Gedragsbioloog Adriaan Kortlandt is zondagnacht in zijn slaap overleden. Hij werd bekend met het onderzoeken van het zogenoemde overspronggedrag.
Bij overspronggedrag doen dieren en mensen als ze bijvoorbeeld in gevaar zijn, iets heel anders dan vechten of vluchten. Katten gaan zich bijvoorbeeld wassen, honden gapen en mensen kunnen zich bijvoorbeeld op hun hoofd gaan krabben, terwijl ze geen jeuk hebben.
Dat inzicht was belangrijk in de ontwikkeling van gedragspsychologie van dieren en mensen. Bepaalde vormen van dwangmatig gedrag kunnen hieruit worden verklaard. Bijvoorbeeld de drang om te roken bij mensen die daar aan verslaafd zijn.
Hij deelde zijn conclusie met de beroemde biologen Niko Tinbergen en Gerard Baerends, maar raakte later gebrouilleerd met hen, omdat hij vond dat ze hem te weinig eer gaven voor zijn werk.
De ruzie bleef hem lang dwars zitten.
Artis
Jarenlang deed Kortlandt onderzoek bij dierentuin Artis in Amsterdam. "Dan zat hij uren op zijn stoeltje met een notitieboekje op schoot aantekeningen te maken", zegt bioloog Charlotte Vermeulen van Artis.
"Hij heeft bij ons zijn oversprong-theorie ontwikkeld", vertelt Vermeulen. Bij de pelikanenvijver in Artis staat een bankje dat vernoemd is naar Kortlandt.
Apen
Ook deed Kortlandt onderzoek naar het gedrag van apen in Afrika.
Nadat hij daar in aanraking was gekomen met de grote verschillen tussen arm en rijk, besloot hij een groot gedeelte van zijn bezittingen weg te schenken. "Een kind van een arbeider was ernstig ziek. Ik heb het kind in mijn auto gezet en naar een missiepost gebracht. Van de vader kreeg ik als dank één ei. Waarschijnlijk omdat hij maar één kip had. Zo leerde ik dat je soms heel anders moet denken in de wereld", zei Kortlandt in een gesprek tegen Artsen Zonder Grenzen.
Kortlandt heeft meerdere internationale prijzen gewonnen voor zijn onderzoeken. Hij was 91 jaar.
»