Privé bestond haast niet in de DDR. De staat was van alles op de hoogte. Van je eetgewoonten, de boeken op je nachtkastje en de mensen met wie je sprak.
Na de opening van de archieven van de veiligheidsdienst Stasi kwamen Oost-Duitsers er soms achter dat zelfs hun partner of familielid privé-informatie had doorgegeven aan de staat. Van een derde van alle Ossi's was een dossier aangelegd, met hulp van de naar schatting 500.000 informanten.
Het ministerie voor staatsveiligheid, de geheime dienst Stasi, werd op 8 februari 1950 opgericht. Het grote voorbeeld was de Russische geheime dienst KGB. Naast de 100.000 officiële medewerkers, kreeg de Stasi hulp van burgerinformanten, de zogenaamde Inoffizielle Mitarbeiter (IM).
De IM verstrekte informatie over iemand in zijn of haar buurt: medestudenten, vrienden, collega's. Het was dus lastig om iemand te vertrouwen of zomaar ergens een gesprek te voeren: de kans dat je werd afgeluisterd, was groot.
Zonder identiteit
Te kritische burgers liepen het risico terecht te komen in de Stasi-gevangenis in de Berlijnse wijk Hohenschönhausen. Omdat lichamelijke marteling sporen zou achterlaten, werd er vooral geestelijk gemarteld. Door iemand totaal te desoriënteren en af te sluiten van de buitenwereld werd geprobeerd informatie los te krijgen.
Vanuit een cel kon je niet naar buiten kijken, contact met andere gevangenen was er nooit. Gevangenen waren een nummer zonder identiteit.
Na de val van de Muur probeerde de Stasi alle archieven te vernietigen. Door ingrijpen van burgers werden veel dossiers gespaard. Gevonden zakken met snippers bevatten 45 miljoen documenten. In 2013 zijn waarschijnlijk alle stukken gereconstrueerd. De archieven zijn sinds 1992 in te zien door burgers van de voormalige DDR.
Onschuldig
De medewerkers van de Stasi zijn, ondanks hun wandaden, volgens het legaliteitsbeginsel juridisch gezien onschuldig, omdat de daden niet illegaal waren ten tijde van de DDR. De ondervragers in de gevangenis hebben dus nooit verantwoording hoeven afleggen voor de rechter.
Ongestraft bleven ze niet. Families vielen uit elkaar nadat een Stasi-verleden van vader, moeder, oom of tante bekend werd. Echtscheidingen volgden op het zien van persoonlijke dossiers.
Nog steeds zijn niet alle archieven uitgespit. Twintig jaar na dato gebeurt het nog regelmatig dat het Stasi-archief een onthulling oplevert.
Deel deze pagina
»