgeving - er van het begin af aan geen enkel misverstand over bestaan dat ze zich niet in haar paleis zou terugtrekken.
Het idee van een vorstin achter kogelvrij glas met alleen nog maar publieksontmoetingen via pasjes en detectiepoortjes werd door het optreden van koningin Beatrix prompt en resoluut in de ban gedaan. Het sprekende bewijs werd meteen al geleverd tijdens de Dodenherdenking op 4 mei en Bevrijdingsdag op 5 mei.
Applaus
De rechte rug van koningin Beatrix in de nadagen van haar koningschap leverde haar op een overigens daartoe op zich weinig geschikt moment de Dodenherdenking op de Dam in Amsterdam een klaterend applaus van het samengestroomde publiek op.
De eeuwenoude banden tussen Nederland en Oranje en de positie van de monarchie in ons land werden er door bevestigd en verstevigd. Geen klimaat om de naderende troonswisseling in het teken te plaatsen van een discussie over de wenselijkheid van een louter ceremonieel koningschap in ons land, zoals sommigen willen.
Een erfelijke monarchie als die in ons land kan overigens niet of nauwelijks zonder een tastbare band tussen vorst en volk.
De Oranjes hebben dat altijd goed begrepen en steeds hun banden met het volk aangehaald door in het openbaar te verschijnen en zich daarbij onder de mensen te mengen. Met name de Koninginnedagen vormen daarvan door de jaren heen het meest sprekende bewijs.
Strikte onpartijdigheid en afzijdigheid waar het gaat om politieke zaken en het symboliseren van de eenheid van het land boven alle tegenstellingen uit. Dat zijn de pijlers onder de monarchie.
Eenheid
Een symbool van de eenheid van de natie kan je echter niet zijn als je onzichtbaar en onbenaderbaar bent. Dat de Oranjes koningin Beatrix en haar adviseurs voorop dat beseffen, hebben ze de afgelopen dagen opnieuw getoond.
Het is geen echte optie om met massale veiligheidsmaatregelen vorst en volk van elkaar te scheiden. Het zou, op termijn, het einde van de monarchie betekenen.
Het bijzondere van een erfelijke monarchie is dat familiezaken tot op zekere hoogte ook staatszaken zijn en dus onderwerp van openbaarheid en publiciteit zijn. Dat geldt overigens alleen voor de koning (m/v) en diens partner en voor de erfopvolgers van de troon.
Groot gezelschap
Op dit moment is de koninklijke familie nogal omvangrijk. Dat maakt het beveiligen van hen er niet gemakkelijker op. Daar is de laatste dagen herhaaldelijk op gewezen.
Maar ook de uitoefening van monarchale taken is niet gediend met een te groot gezelschap. Mensen identificeren zich gemakkelijker met een vorst en diens directe familie dan met een grote, wijd vertakte koninklijke familie, die zich in de omgeving van de troon ophoudt en waarvan de leden af en toe ook representatieve taken vervullen. Dit 'probleem' lost zich echter min of meer vanzelf op wanneer Willem-Alexander de troon beklimt.
Met de troonsbestijging van Willem-Alexander namelijk wordt de situatie als volgt. Diens oudste dochter prinses Catharina-Amalia is voortaan de eerste in de lijn van troonopvolging. Gevolgd door haar zussen prinses Alexia en prinses Ariane.
Pas als zij niet beschikbaar zijn komen prins Constantijn en zijn kinderen gravin Eloise, graaf Claus-Casimir en gravin Leonore in aanmerking.
Prins Friso is uit de lijn van de troonopvolging weggevallen omdat voor zijn huwelijk met Mabel Wisse Smit geen toestemming aan het parlement werd gevraagd.
De achtste en laatste in de lijn van troonopvolging voor het koningschap van Willem-Alexander is prinses Margriet. De kinderen van prinses Margriet verliezen hun recht op de troon zodra Willem-Alexander koning is, want alleen personen die tot in de derde graad familie van de koning zijn, komen in aanmerking voor troonopvolging.
Leerschool
Binnenkort verdwijnen veel leden van de Oranjefamilie dus uit de lijn van de troonopvolging en hun participatie aan het monarchale handwerk ligt vanaf dat moment ook niet meer voor de hand.
De band tussen Nederland en Oranje, door koningin Beatrix zo 'professioneel' gekoesterd, zal in de nabije toekomst belichaamd en bewaard moeten worden door Willem Alexander en zijn gezin. Hij heeft dankzij zijn moeder in elk geval een goede leerschool gehad.
»