De naam van Jan Peter Balkenende blijft hardnekkig rondzingen als het gaat over de benoeming van de eerste 'president' van de EU.
Maar wat als hij deze prestigieuze baan inderdaad in de wacht sleept? Hoe moet het dan verder met Nederland?
Het is in de Nederlandse parlementaire geschiedenis nog nooit voorgekomen dat een minister-president (de functie bestaat formeel sinds 1945) voortijdig vertrok.
Er is ook niks voor geregeld (er staat pas sinds 1983 in de Grondwet dat een kabinet wordt voorgezeten door een minister-president).
Vogelaar
Dat betekent dat er bij het vertrek van Balkenende verschillende opties zijn.
Als een 'gewone' minister om wat voor reden ook het kabinet verlaat, wijst diens partij normaal gesproken een opvolger uit eigen gelederen aan.
Denk bijvoorbeeld aan minister Vogelaar, die vorig jaar moest vertrekken. De PvdA droeg zelf haar opvolger Van der Laan voor en CDA en ChristenUnie gingen daar zonder morren mee akkoord.
Voetinfectie
Toen premier Balkenende (CDA) in 2004 wekenlang was uitgeschakeld door een ernstige infectie aan zijn voet, werd hij vervangen door vicepremier Zalm (VVD). Een dergelijk scenario is ondenkbaar als Balkenende naar Brussel gaat.
In tegenstelling tot de Amerikaanse vicepresident is een Nederlandse vicepremier geen 'heartbeat' verwijderd van het hoogste ambt. Zijn rol is veel bescheidener: hij mag de ministerraad voorzitten als de minister-president naar het buitenland is.
Met andere woorden: het is ondenkbaar dat minister Bos het in deze kabinetsperiode tot premier schopt, hoe graag hij dat misschien ook zou willen.
Bij de formatie van het vierde kabinet-Balkenende is de gangbare afspraak gemaakt dat de grootste regeringspartij de premier levert, en dat is het CDA. Als deze afspraak wordt geschonden, is het politieke evenwicht in het kabinet weg en moet ook met andere posten worden geschoven.
Kleur kabinet
Het is geen uitgemaakte zaak dat het CDA op eigen houtje een opvolger mag aanwijzen. Daarvoor geeft een premier te veel kleur aan het kabinet.
Stel bijvoorbeeld dat het CDA minister Verhagen zou aanwijzen en daarmee een heel ander, veel uitgesprokener politicus dan Balkenende. Dat zou grote invloed kunnen hebben. Het is dan ook de vraag of de coalitiegenoten daarmee akkoord zouden gaan.
Daar komt bij dat de premier formateur is van het kabinet en daarmee bewaker van de afspraken die worden gemaakt.
Neem bijvoorbeeld Uruzgan. Verhagen staat daar anders tegenover dan Balkenende, zoals onlangs in een debat over de Nederlandse missie in de Afghaanse provindie bleek.
Verkiezingen
De oppositie heeft al laten weten dat er nieuwe verkiezingen moeten worden uitgeschreven als Balkenende vertrekt. Dat is ook een optie.
De coalitiepartijen zien daar vooralsnog niets in. Niet alleen omdat zij het op dit moment slecht doen in de peilingen (en de PVV heel goed), maar ook omdat zij voor een grote bezuinigingsoperatie staan.
PvdA en ChristenUnie hebben al laten weten dat zij hun hart vasthouden en duimen dat Balkenende in het land blijft.
Zelf houdt de premier de mogelijkheid echter open. Hij herhaalt steeds dat hij geen kandidaat is en dat hij niet is benaderd, maar heeft tot nu toe niet luid en duidelijk gezegd: ik ga niet, einde verhaal.
Deel deze pagina
»
»
»