Nederlandse nabestaanden getuigen in Suriname

Door correspondent Hennah Draaibaar

"Mijn cliënt heeft de Mexicaanse griep." Met deze aankondiging van advocaat van Desi Bouterse, Erwin Kanhai is er een start gemaakt met de hervatting van het acht december strafproces.

Het is de 22ste zitting van het proces, één met een bijzonder karakter. Vijf van de zes getuigen die vandaag gehoord worden komen uit Nederland.

Gebruikmakend van het rechtshulpverdrag zijn de getuigen onder zware bewaking en begeleiding van Nederlandse rechercheurs naar Suriname gekomen. Twee oud-militairen, waaronder meervoudig Nederlands sprintkampioen Sammy Monsels die in 1982 in het Surinaams leger zat en drie nabestaanden: de zus van militair Rambocus en de zus en moeder van de journalist Lesley Rahman.

Krachtige getuige
Er stond een stoel voor haar klaar. De 80-jarige moeder van de omgekomen journalist Lesley Rahman. Vandaag was zij de eerste die haar verhaal mocht vertellen aan de krijgsraad. "Zo waarlijk helpe mij God almachtig", klonk krachtig toen ze de eed aflegde. En terwijl de president van de rechtbank haar verklaring voorlas, vulde zij zonder haperen de aanvullende informatie aan.

Lesley Rahman was journalist die werkte bij de ochtendkrant De ware Tijd. Hij was kritisch naar de militairen toe. Tijdens een persconferentie in september 1982 werd hij gewaarschuwd door Desi Bouterse die aangaf dat hij niet wist waar hij mee bezig was.

"Ik hoorde dit antwoord van Bouterse via de televisie", vertelt moeder Rahman, "en ik ervoer het als bedreigend en vond dat ik hem moest waarschuwen". In een verjaardagskaart die ze hem later stuurde, gaf ze dan ook aan dat hij voorzichtig moest zijn en uit hun vaarwater moest blijven.

Op 7 december wordt Lesley Rahman uit zijn huis gehaald door vijf militairen. Terwijl het de deur uitloopt, legt hij zijn hand op haar schouders en zegt: 'Maak je geen zorgen ik ben zo terug. Ik heb niets verkeerd gedaan'.

Kogels
"De deur was open en ik heb al die lichamen gezien. Het was gewoon verschrikkelijk", vertelt Joyce Rahman die als tweede getuige uit Nederland aan het woord komt. Zij was in het mortuarium om haar broer Lesley te identificeren. Haar moeder was daar niet meer toe in staat. Volgens Joyce was zijn borst doorzeefd met kogels en op zijn voorhoofd was een kogelgat te zien.

Ze beschrijft de verwondingen alsof ze zijn lichaam nog voor zich ziet: "Aan de rechterkant van zijn hoofd was goed te zien dat hij gemarteld was. Gebroken benen en striemen op zijn huid. Hij is vermoord omdat hij zijn mening niet onder stoelen en banken geschoven heeft. Hij vond dat de militairen terug moesten naar het kampement."

"Uiteindelijk ben ik in 1985 vertrokken uit Suriname.  Mijn moeder was al eerder vertrokken. Ik wilde blijven. Want ik wilde me niet laten wegjagen uit mijn eigen land."

"Ik heb nog jaren als ambtenaar gewerkt op het kadaster. Ik weet dat ik met regelmaat een foto van Bouterse van mijn muur afrukte en in de prullenbak smeet. Het ging me namelijk veel te ver om de hele dag tegen de foto van de moordenaar van mijn broer aan te kijken."

Begrafenis
De foto's die Nirmala Rambocus, de derde getuige uit Nederland, tevoorschijn haalt geven de drukte aan van de duizenden mensen die op de begrafenis van haar broer aanwezig waren. Surinder Rambocus was militair en een van de slachtoffers van 8 december 1982. De foto's worden ook door de auditeur militair en de advocaat van Desi Bouterse bekeken.

"Ik wil ze graag terug want dit zijn de enige foto's die ik heb", zegt het oud-CDA-Kamerlid. "Mijn broer is na zijn couppoging in maart meteen opgesloten. In afzondering. Dus voor ons zijn de verhalen die na zijn moord verteld werden fabeltjes. Hoe kan hij een CIA-coup beramen als hij alleen opgesloten zat".

"Mijn broer is na de militaire coup in 1980 van Desi Bouterse met een zekere regelmaat opgesloten geweest door de militairen. Hij vond namelijk dat militairen geen politieke functie konden bekleden. Anders moesten ze hun uniform uit doen. Dat maakte hij ook duidelijk aan Bouterse en anderen, met als gevolg dat hij in dat jaar meerde malen is opgepakt en opgesloten."

Staatsgevaarlijk
De laatste keer gebeurde dit op 13 augustus en toen hij vrijgelaten werd op 26 november heeft Bouterse gezegd dat hij binnen een maand het land moest verlaten omdat hij staatsgevaarlijk was.

Na een paar maanden in Nederland mocht hij weer terug naar Suriname, maar niet zonder dat hem duidelijk gemaakt werd dat hij zich niet meer met militaire zaken mocht bemoeien. Aan die afspraak heeft hij zich niet gehouden. In maart 1982 doet hij een couppoging die mislukt. Hij wordt ingerekend en opgesloten.

