Nobelprijswinnaar studeerde dankzij Friese pastoor

Een Nobelprijswinnaar en een partij-ideoloog. Dat heeft een erfenis van de in 1509 overleden pastoor Goffa in het dorpje Oosterend bij Bolsward onder meer opgeleverd.

Goffa is de stichter van het Sint Geertruidsleen, een van de oudste studiebeurzen van Nederland. Dit weekeinde wordt stilgestaan bij het 500-jarig bestaan van 'het leen', met een bijeenkomst in het Friese dorp Abbega en de première van een documentaire.

Bovendien verschijnt een studie naar de wonderbaarlijke geschiedenis van het historische fonds.

Pier
Het leen bestaat nog altijd. Een bestuur kiest jaarlijks enkele studenten die met een beurs van een paar duizend euro een aanvulling ontvangen op de basisbeurs. Maar vooral ook ondersteunt het fonds studenten uit Afrika en Azië waar de luxe van zo'n basisbeurs ontbreekt.

Een jaar voor zijn dood laat Goffa zijn laatste wil opmaken. In zijn testament bepaalt de geestelijke dat van de pachtopbrengst van zijn land en boerderijen drie keer per week, tot in lengte van dagen, voor zijn zieleheil een mis moet worden gelezen. Dat gebeurt echter al eeuwen niet meer.

Het geld wordt na verloop van tijd steeds meer aangewend voor steun aan kinderen van familieleden, vooral voor hun scholing. Dat gaat niet altijd goed, zoals met ene Pier Allerds in 1662. Hij krijgt een toelage en wordt, zoals dat heet, beneficiant. In een boek over het Sint Geertruidsleen schrijf Josse Pietersma: "Pier Allerds genoot het leen ongeveer zestien jaar. Het is niet bekend wat hij in die tijd gestudeerd heeft, áls hij al gestudeerd heeft".

Onderwijzerszoon
Aan een andere jongeling bleek de toelage helemaal niet besteed. Die werd zelfs onder curatele gesteld vanwege zijn "ergerlijke levenswandel en verkwisting".

Aan het einde van de negentiende eeuw komen ook gegadigden buiten de familie voor een toelage in aanmerking. Vrouwen staan dan nog buitenspel. Pas in april 1940 wordt, na nogal wat gedoe, de eerste studente toegelaten: Tjitske Lootsma. Het bestuur meent dat een studietoelage voor haar weggegooid geld is. Wat heeft ze aan haar studie rechten? Ze zal immers wel trouwen. En dus huisvrouw worden. Haar oma en een oudoom protesteren en krijgen hun zin. Met steun van het Geertruidsleen wordt Tjitske juriste.

In het jaar 1925 heeft het leen ruimte voor twee beurzen. Het fonds roept in de Leeuwarder Courant en de Oprechte Haarlemsche Courant kandidaten op. Er komen geen familieleden opdagen, dus volgt een openbare inschrijving. Twee kandidaten springen er uit: Johannes Geerling en Tjalling Koopmans. Tjalling is onderwijzerszoon uit 's Graveland, bij Hilversum. Zijn ouders zijn van Friese komaf.

Verwant
Koopmans blijkt een briljante student en wint in 1975 de Nobelprijs voor de Economie. Later zal hij in een biografische schets beschrijven welke beslissende rol het leen in zijn leven heeft gespeeld. "Het Sint Geertruidsleen heeft mij gesteund tot mijn 26ste geboortedag. Ik zal altijd dankbaar zijn voor de steun, die mij financiële en dus ook intellectuele onafhankelijkheid verschafte."
De notitie is terug te vinden op de site van het Nobelprijscomité.

//mijn.pvda.nl/renderer.do/menuId/200006403/clearState/false/returnPage/200006621/pageId/200006423/instanceId/37907/itemId/220084228/dossierId/200023654/">Nauta, jarenlang ideoloog van de Partij van de Arbeid. Sinds 1987 hebben ruim 150 studenten van het leen gebruik gemaakt, van wie 14 procent verwant is aan de pastoor, 32 procent kwam uit het buitenland.

In zijn testament bepaalde Goffa "dat hij begeert zijn ligplaats in de Sint Maartenskerk, bij de zalige heer Goslinck Donga in het koor". Die wens is ingewilligd. De grafsteen is nog altijd te vinden in de Martinuskerk in Oosterend.

Vijfhonderd jaar Sint Geertruidsleen te Abbega door Josse Pietersma isbn 978-90-814691-1-1.

Het tweede deel van de documentaire wordt volgende week zondag uitgezonden, om 14.00 uur op Nederland 2.