"We krijgen na de moorden op Fort Zeelandia te horen dat mijn broer op de vlucht was neergeschoten. Wij wisten toen al meteen dat hij vermoord was. Hij had ons namelijk van te voren verteld dat hij nooit zou vluchten of zelfmoord plegen. Dus als dat verteld zou worden moesten we weten dat Bouterse hem vermoord had", zegt Nirmala Rambocus.

Lakens
"Ik mocht hem identificeren. Samen met mijn broer en zus ging ik naar het mortuarium. We kwamen in een ruimte waar 15 lichamen waren. Ik heb de lakens van 13 lichamen weg getrokken."

"Natuurlijk heb ik ze herkend", antwoordt ze bijna huilend op de vraag van de president van de krijgsraad. "Mijn broer, advocaat Baboeramen, vakbondsman Cyril Daal en..." Ze houdt haar handen omhoog als ze de zin niet af kan maken.

"Je ziet mensen daar liggen die je gekend hebt. Zo kapot geslagen. Zo verminkt, ze waren verschrikkelijk toegetakeld. Het waren stukgeslagen lichamen die over elkaar lagen. Op de borst van mijn broer kon je een kruis herkennen gemaakt door kogels. Zijn lichaam rook heel onfris alsof hij al in ontbinding was."

Nirmala Rambocus is op 27 december 1982 uit Suriname gevlucht en woont nog steeds in Nederland.

Hofmeester van Bouterse
"Nee", "ja", "dat kan ik me niet meer herinneren" of "ik weet het niet meer".  Dat waren de meeste antwoorden die uit de mond kwamen van Soepardi Moeslikhan. Tijdens de moorden op acht december was hij 23 jaar en werkte al langer dan drie jaar voor Bouterse.

Hij was hofmeester van Desi Bouterse en werkte in het fort op acht december 1982. Als ordonnans moest hij brieven rondbrengen en koffie maken voor Bouterse. Belangrijke stukken werden echter bezorgd door de lijfwachten van Bouterse: Leeuwis, Kempes en Dijksteel.

Volgens Moeslikhan was Bouterse op de bewuste dag de hele dag aanwezig. En toen hij om drie uur naar huis ging was Bouterse daar nog.

Irritatie
De getuigenis van Moeslikhan roept de nodige irritatie op. De man die zo dicht bij Bouterse werkte, heeft naar eigen zeggen niets gehoord of gezien. Zelfs de schoten niet die al volgens verschillende getuigen, waarvan een zelf ook in het vuurpeloton zat, voor 10.00 uur gelost zouden zijn.

"Lijkt uw tweelingbroer erg op u?", vraagt de rechter op een bepaald moment aan de getuige. "En u bent echt Soepardi Moeslikhan? U mag gaan. We schorsen even!"

Moordenaar
"Ik vind niet dat ik als moordenaar te boek kan staan, omdat ik op het moment van de moorden in Fort Zeelandia aanwezig was", zegt Samuel Monsels. Hij staat voor de krijgsraad om als getuige gehoord te worden over wat er zich allemaal heeft afgespeeld rond acht december 1982.

Begin 2005 werd bekend dat hij als 31ste op een lijst stond van personen, die werden verdacht inzake de decembermoorden. Na enkele dagen maakte het Openbaar Ministerie in Paramaribo bekend dat Monsels om technische redenen niet kon worden vervolgd.

De voormalige Surinaamse atleet en huidige atletiektrainer verklaarde tijdens de zitting dat hij niemand vermoord had en dat hij niet op de hoogte was van het plan. "Ik vind het jammer dat ik van de lijst afgehaald ben, want ik wilde graag bewijzen dat ik niets met de moorden te maken heb gehad", zij hij.

Bevel
Monsels vertelt dat hij de opdracht had gekregen van Paul Baghwandas om in een groep van drie een van de latere slachtoffers op te halen, de jurist Baboeram. Bij de briefing werd tegen ons gezegd dat het om staatsgevaarlijke mensen ging, dus moesten we ze arresteren en bij vertrek de communicatielijnen door knippen. We hebben Baboeram opgehaald en overgedragen in het fort.

Volgens Monsels drong pas later tot hem door wat zich in het fort afspeelde. "Plotseling hoorden we schoten en gegil van mensen. Ik kan me herinneren dat Arti Gorre, de commandant van de Echo Compagnie, binnen kwam lopen en zei: 'Hoe klinkt het alsof ze die mensen aan het vermoorden zijn?'".

De volgende dag moet hij de lichamen die verpakt zijn in bodybags naar het mortuarium vervoeren. "Het was een blauwe pick-up en de lucht die om de auto hing was misselijkmakend", vertelt hij.

Zombies
"Eigenlijk waren we in die periode net als zombies. Ook in het fort heerste net als overal een sfeer van verdriet. Ik had een opdracht van een meerdere gekregen. Dat was niet haal ze op en maak ze binnen 24 af. Wij waren ervan overtuigd dat we ze moesten arresteren en dat ze verhoord zouden worden."

Sammy Monsels is in 1981, een jaar na de staatsgreep van Bouterse in dienst gegaan van het Surinaams leger. Sinds 1988 is hij, nadat bleek dat er tijdens zijn vakantie een huiszoeking bij hem thuis was geweest, niet meer teruggekeerd naar Suriname.